ĐỊA LÝ NÂNG CAO: TÌM HIỂU THỔ
NHƯỠNG VIỆT NAM

* ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA THỔ NHƯỠNG

- Thổ nhưỡng là tấm gương phản ánh các đặc điểm của môi trường
tự nhiên ( địa chất, địa hình, khí hậu, thuỷ văn, sinh vật ).

- Là sản phẩm của sự tác động tương hỗ giữa các thành phần vô cơ
và hữu cơ thông qua hai quá trình “ Đại tuần hoàn địa chất và tiểu
tuần hoàn sinh vật “

+ Đại tuần hoàn địa chất: Dung nham → mắc ma → phun trào → đất
→ phong hóa → cây hấp thụ → sụt võng → trở thành mác ma.

+ Tiểu tuần hoàn sinh vật: Chất mùn → cây hấp thụ → cành lá → lá
rụng → chất mùn.

- Thổ nhưỡng VN mang tính chất nội chí tuyến gió mùa ẩm với quá
trình phong hoá Feralit và hình thành các loại đất feralit chủ yếu.

I. THỔ NHƯỠNG VN RẤT ĐA DẠNG VÀ PHỨC TẠP:

1. Nhân tố đá mẹ:

a) Nhóm macma axit:

- Gồm các loại đá rắn như: granit, riolit, đá biến chất, đá trầm tích.

- Cấu tạo các loại đá này gồm các tinh khoáng: thạch anh, fenpat,
mica… là những tinh khoáng khó phong hoá, nên lớp vỏ phong hoá

Al ) nên còn gọi là vỏ phong hoá Sialit.

- Trong điều kiện thuận lợi thì quá trình Sialit tiến triển thành quá
trình Feralit và hình thành các loại đất feralit nâu trên phù sa cổ

2. Nhân tố địa hình:

- Thông qua sự phân phối lại các nguyên tố địa hóa trong lớp vỏ
phong hoá và các điều kiện nhiệt – ẩm.

- Tại các đỉnh núi và sườn núi có độ ẩm lớn – mưa nhiều, quá trình
rửa trôi mạnh làm cho đất thường mỏng, không có đá ong, sét và các
bazơ trao đổi tăng dần từ cao xuống thấp.

- Tại các chân núi, quá trình tích tụ vật chất lớn, hình thành kết von
và đá ong hoá, tầng đất ở đây thường rất dày

- Tại các vùng trũng úng thủy, hình thành các loại đất tích tụ ngập
nước như : đất lầy, đất macgalit thủy thành.

- Quá trình feralit chỉ phát triển mạnh từ độ cao 150m trở xuống, lên
cao cường độ phong hoá và tốc độ phong hoá chất hữu cơ giảm làm
cho phẩu diện mỏng, nhiều mùn, không có kết von và đá ong hoá và
đất ngả sang màu vàng do độ ẩm tăng

Fe2O3 màu đỏ
Fe2O3.H2O màu nâu
Fe2O3.2H2O màu nâu nhạt
Fe2O3.3H2O màu vàng


- Vùng úng thủy quyết định quá trình glây và quá trình lầy thụt
- Vùng ngập mặn hoặc nước ngầm mặn sẽ hình thành các loại đất
mặn, đất phèn

5. Nhân tố sinh vật:

- Chi phối mạnh mẽ đến quá trình hình thành và phát triển của đất
trũng như tính chất và đặc điểm của đất
- Sự tuần hoàn sinh vật
- Quyết định hình thành khoáng chất trong đất
- Rừng cây với những tán lá hạn chế nước rơi, rễ giữ chặt đất chống
rửa trôi và xói mòn. Đất rừng rậm sẽ có cấu trúc tốt
- Rừng còn khống chế bức xạ, cành rơi, lá rụng rễ cây… chống sự mất
nước của thổ nhưỡng

6. Nhân tố con người:

– Tác động tiêu cực: đốt rừng làm rẫy, phá rừng…, từ đó hình thành
cảnh quan đồi núi trọc, làm đất đai bị thoái hoá, xói mòn và rửa trôi
cũng như quá trình độc canh làm đất nghèo dần.

– Tác động tích cực: như thau chua, rửa mặn, cày xới, bón phân, làm
thuỷ lợi, chọn giống cây thích hợp…làm cho đất ngày càng tốt hơn.

II. ĐẤT FERALIT LÀ SẢN PHẨM CHÍNH CỦA QUÁ TRÌNH PHONG
HOÁ VÀ HÌNH THÀNH ĐẤT Ở VN

- Khí hậu VN là khí hậu nội chí tuyến gió mùa ẩm, làm cho quá trình
phong hoá feralit và sản phẩm là các loại đất feralit ( F )là chính ở
VN.


- Do phong hoá triệt để nên khoáng vật còn lại trong đất rất ít, chủ
yếu là thạch anh.

- Do bazơ và silic bị rửa trôi nhanh chóng nên đất F nghèo Ca2+,
Mg2+ và giàu xetxkioxyt Fe, Al nên đất có màu đỏ vàng

- Đất thường chua do bị rửa trôi mạnh, mùn ít do vi sinh vật hoạt
động mạnh, thành phần C và N kém làm cho đất nghèo.

III. ĐẤT FERALIT Ở VN DỄ BỊ THOÁI HÓA KHI SỬ DỤNG KHÔNG
HỢP LÍ:

– Giữa đất và thực vật có sự cân bằng sinh thái và các nguyên tố địa
hoá được phân phối đều giữa đất và thực vật trong quá trình trao
đổi.

– Khi rừng bị phá tức là đã phá vỡ sự trao đổi trên, thổ nhưỡng sẽ
chua, nghèo dần và thoái hoá nhanh chóng sau vài năm.

– Vậy chỉ thực vật rừng mới đủ khả năng hút và giữ lại các chất dinh
dưỡng khỏi bị cuốn đi để trao đổi lại với đấ trong phần cành rơi lá
rụng. VN có khoảng trên 10 triệu ha đồi núi trọc, gần bằng 1/3 diện
tích tự nhiên, do đó việc trồng và bảo vệ rừng là việc làm bức thiết
để cân bằng sinh thái được tái lập

* Các biện pháp sử dụng hợp li đất đai:

– Trả lại chiếc áo khoác cho đất ( tạo ra những hệt thống canh tác
thích hợp: luân canh, xen canh, trồng cây phân xanh, cây bộ đậu )