Nhiễm sắc thể người và bản đồ nhiễm sắc thể người
1. Nhiễm sắc thể người
Năm 1956, J. H. Tjio và A. Levan mới xác định được chính xác số lượng
nhiễm sắc thể của người là: 2n = 46. Sau đó nhờ kĩ thuật nhuộm màu bằng
giemsa và quan sát hiển vi huỳnh quang mới phát hiện các vệt đặc
trưng để xây dựng nên nhiễm sắc đồ.
Sử dụng máu làm tiêu bản quan sát nhiễm sắc thể:

Nuôi cấy tế bào bạch cầu máu ngoại vi của người bình thường và người mắc
bệnh đã được áp dụng trong khoảng năm gần đây. Nhưng phương pháp
này được ứng dụng rộng rãi nhất sau khi phát hiện được hợp chất
polysacchyrid-protid lấy từ hạt cô ve dùng làm chất gây ngưng kết
không đặc hiệu hồng cầu. Người ta dùng chất phytohemaglutinin này cùng
với dung dịch nhược trương đã cho phép thu được kết quả của sự phân chia tế
bào máu ngoại vi rất tốt. Phương pháp này đã được nhóm nghiên cứu của
Moorhead sửa đổi và áp dụng. Cơ sở của phương pháp này là người ta trộn
lẫn huyết thanh có lẫn bạch cầu vào môi trường dinh dưỡng với một tỷ lệ
nhất định rồi cho thêm vào hỗn hợp đó chất phytohemaglutinin, sau đó cho
vào lọ trung tính rồi nuôi cấy. Ngoài chất phytohemaglutinin chiết từ đậu cô
ve còn nhiều chất khác cũng có tác dụng ngưng kết hồng cầu.

Trong quá trình nuôi cấy bạch cầu cũng có thể tiến hành quan sát sự chuyển
hóa các loại tế bào bạch cầu. Sự phân chia tế bào bạch cầu làm cơ sở cho
nghiên cứu đặc điểm tế bào bạch cầu trong máu. Trên cơ sở nghiên cứu tế
bào máu bình thường và bệnh lý, có thể phát hiện ra trạng thái bệnh lý của tế
bào bạch cầu ở người và động vật.

2. Kỹ thuật lai tế bào soma

Đến giữa những năm 1960 chỉ mới xác định được một cách đáng tin cậy 3
nhóm liên kết (mỗi nhóm có 2 gen) trên nhiễm sắc thể thường và 4 gen trên

TK+ phải nằm trên nhiễm sắc thể này. Chứng cứ xác nhận thêm được thực
hiện bằng cách chọn các dòng trên môi trường có thêm
chất bromodeoxyuridin riboside (BUDR) là chất đồng đẳng với nitrogenous
base được chuyển hóa bởi thymidin kinase (TK+) gắn vào ADN làm tế bào
chết. Hậu quả, nuôi trên môi trường có BUDR là các dòng tế bào
sống được không có gen TK+ và tương ứng với điều đó, chúng không có
nhiễm sắc thể 17 của người.

Dựa vào phương pháp này, người ta lập bản đồ nhiễm sắc thể người trên cơ
sở sự có mặt của một sản phẩm do một gen nào đó thì tương ứng với sự có
mặt nhiễm sắc thể trong tế bào.

- Điều kiện để thực hiện được việc lập bản đồ nhiễm sắc thể người nhờ
phương pháp này

+ Tính trạng nghiên cứu được mã hóa bởi một gen trên nhiễm sắc thể của
người, mà nó được phân biệt rõ ràng với tính trạng tương ứng của chuột.

Ví dụ: Dòng tế bào người chứa Lactatdehydrgenase A đột biến, enzyme này
phải được phân biệt với protein được mã hóa bởi một gen tương ứng của
chuột (LDHA của người và chuột được phân biệt bằng phương pháp điện di).

+ Khả năng có thể xác định được nhiễm sắc thể của người còn lại ở dòng tế
bào

Ví dụ: gen LDHA của người được phát hiện trong các dòng tế bào lai mà
trong đó chỉ còn lại độc nhất một nhiễm sắc thể. Đó là nhiễm sắc thể số 2.
Chứng tỏ LDHA nằm trên nhiễm sắc thể số 2.

Phần lớn các gen được xác định theo phương pháp trên liên quan đến các