Hỏi – Đáp hoá học trong cuộc sống
Câu 1: Ô nhiễm môi trường không khí đã phá huỷ các công trình xây
dựng như thế nào?
Trả lời:
Đầu tiên, các hạt nhỏ trong khói và bụi trong không khí bao phủ thành
màng mỏng lên bề mặt các công trình xây dựng, kể cả các mặt trơn
bóng của đá mài bóng hoặc kim loại. Trong bụi và khói bao giờ cũng
chứa một lượng nhỏ các chất muối (chủ yếu là muối sunfat và clorua).
Chính các muối này là tác nhân chính hút ẩm mạnh nên làm cho màng
bụi luôn luôn ẩm ướt, tạo điều kiện cho các khí có tính axít như HCl,
SO2,…có trong không khí hoà tan (hấp thụ) vào lớp màng bụi. Sau khi
bị hoà tan, các khí axít bị phân ly.
Ngoài ra một phần SO2 và SO32- bị ôxy không khí ôxy hóa đến SO3
và gốc SO42- (sunfat). Quá trình này càng mạnh khi trong bụi có chứa
các ion kim loại có vai trò làm xúc tác cho các phản ứng ôxy hóa và
càng mạnh khi môi trường bụi hơi có tính kiềm.
Nói tóm lại sau một quá trình tiếp
xúc với không khí ô nhiễm, trên bề mặt vật liệu công trình xây dựng có
chứa các loại axít mạnh như HCl, H2SO4 là những chất ăn mòn rất
mạnh các loại vật liệu như đá vôi, sắt, thuỷ tinh … Cũng vì lý do trên,
các công trình xây dựng và các kiến trúc sau một thời gian tồn tại đều
mất vẻ bóng bên ngoài, thậm chí có thể bị ăn mòn và phá huỷ.
Để bảo vệ tốt các công trình kiến trúc quý, người ta phải sơn phủ hoặc
dùng các vật liệu trơ với axít để bao bọc hoặc mạ bên ngoài như đá hoa
cương, các kim loại kém hoạt động (như crôm, niken, bạc, vàng, v.v ),
đồng thời phải lau chùi sạch sẽ và bảo dưỡng thường xuyên.
Câu 2: Tại sao khi thay đổi thời tiết hay sinh ra sương mù?
Trả lời:
Các chất hơi, khí (gọi chung là khói) trong đó có nhiều loại hơi khí độc
hại xuất phát từ một nguồn phát thải nào đó, chẳng hạn một cái lò, một
khu vực đốt lửa, v.v… có thể tản trong không khí theo một trong 3

nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng cứ “trở trời” là có hiện tượng
sương mù.
Câu 3: Tại sao các chất CFC lại làm thủng tầng ôzôn của khí quyển?
Trả lời:
Ở khoảng độ cao 11 – 50 km so với mặt biển được coi là tầng bình lưu
của khí quyển. Trong tầng này dường như không còn mây nên bức xạ
cực tím (UV) của mặt trời rất mạnh. Trong điều kiện này có nhiều phản
ứng quang hoá xảy ra, trong đó có phản ứng tạo ôzôn. Dưới sự tác động
của tia UV bước sóng ngắn (242nm) các phân tử oxy bị bẻ gãy thành
các nguyên tử
O2 → O(3P) + O(3P)
Sau đó O(3P) tác dụng với phân tử O2 để tạo ra phân tử O3 (ôzôn)
O(3P) +O2.= O3
Trung bình ở độ cao 20 -25 km nồng độ O3 tối đa có thể đạt 7ppm. Lớp
này gọi là lớp giầu ôzôn. Ở các vùng cực, lớp này ở gần mặt đất hơn
vài km so với ở vùng xích đạo. Lớp giầu ôzôn của khí quyển có khả
năng hấp thụ mạnh các tia UV (nhất là ở vùng sóng 254nm) và cả các
tia đỏ (ở vùng 600 nm) và sự hấp thụ này rất quan trọng trong quá trình
phân phối năng lượng của khí quyển phía bên dưới, làm thay đổi quá
trình đối lưu của không khí và ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự sống trên
trái đất vì chính các tia UV có tác động trực tiếp đến các phân tử ADN
của các tế bào. Cũng vì lý do trên mà chiếc “áo” ôzôn được
xem như lá chắn bảo vệ sự sống trên mặt đất. Sự mỏng đi hoặc dầy lên
của lớp giầu ôzôn trong khí quyển do nhiều yếu tố quyết định và đến
nay người ta cho rằng một số chất tồn tại trong khí quyển như các NOx,
các hợp chất clo-flo cacbon (CFC) có vai trò quan trọng trong việc phá
huy tầng ôzôn.
Các NOx có thể do con người (nền công nghiệp) hoặc do các hiện
tượng tự nhiên tạo ra (sấm, sét…), nhưng các CFC thì duy nhất chỉ xuất
phát từ hoạt dộng của con người. Các CFC, đặc biệt CFCl3 (R11),

