1

Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng, giá hàng hoá nội địa và tỉ giá hối
đoái tới cân bằng cán cân thanh toán (Balance of Payment - BOP)
trong xu thế hội nhập của nền kinh tế.
TS. Nguyễn Văn Song
1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Hội nhập kinh tế đang và sẽ là xu thế toàn cầu. Năm 1994 Việt Nam gia nhập ASEAN và
thực hiện CEPT/AFTA. Năm 1996 Việt Nam tham gia sáng lập ASEM. Năm 1998, Việt
Nam tham gia APEC. Việt Nam sẽ ra nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO) trong thời
gian tới đây.
Sau khi hội nhập, nền kinh tế Việt Nam đã đạt tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu tương
đối cao. Xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu tăng trưởng cho các mặt hàng , nông sản, thuỷ
sản, may mặc, dày dép thủ công mỹ nghệ, các hàng hoá sử dụng nhiều lao động. Chúng
ta đã thu hút được 41,538 tỉ USD từ 64 quốc gia và các vùng lãnh thổ (Lương Văn Tự).
Nền kinh tế của chúng ta sẽ bị tác động rất lớn (thuận lợi và thách thức) từ những yếu tố
quốc tế, của kinh tế trong vùng, các tổ chức kinh tế và nền kinh tế thế giới. Cán cân thanh
toán Việt Nam sẽ bị tác động của nhiều nhân tố, trong đó lãi suất ngân hàng, giá nội địa
và tỉ giá hối đoái là ba yếu tố hàng đầu ảnh hưởng tới cân bằng trong cán cân thanh toán.
Cán cân thanh toán (BOP) được xem như sự cân bằng giữa xuất khẩu ròng (net export)
với dòng vốn ra (net capital outflow). Cán cân thanh toán của quốc gia sẽ thặng dư (BOP
surplus) khi xuất khẩu ròng lớn hơn dòng vốn ra; sẽ cân bằng nếu xuất khẩu ròng bằng
với dòng vốn ra (BOP equiplibrium); và bị thâm thủng trong cán cân thanh toán nếu xuất
khẩu ròng nhỏ hơn dòng vốn ra (BOP deficit) (R. Dornbusch và P. Samluelson).
Mục đích của bài viết là nhằm phân tích, làm rõ thêm ảnh hưởng của các yếu tố lãi suất
ngân hàng, giá hàng hoá nội địa và tỉ giá hối đoái tới cán cân thanh toán và tới thu nhập
của nền kinh tế (income) khi Việt Nam tham gia hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới.
Phương pháp nghiên cứu và phân tích: nghiên cứu và phân tích này sử dụng mô hình
toán học để nghiên cứu, phân tích và mô tả các ảnh hưởng của các yếu tố tới cán cân
thanh toán và thu nhập quốc gia.
2. NỘI DUNG, KẾT QUẢ PHÂN TÍCH VÀ THẢO LUẬN

Hình 1. Ba trường hợp cân đối cán cân thanh toán.
2.2 Ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng đến cân bằng cán cân thanh toán và thu nhập
quốc dân.
Trong trường hợp này chúng ta giả định giá nội địa và tỉ giá hối đoái không thay đổi, chỉ
nghiên cứu và phân tích ảnh hưởng của lãi suất ngân hàng tới các biến phụ thuộc. Khi lãi
suất ngân hàng tăng, hoặc giảm sẽ ảnh hưởng tới đường BOP như thế nào và điều đó tác
động tới thu nhập quốc dân ra sao?
`


o

tới i
1
, sự thay đổi này của lãi suất
ngân hàng không làm dịch chuyển
đường BOP và đường xuất khẩu
ròng (X – IM)

mà chỉ làm di
chuyển trên hai đường này (xem
hình 2). Kết quả của việc giảm lãi
suất ngân hàng (từ i
o
xuống i
1
) sẽ
làm gia tăng dòng vốn ra thị trường
kinh tế quốc tế (net capital
outflow), đồng thời làm giảm thu
nhập từ Y
o
về Y
1
mặc dù xuất khẩu
ròng có thể tăng lên (xem sự biến
đ
ộng qua h
ình 2).


