129
Chỉång 9 : TỈÛ ÂÄÜNG ÂỌNG TRÅÍ LẢI NGƯN ÂIÃÛN (TÂL)
I. NGHÉA CA TÂL:
Kinh nghiãûm váûn hnh cho tháúy, âa säú ngàõn mảch xy ra trãn âỉåìng dáy truưn ti
âiãûn nàng âãưu cọ thãø tỉû tiãu tan nãúu càõt nhanh âỉåìng dáy bàòng cạc thiãút bë bo vãû råle.
Càõt nhanh âỉåìng dáy lm cho häư quang sinh ra åí chäù ngàõn mảch bë tàõt v khäng cọ kh
nàng gáy nãn nhỉỵng hỉ hng nghiãm trng cn tråí viãûc âọng tråí lải âỉåìng dáy. Hỉ hng
tỉû tiãu tan nhỉ váûy âỉåüc gi l thoạng qua. Âọng tråí lải mäüt âỉåìng dáy cọ hỉ hng
thoạng qua thỉåìng l thnh cäng.
Nhỉỵng hỉ hng trãn âỉåìng dáy nhỉ âỉït dáy dáùn, våỵ sỉï, ng trủ khäng thãø tỉû tiãu
tan, vç váûy chụng âỉåüc gi l hỉ hng täưn tải. Khi âọng tråí lải âỉå
ìng dáy cọ xy ra ngàõn
mảch täưn tải thç âỉåìng dáy lải bë càõt ra mäüt láưn nỉỵa, viãûc âọng tråí lải nhỉ váûy l khäng
thnh cäng.
Âãø gim thåìi gian ngỉìng cung cáúp âiãûn cho cạc häü tiãu thủ, thao tạc âọng tråí lải
âỉåìng dáy cáưn âỉåüc thỉûc hiãûn mäüt cạch tỉû âäüng nhåì cạc thiãút bë
TỈÛ ÂÄÜNG ÂỌNG TRÅÍ
LẢI (TÂL).
Thiãút bë TÂL cng cọ thãø tạc âäüng c khi mạy càõt bë càõt ra do thao tạc nháưm
ca nhán viãn váûn hnh hồûc do thiãút bë bo vãû råle lm viãûc khäng âụng.
p dủng TÂL cọ hiãûu qu nháút l åí nhỉỵng âỉåìng dáy cọ ngưn cung cáúp mäüt phêa,
vç trong trỉåìng håüp ny TÂL thnh cäng s khäi phủc ngưn cung cáúp cho cạc häü tiãu
thủ. ÅÍ mảng vng, càõt mäüt âỉåìng dáy khäng lm ngỉìng cung cáúp âiãûn, tuy nhiãn ạp dủng
TÂL l håüp lê vç lm tàng nhanh viãûc loải trỉì chãú âäü khäng bçnh thỉåìng v khäi phủc så
âäư mảng âm bo váûn hnh kinh tãú v tin cáûy. Kh nàng TÂL thnh cäng åí nhỉỵng âỉåìng
dáy trãn khäng vo khong 70÷90%.
II. PHÁN LOẢI THIÃÚT BË TÂL:
Trong thỉûc tãú ngỉåìi ta cọ thãø ạp dủng nhỉỵng loải TÂL sau: TÂL 3 pha, thỉûc hiãûn
âọng c 3 pha ca mạy càõt sau khi nọ bë càõt ra båíi bo vãû råle. TÂL 1 pha, thỉûc hiãûn
âọng mạy càõt 1 pha sau khi nọ bë càõt ra båíi bo vãû chäúng ngàõn mảch mäüt pha. TÂL häùn

