Kỷ yếu hội nghị Khoa học Môi trường và Công nghệ sinh học năm 2011
138

ẢNH HƢỞNG CỦA NƢỚC DỪA GIÀ TỚI QUÁ TRÌNH PHÁT SINH HÌNH
THÁI CỦA PHÔI VÔ TÍNH LAN HỒ ĐIỆP (PHALAENOPSIS AMABILIS)

Trịnh Thị Lan Anh
(1)
, Dương Tấn Nhựt
(2)
(1)
Khoa Môi Trường và Công Nghệ Sinh Học, Đại học Kỹ Thuật Công Nghệ Tp. HCM;
(2)
Viện Sinh Học Tây Nguyên

ABSTRACT
Phalaenopsis amabilis is one of many commercial valuable orchids as cut flowers
and potted plants with great economic importance all over the world which rely on their
colors, species and specific characteristics. Considerable difficulties have been
encountered in the clonal propagation of this orchid due to the characteristics ununiform
and the limitted plantlets number. This study was performed in order to establish
embryogenic morphological of Phalaenopsis amabilis. The in vitro leaves emerging
from the flower stalk nodes were used for protocorm-like bodies (PLBs) induction.
These PLBs were used for the embryos induction. The embryos were used as the sample
to study morphological of Phalaenopsis amabilis. About 1360 mg embryos (1335.4
embryos), 3050 mg PLBs (311.9 PLBs) and 2650 mg shoots (50.9 shoots) were
harvested from 100 mg embryos on 30 ml MS medium supplemented with 2 mg/l BA,
0.5 mg/l NAA, 30% (v/v) old coconut water, 1 g/l activated charcoal, 30 g/l sucrose and
9 g/l agar after 12 culture weeks of. Results indicated that old coconut water 30% (v/v)
is suitable for embryogenesis, PLBs and shoot development, conversely.
Keywords: nước dừa già, nước dừa non, Phalaenopsis amabilis, phát sinh hình thái,

Lá thu đƣợc sau hai tháng nuôi cấy phát hoa đƣợc dùng làm nguyên liệu để tái sinh PLB.
Các lá (dài 2 cm) của các chồi in vitro này đƣợc cắt thành 6 mảnh. Cách cắt mẫu nhƣ sau: tiến hành
cắt một đƣờng giữa gân lá chia lá thành hai phần theo chiều dọc. Tiếp tục cắt theo chiều ngang
vuông góc với gân lá tạo các lát cắt hình vuông. Mẫu cấy đƣợc cấy trên môi trƣờng MS có bổ sung
1 mg/l NAA; 10 mg/l BA; 30 g/l sucrose; 20% (v/v) nƣớc dừa non; 9 g/l agar. Các PLB tái sinh từ
mô lá in vitro đƣợc cấy trên môi trƣờng MS có bổ sung 0,1 mg/l BA; 0,01 mg/l 2,4-D; 20% (v/v)
nƣớc dừa non; 30 g/l sucrose; 1 g/l than hoạt tính; 9 g/l agar cho sự tái sinh mô sẹo. Cấy chuyền các
mô sẹo này sang môi trƣờng MS có bổ sung 2 mg/l BA; 0,5 mg/l NAA; 20% (v/v) nƣớc dừa non; 1
g/l than hoạt tính; 9 g/l agar cho sự phát sinh phôi vô tính (Dƣơng Tấn Nhựt và cộng sự., 2009). Các
phôi thu đƣợc có dạng xốp, màu vàng nhạt đƣợc dùng làm vật liệu cho các thí nghiệm trong nghiên
cứu này (Hình 1).
Phƣơng pháp
Môi trường nuôi cấy
Trong các nghiệm thức thí nghiệm, môi trƣờng căn bản đƣợc sử dụng là môi trƣờng MS
(Murashige and Skoog, 1962). Ngoài môi trƣờng nuôi cấy khoáng đa lƣợng, vi lƣợng và vitamin
còn bổ sung thêm các thành phần sau: 0,5 mg/l NAA; 2 mg/l BA; 30 g/l sucrose; 9 g/l agar; 1 g/l
than hoạt tính; pH = 5,8 đƣợc hấp khử trùng ở nhiệt độ 121
o
C, 1 atm trong 25 phút.
Tùy từng thí nghiệm, nƣớc dừa già sẽ đƣợc bổ sung vào môi trƣờng nuôi cấy ở các nồng độ
khác nhau.
Bố trí thí nghiệm
Trong nghiên cứu này, chúng tôi tiến hành khảo sát ảnh hƣởng của nƣớc dừa già (nƣớc dừa
đƣợc lấy từ những quả dừa có cơm dày khoảng 0,5 - 1 cm) đến khả năng phát sinh hình thái của
phôi lan Hồ điệp.
Các mẫu phôi có trọng lƣợng tƣơi trung bình 0,1 g và chứa khoảng 158,9 phôi/mẫu cấy đƣợc
cấy vào các bình có chứa 30 ml môi trƣờng MS bổ sung nƣớc dừa già với nồng độ khác nhau (v/v)
kết hợp với 0,5 mg/l NAA; 2 mg/l BA; 30 g/l sucrose, 9 g/l agar; 1 g/l than hoạt tính.
Điều kiện nuôi cấy
- Thời gian chiếu sáng : 10 giờ/ngày