1

–

IM
1

Đuờng
BOP
Đường
xuất khẩu
ròng

Hình 2.
Ảnh hưởng của lãi suất tới cân bằng cán cân thanh toán và thu nhập quốc dân

3

2.3 Ảnh hưởng của sự thay đổi giá hàng hoá, dịch vụ nội địa tới cân bằng cán cân thanh
toán và thu nhập quốc dân.
Trong trường hợp ảnh hưởng sự thay đổi của giá hàng hoá, dịch vụ đối với cán cân thanh toán,
giả sử lãi suất ngân hàng và tỉ giá hối đoái không thay đổi. Như vậy, chúng ta chỉ xét ảnh hưởng
của giá hàng hoá nội địa tới cán cân thanh toán và thu nhập quốc dân.
Từ phương trình (2) và (10), nếu giả sử lãi suất (i) và tỉ giá hối đoái (e) không đổi, điều này có
nghĩa là ảnh hưởng của giá chỉ tác động tới đường xuất khẩu ròng mà không ảnh hưởng tới dòng
vốn ra thị trường kinh tế quốc tế F(i). Cũng từ phương trình (10) ta thấy, khi giá nội địa của hàng
hoá, dịch vụ thay đổi, số hạng [P
f
× e × IM (P, e, Y)] trong phương trình (10) sẽ giảm. Như vậy,
sự thay đổi của giá ảnh hưởng tới đường xuất khẩu ròng chủ yếu phụ thuộc vào số hạng [P×

x
| > 1, tức là hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu co giãn với giá sẽ làm cho
dX/dP > 0 và ngược lại nếu |E
x
| < 1, tức là hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu ít co giãn với giá
sẽ làm cho dX/dP <0.
Như vậy, nếu hàng hoá, dịch vụ co giãn với giá thì khi giá tăng sẽ làm cho đường xuất
khẩu ròng dịch chuyển về bên trái và kéo theo đường BOP cũng dịch chuyển về bên trái
làm giảm thu nhập quốc dân. Ngược lại, nếu giá giảm sẽ làm cho đường đường xuất
khẩu ròng dịch chuyển về bên phải và kéo theo đường BOP cũng dịch chuyển về bên
phải làm tăng thu nhập quốc dân.
2.4 Ảnh hưởng của sự thay đổi tỉ giá hối đoái tới cân bằng cán cân thanh toán và thu
nhập quốc dân.
Để đánh giá, phân tích ảnh hưởng của tỉ giá hối đoái tới cân bằng cán cân thanh toán và
thu nhập quốc dân, chúng ta giả sử xét đường BOP cũng như đường xuất khẩu ròng trong
điều kiện chỉ có tỉ giá hối đoái thay đổi, các biến khác trong phương trình (10) không
thay đổi, ta có: khi mà tỉ giá hối đoái tăng, trong điều kiện này [P
f
× e × IM (P, e, Y)]
giảm và [P× X(P,e)] sẽ tăng. Kết quả sẽ làm cho đường xuất khẩu ròng chuyển dịch về
F(i)
i
oY
o

Y
1

Hình 3. Ảnh hưởng của giá hàng hoá, dịch vụ tới cân bằng cán cân thanh toán và thu nhập quốc dân

4

bên phải, kéo theo đường BOP cũng chuyển về bên phải và như vậy làm cho thu nhập
quốc dân sẽ tăng (xem hình 4). 3. KẾT LUẬN

o
X
1
–
IM
X
o
– IM
o

Đuờng BOP
với
e
1

Đường xuất
khẩu
ròng với
e
1Đuờng BOP
với
e
o

Đường xuất
khẩu
ròng với


Nguyễn Văn Song- Khoa Kinh tế và Phát triển Nông thôn - Đại học Nông nghiệp I.
0912231803 hoặc 8766448