Ngoi ra thåìi gian tạc âäüng ca TÂL cn bë giåïi hản båíi thåìi gian cáưn thiãút âãø phủc
häưi kh nàng truưn âäüng ca mạy càõt khi âọng nọ tråí lải v kh nàng càõt nãúu ngàõn mảch
täưn tải.
2) TÂL phi tỉû âänüg tråí vãư vë trê ban âáưu sau khi tạc âäüng âãø chøn bë cho cạc láưn
lm viãûc sau.
3) Så âäư TÂL cáưn phi âm bo säú láưn tạc âäüng â âënh trỉåïc cho nọ v khäng
âỉåüc tạc âäüng làûp âi làûp lải. Phäø biãún nháút l loải TÂL mäüt láưn, trong mäüt säú trỉåì
ng håüp
ngỉåìi ta cng sỉí dủng TÂL hai láưn v TÂL ba láưn.
4) Khi âọng hay måí mạy càõt bàòng tay thç TÂL khäng âỉåüc tạc âäüng. Khi âọng mạy
càõt bàòng tay, nãúu nọ bë càõt ra ngay láûp tỉïc båíi bo vãû råle, chỉïng t l â âọng mạy càõt
vo ngàõn mảch täưn tải, lục áúy chàõc chàõn viãûc âọng tråí lải s khäng thnh cäng. Så âäư
TÂL cng cáưn dỉû tênh âãún kh nàng cáúm TÂL trong trỉåìng håüp mạy càõt bë càõt ra båíi mäüt
säú bo vãû no âọ. Vê dủ, thỉåìng khäng cho phẹp TÂL mạy biãún ạp tạc âäüng khi bo vãû so
lãûch mạy biãún ạp lm viãûc (hỉ hng bãn trong nọ).
IV. TÂL ÂỈÅÌNG DÁY CỌ NGƯN CUNG CÁÚP 1 PHÊA:
IV.1.
Hoảt âäüng ca så âäư:
Trãn hçnh 9.2 l så âäư ca thiãút bë TÂL mäüt láưn khåíi âäüng bàòng phỉång phạp khäng
tỉång ỉïng ca âỉåìng dáy cọ ngưn cung cáúp 1 phêa. Hoảt âäüng ca så âäư trong mäüt säú
chãú âäü lm viãûc ca mảng âiãûn nhỉ sau:
• ÅÍ chãú âäü váûn hnh bçnh thỉåìng, khọa âiãưu khiãøn KÂK åí vë trê âọng Â
2
, tiãúp
âiãøm KÂK
IV
måí, råle 3RG cọ âiãûn phn nh vë trê âọng ca MC; tiãúp âiãøm KÂK
I
âọng,
tủ C âỉåüc nảp âáưy âiãûn qua âiãûn tråí nảp R. Trong khi âọ, do mạy càõt âang âọng nãn tiãúp

C(-). Luùc naỡy maùy cừt seợ õổồỹc õoùng trồớ laỷi.
Nóỳu ngừn maỷch tổỷ tióu tan: maùy cừt sau khi õổồỹc TL õoùng laỷi seợ giổợ nguyón
vở trờ õoùng, tuỷ C laỷi õổồỹc naỷp õỏửy õóứ õổa sồ õọử trồớ laỷi traỷng thaùi ban õỏửu chuỏứn bở cho caùc
lỏửn laỡm vióỷc sau.
Nóỳu ngừn maỷch tọửn taỷi: baớo vóỷ rồle laỷi taùc õọỹng cừt maùy cừt vaỡ TL laỷi khồới
õọỹng nhổ trỗnh tổỷ õaợ nóu trón. Nhổng vỗ tuỷ C õaợ phoùng hóỳt õióỷn trong lỏửn taùc õọỹng trổồùc,
õóỳn luùc naỡy chổa õổồỹc naỷp õuớ nón khọng thóứ laỡm cho rồle 1RG taùc õọỹng õổồỹc vaỡ maùy cừt
seợ khọng thóứ õoùng laỷi. ióửu õoù õaớm baớo cho TL chố ta
ùc õọỹng mọỹt lỏửn nhổ õaợ õởnh trổồùc
cho noù.
Khi mồớ maùy cừt bũng tay (chuyóứn KK sang vở trờ C
1
): tióỳp õióứm KK
I
mồớ ra
cừt nguọửn vaỡo RT vaỡ nguọửn naỷp tuỷ, tióỳp õióứm KK
II
nọỳi tuỷ C vaỡo õióỷn trồớ phoùng R4, nng
lổồỹng tờch luợy ồớ tuỷ C seợ phoùng qua R4 bióỳn thaỡnh nhióỷt nng vaỡ tióu taùn ồớ R4. Nhồỡ vỏỷy
õaớm baớo TL khọng thóứ taùc õọỹng khi mồớ maùy cừt bũng tay. Trong mọỹt sọỳ trổồỡng hồỹp,
tióỳp õióứm cỏỳm TL õoùng laỷi, tuỷ C phoùng õióỷn vaỡ TL cuợng khọng thóứ laỡm vióỷc.
Khi õoùng maùy cừt bũng tay (KK ồớ vở trờ
1
): tuỷ C bừt õỏửu õổồỹc naỷp õióỷn, nóỳu
maùy cừt laỷi mồớ ra thỗ TL cuợng khọng taùc õọỹng õổồỹc vỗ cho õóỳn luùc naỡy tuỷ C vỏựn chổa
naỷp õỏửy.