Mùi đặc biệt được sinh ra do các vi khuẩn sống trong đất có tên gọi là
Streptomycetes. Streptomycetes có rất nhiều trong đất khô và ấm. Số
lượng vi khuẩn có thể lên đến hàng triệu trong mỗi nhúm đất. Vi khuẩn
này thải ra các hợp chất như geosmin và 2 -methyl isoborneol, là những
chất rất dễ bay hơi khi gặp mưa xuống. Đó là lý do tại sao chúng ta
thường ngửi thấy mùi mốc sau trận mưa đầu tiên của mùa mưa trên
những thửa ruộng khô. Mùi này cũng có thể ngửi thấy ở những thửa
ruộng vừa cày xong do đất cày được phơi ra và bốc ra hơi các hóa chất
kể trên.
Câu 5: Khí cacbonic trong khí quyển sẽ tồn tại trong bao lâu, và ảnh
hưởng như thế nào?
Trả lời:
Hàng năm, một lượng lớn khí cacbonic (CO2) sinh ra trên trái đất,
trong đó CO2 có nguồn gốc tự nhiên (núi lửa phun trào, sự phát thải
của sinh vật…) là 600.000 triệu tấn, và có nguồn gốc từ hoạt động của
con người (đốt nhiên liệu trong hoạt động sản xuất và đời sống) là
22.000 triệu tấn.
Tuy sinh ra nhiều như vậy, nhưng sẽ có một lượng CO2 tương đương
chuyển hóa sang dạng khác và tồn tại một cân bằng trong tự nhiên, các
cân bằng này có liên kết mật thiết với các quá trình trên mặt đất, mặt
biển và trong sinh vật.
Như vậy, ngược lại với các quá trình phát sinh CO2, còn có quá trình
“tiêu diệt CO2″. Đó là các quá trình quang hợp ở thực vật, quá trình
hoà tan CO2 của nước (chủ yếu là nước biển), sự lắng đọng xác sinh
vật giầu cacbon (các loại vỏ đá vôi của sinh vật) và sự tạo thành hóa
thạch, v.v…
Theo các tính toán của các nhà khoa học CO2 sau khi hình thành trong
khí quyển (dù có nguồn gốc tự nhiên hay nhân tạo) đều có thể tồn tại từ
2 đến 4 năm. Trong thời kỳ tồn tại, CO2 đủ thời gian để phát tán suốt
dọc vùng xích đạo và ảnh hưởng chung đến bầu khí quyển trái đất và

Các nhà khoa học cho biết, hàm lượng clo (Cl) trong PCB càng cao thì
hợp chất càng độc. PCB ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gan và có khả
năng gây ung thư.
Để phân huỷ các PCB người ta phải nung vật liệu chứa PCB đến nhiệt
độ cao, trên 1200oC. Tuy nhiên khi nung, PCB có thể bốc theo khói,
đồng thời có thể chuyển hóa thành các chất độc khác.
Cũng vì lý do trên, việc quản lý các loại dầu công nghiệp, dầu biến thế
thải cần phải thật chặt chẽ để tránh hiểm họa đối với môi trường sinh
thái
Câu 7: Ôzôn là khí gì, ứng dụng và độ độc hại ra sao?
Trả lời:
Ôzon là một dạng thù hình của ôxy, trong phân tử ôzôn có 3 nguyên tử
ôxy (O3). Bình thường ôzôn là chất khí không màu, có mùi xốc.
Trong tự nhiên ôzôn được tạo ra do các phản ứng quang hóa của
oxy,oxit nitơ, đặc biệt ôzôn được tạo ra mạnh tại các tầng cao (bình
lưu) của khí quyển, nơi mà cường độ các tia ánh sáng cứng (cực tím, tia
X, v.v…) rất lớn. Do có khả năng hấp thụ rất mạnh các tia cực tím mà
lớp ôzon trên tầng bình lưu của khí quyển chính là cái ô (dù) vĩ đại của
tự nhiên bảo vệ cuộc sống muôn loài trên Trái đất
Trong công nghiệp, người ta tạo ôzôn bằng cách phóng điện trong ôxy
hoặc trong không khí.
Trong cả hai trường hợp, chúng ta thấy oxy có thể chuyển hóa thành
ôzôn trong những quá trình đặc biệt cần năng lượng cao. Đến lượt mình
ôzôn lại có thể phân huỷ thành ôxy.
Hiện nay người ta đã biết ứng dụng ôzôn trong nhiều lĩnh vực khác
nhau.
Do ôzôn là tác nhân ôxy hóa mạnh nên có thể dùng ôzôn để làm chất
ôxy hóa, khử trùng bệnh viện, tác nhân khử trùng trong xử lý nước thải,
bảo quản hoa quả tươi (nước ôzôn). Một trong những ứng dụng quan
trọng nhất của ôzôn hiện nay là khử trùng nước uống. Khử trùng nước