–
–
–
A1
10
235,3
0,64
80,2
1,40
6,4
0,13
Kỷ yếu hội nghị Khoa học Môi trường và Công nghệ sinh học năm 2011
140

A2
20
405,7
0,92
110,4
1,56
23,2
1,25
A3
30
1335,4
1,36
311,9
3,05
50,9
2,65

đƣờng. Mặc dù protein trong nƣớc dừa đã bị loại bỏ do sự kết tủa trong quá trình lƣu giữ lâu dài,
nhƣng các thành phần đa dạng khác của nƣớc dừa đã cho thấy vai trò quan trọng của chúng trong
việc kích thích sự tăng trƣởng và nhân số lƣợng tế bào.
Theo Vũ Văn Vụ (1993), nƣớc dừa có chứa khá nhiều hợp chất nitrogen dạng khử nhƣ các
acid amine, ngoài ra trong nƣớc dừa còn chứa các hormone sinh trƣởng thuộc nhóm cytokinine.
Trong nghiên cứu này, việc bổ sung nƣớc dừa đã làm thay đổi nồng độ và loại cytokinin trong môi
trƣờng nuôi cấy. Bổ sung nƣớc dừa kích thích phôi tăng sinh, tạo nhiều phôi mới, các phôi xuất hiện
trƣớc sẽ định hƣớng phát triển thành PLB, các PLB gia tăng kích thƣớc và có màu đậm dần sau đó
phát triển thành chồi.
Nghiên cứu này cho thấy nƣớc dừa già cũng có tác dụng tích cực lên quá trình phát sinh
hình thái của phôi lan Hồ điệp. Khi bổ sung nƣớc dừa già với các nồng độ từ 10 đến 30% (v/v), thì
khả năng tăng sinh phôi, khả năng biệt hóa thành PLB và khả năng phát triển chồi của mẫu cấy tăng
dần (hình 2). Trong đó, nồng độ nƣớc dừa già là 30% (v/v) cho kết quả tăng sinh phôi, biệt hóa PLB
và phát triển chồi tối ƣu nhất, kết quả này cũng tƣơng tự nhƣ nghiên cứu về sự tăng sinh phôi lan
Hồ điệp của Trịnh Thị Hƣơng và cộng sự (2009).
Tuy nhiên khi tăng nồng độ nƣớc dừa già lên 40% (v/v) thì kết quả lại ngƣợc lại, mẫu cấy
kém phát triển ngay từ giai đoạn đầu của quá trình nuôi cấy, sau đó mẫu cấy hóa nâu và chết dần.
Điều này cho thấy khi gia tăng nồng độ nƣớc dừa đồng nghĩa với việc tăng thêm các hormone sinh
trƣởng thuộc nhóm cytokinine lên cao vƣợt quá nhu cầu cần thiết của phôi không thích hợp cho
mẫu cấy phát triển, thậm chí còn gây tác dụng xấu lên mẫu cấy khiến mẫu cấy hóa nâu và chết dần.
Kỷ yếu hội nghị Khoa học Môi trường và Công nghệ sinh học năm 2011
141 Hình 2. Ảnh hƣởng của nƣớc dừa già lên khả năng phát sinh hình thái của phôi lan Hồ điệp sau 12 tuần nuôi
cấy [A0, A1, A2, A3, A4 tƣơng ứng với nồng độ nƣớc dừa già là 0%; 10%; 20%; 30%; 40% (v/v)].
Trong nuôi cấy mô lan, nƣớc dừa rất thích hợp là nguồn dinh dƣỡng dồi dào, cung cấp đạm và
carbohydrate (sucrose, glucose, fructose,…). Ngoài ra, nƣớc dừa còn chứa một số chất điều hòa
sinh trƣởng, đƣợc biết đến nhiều nhất là zeatin (Arditti, 1992). Các nghiên cứu về nuôi cấy mô lan
cho thấy mô cấy tăng sinh nhanh trên môi trƣờng bổ sung nƣớc dừa. Ở quả dừa non hàm lƣợng các

p. 372-373.
Trịnh Thị Hƣơng, Trịnh Thị Lan Anh, Huỳnh Kim Thùy My, Vũ Quốc Luận, Nguyễn Văn Bình,
Vũ Thị Hiền, Nguyễn Bá Nam, Nguyễn Thị Thuý Hằng, Nguyễn Minh Nhật, Đặng Xuân Thành,
Dƣơng Tấn Nhựt. Ảnh hƣởng của một số dịch chiết có nguồn gốc thực vật và thời gian cấy
chuyền tới quá trình nhân nhanh phôi vô tính lan Hồ điệp (Phalaenopsis sp.), (2009) Hội nghị
CNSH toàn quốc – khu vực phía Nam năm 2009.
Vũ Văn Vụ (1999) Sinh lý thực vật ứng dụng. NXB Giáo Dục.