132

Hỗnh 9.2:

1
õoùng laỷi, 4RG
2
mồớ ra. Nóỳu tióỳp õióứm 1RG
1
bở dờnh thỗ ngay lỏỷp tổùc

133
cuọỹn aùp 4RG
U
coù õióỷn õóứ duy trỗ traỷng thaùi cuớa caùc tióỳp õióứm 4RG
1
, 4RG
2
. Do vỏỷy maỷch
cuọỹn õoùng cuớa maùy cừt bở hồớ vaỡ maùy cừt khọng thóứ õoùng lỷp õi lỷp laỷi. Hỗnh 9.3:
Bióứu õọử thồỡi gian trong chu trỗnh TL mọỹt lỏửn
V. PHI HĩP TAẽC ĩNG GIặẻA BAO V RLE VAè TL:
V.1.
Tng tọỳc õọỹ taùc õọỹng cuớa baớo vóỷ sau TL:
Sau khi cừt choỹn loỹc õổồỡng dỏy bở hổ hoớng, thióỳt bở TL seợ taùc õọỹng õoùng maùy cừt
trồớ laỷi õọửng thồỡi nọỳi từt bọỹ phỏỷn taỷo thồỡi gian cuớa baớo vóỷ chờnh (hoỷc õổa baớo vóỷ taùc õọỹng
nhanh vaỡo laỡm vióỷc) trong mọỹt khoaớng thồỡi gian giồùi haỷn naỡo õoù, nhồỡ vỏỷy õaớm baớo cừt
nhanh maùy cừt trong trổồỡng hồỹp õoùng trồớ laỷi õổồỡng dỏy vaỡo ngừn maỷch tọửn taỷi. 134

V.2. Tàng täúc âäü tạc âäüng ca bo vãû trỉåïc TÂL:
Càõt mạy càõt láưn thỉï 1 bàòng bo vãû tạc âäüng nhanh khäng chn lc (vê dủ, bo vãû
dng càõt nhanh), sau âọ bo vãû ny bë khọa lải trong trong mäüt khong thåìi gian nháút
âënh âãø viãûc càõt mạy càõt láưn thỉï 2 (nãúu TÂL khäng thnh cäng) âỉåüc thỉûc hiãûn båíi cạc
bo vãû tạc âäüng chn lc.
Trong phỉång phạp tàng täúc âäü tạc âäüng ca bo vãû trỉåïc TÂL, càõt láưn thỉï 1 cọ thãø
xy ra khi hỉ hng åí pháưn tỉí kãư, tỉïc l tạc âäüng khäng chn lc. Nãúu hỉ hng tỉû tiãu tan
v TÂL thnh cäng, thç tạc âäüng khäng chn lc trỉåïc âọ
ca bo vãû âỉåüc sỉía chỉỵa bàòng
tạc âäüng ca thiãút bë TÂL. Nhåì càõt nhanh ngàõn mảch s tảo kh nàng TÂL thnh cäng
låïn hån.
Hçnh 9.5 :
Tàng täúc âäü tạc
âäüng ca bo vãû trỉåïc TÂL
a) Så âäư mảng âiãûn
b)Mảch tàng täúc
135
Så âäư bäü pháûn tàng täúc âäü bo vãû trỉåïc TÂL nhỉ trãn hçnh 9.5b, tiãúp âiãøm 1RI l
ca bo vãû càõt nhanh 3I>>, tiãúp âiãøm 2RI l ca bo vãû dng cỉûc âai 3I>. Thiãút bë TÂL
âàût åí âoản âỉåìng dáy âáưu tiãn AB (hçnh 9.5a). Khi ngàõn mảch trãn mäüt âoản báút k ca
âỉåìng dáy ABCD (vê dủ, tải âiãøm N), lục âáưu bo vãû càõt nhanh 3I>> tạc âäüng khäng thåìi
gian âi càõt 3MC. Sau âọ TÂL s khåíi âäüng v âọng 3MC lải, âäưng thåìi âỉa tên hiãûu âi
khọa bo vãû 3I>>. Nãúu ngàõn mảch täưn tải thç cạc bo vãû s lm viãûc mäüt cạch chn lc
theo âàûc tênh thåìi gian ca chụng, trong trỉåìng håüp ny bo vãû dng cỉûc âai 1I> cọ thåìi


Xeùt sồ õọử maỷng õióỷn hỗnh 9.6, taỷi caùc maùy cừt 1MC, 2MC, 3MC tổồng ổùng coù trang
bở: caùc thióỳt bở tổỷ õọỹng õoùng trồớ laỷi 1TL, 2TL, 3TL; caùc baớo vóỷ cừt nhanh khọng
choỹn loỹc 1I>>, 2I>>, 3I>> vaỡ caùc baớo vóỷ doỡng cổỷc õaỷi taùc õọỹng choỹn loỹc 1I>, 2I>, 3I>.
Doỡng khồới õọỹng cuớa baớo vóỷ cừt nhanh õổồỹc choỹn lồùn hồn doỡng khi ngừn maỷch sau caùc
maùy bióỳn aùp 1B, 2B; vỗ vỏỷy vuỡng baớo vóỷ seợ bao gọửm toaỡn bọỹ õoaỷn õổồỡng dỏy õổồỹc baớo
vóỷ vaỡ mọỹt phỏửn õoaỷn kóử.
Thồỡi gian laỡm vióỷc cuớa caùc thióỳt bở TL õổồỹc choỹn tng dỏửn theo hổồùng tổỡ nguọửn
trồớ õi: t
3TL
< t
2TL
< t
1TL
Khi xaớy ra ngừn maỷch taỷi õióứn N trón õoaỷn BC, caùc baớo vóỷ cừt nhanh 2I>> vaỡ 3I>>
taùc õọỹng cừt 2MC vaỡ 3MC. Thióỳt bở 3TL coù thồỡi gian nhoớ hồn nón taùc õọỹng trổồùc õoùng
trồớ laỷi 3MC. Vỗ õoaỷn AB khọng hổ hoớng nón TL thaỡnh cọng. Sau õoù 2TL seợ taùc õọỹng
õoùng 2MC laỷi. Nóỳu ngừn maỷch laỡ thoaùng qua thỗ TL thaỡnh cọng. Nóỳu ngừn maỷch tọửn taỷi,
baớo vóỷ cừt nhanh 2I>> seợ taùc õọỹng cừt 2MC cuớa õoaỷn õổồỡng dỏy hổ hoớng BC vỗ cho õóỳn
thồỡi õióứm naỡy baớo vóỷ cừt nhanh 3I>> cuớa õoaỷn AB õaợ bở khoùa laỷi (xem bióứu õọử thồỡi gian
trón hỗnh 9.7).