Tìm hiểu về cây Mao
Trúc

1. Thông tin chung
- Tên thường gọi: Mao trúc
- Tên khác: Trúc sào, Tre xiêm, Trúc lông, Diệp vĩ lông, Nam trúc, Miêu đầu
trúc (trúc đầu mèo), Mâu đầu trúc (trúc mũi mác), Mạnh tông trúc
- Tên tiếng Anh: pur – ivory bamboo
- Tên khoa học: Phyllostachys pubescens Mazel ex H. de Lehaie
Thuộc họ Hoà thảo (Poaceae, phân họ Tre – Bambusoideae)

- Tại Đài Loan và Nhật Bản, Mao trúc thường được gọi là Mạnh tông trúc. Cả
hai nơi này đều lưu truyền một truyện thần thoại có nguồn gốc từ Trung Quốc
lục địa: Thời xưa có chàng trai chí hiếu họ Mạnh tên Tông, giữ
a mùa Đông
băng giá bà mẹ ốm nặng và chỉ ước ao một bát canh măng. Mạnh Tông vào
rừng tìm kiếm nhưng khắp rừng tuyết phủ, chẳng có măng nào mọc. Chàng
trai buồn bã ôm gốc trúc mà khóc, lòng hiếu thảo của chàng trai đã làm cảm
động thần tiên, ở những chỗ mà nước mắt Mạnh Tông rơi xuống, băng tuyết
đã tan, đất nứt ra và măng mọc lên. Người Đài Loan gọi măng Mao trúc mọc
lên trong mùa Đông là Mạnh tông đông, đây là loại măng ngon nhất và đắt giá
nhất trong các loại măng tre trúc. Sách lâm nghiệp Đài Loan khẳng định
Mạnh tông là Mao trúc, mang tên Phyllostachys pubescens và được dẫn giống
từ Trung Quốc lục địa từ nhiều thế kỷ trước. Chưa rõ Mạnh tông ở Nhật Bản
là Mao trúc bản địa hay được dẫn giố
ng từ Trung Quốc lục địa. Nhật Bản là
thị trường nhập khẩu măng đóng hộp đứng hàng thứ 3 thế giới (sau EU và
Hoa Kỳ), trong đó măng Mao trúc được ưa thích nhất.

54,6%, măng tươi có thể bảo quản trong nhiệt độ phòng khoảng 10 – 15 ngày,
nhưng khi làm đồ hộp thường phải chế biến ngay sau khi thu hoạch càng
nhanh càng tốt.
Rừng Mao trúc hướng măng có thể cho sản lượng măng bình quân hàng năm
từ 7,5 – 11,5 tấn/ha. Rừng thâm canh có thể cho sản lượng 15 – 22,5 tấn/ha.
- Mao trúc có thể gây trồng để lấy măng là chính hoặc lấy thân khí sinh là
chính.
- Tuy nhiên, khuyến cáo chung là nên trồng rừng Mao trúc để vừa lấy thân
vừa lấy măng. Trong rừng Mao trúc tỷ lệ măng điếc (không mọc thành cây )
có thể lên tới 60 – 70%, chủ yếu là do dinh dưỡng hữu cơ không đủ cung cấp.
Nếu không khai thác tận dụng kịp thời, măng điếc tranh giành dinh dưỡng ảnh
hưởng đến cây còn lại. Nếu chọn những măng mập nhất và tối ưu hoá mật độ
và cấu trúc tuổi cây thì hiệu quả kinh tế có thể nâng cao gấp 3,5 – 5 lần.
- Mật độ tối ưu 2500 – 2700cây/ha, trong đó cây tuổi 1 – 2 chiếm 30%, cây
tuổi 3 – 4 chiếm 37%, cây tuổi 5 – 6 chiếm 30%, cây tuổi 7 – 8 chiếm 3%.
Đến tuổi 7 chất lượng công ngh
ệ Mao trúc đạt mức cao nhất và cây cũng
không còn vai trò nuôi dưỡng đối với các thế hệ sau; đây được coi là tuổi khai
thác hợp lý nhất đối với cây Mao trúc.
- Có thể ước tính một cách khiêm tốn sản lượng thân khí sinh hàng năm
khoảng trên 10tấn/ha với giá 0,6NDT/kg thu được 6.000NDT, sản lượng
măng 5tấn/ha, giá 2NDT/kg thu 10.000NDT. Tổng thu 1 năm không dưới
16.000NDT, tương đương 30 triệu đồng/ha/năm và được thu hoạch nhiều
chục năm sau. Đây thực sự là một con số hấp dẫn và th
ực tế đối với nhiều
vùng núi cao.
3. Phân bố, diều kiện tự nhiên
- Vùng Hoa nam là quê hương cây Mao trúc, phân bố tự nhiên 24 – 320 vĩ độ
bắc, 102 – 122 kinh độ đông, bao gồm 16 tỉnh thành từ Vân nam – Quảng tây,
Quảng đông, Vân nam, qua Hồ nam, Giang tây, Phúc kiến đến Triết giang,

ngầm, Mao trúc đòi hỏi có độ ẩm cao. Nói chung các vùng núi cao phía bắc
đèo Hải vân yêu cầu này dễ được thoả mãn.
- Tại giới hạn nam của vùng phân bố, chọn đất trồng Mao trúc thường ưu tiên
hướng dốc âm (hướng bắc), trồng tại nước ta càng phải coi trọng yếu tố này.
Độ dốc nói chung không quá 300, tốt nh
ất là nhỏ hơn 250.
- Nên chọn đất có tầng dầy 0,5m trở lên, tốt nhất là đất có tầng dầy 1,0m là
giới hạn phân bố thân ngầm. Đất cần thoát nước, đủ ẩm (nên chọn vùng chân
dốc dài), đất thịt nhẹ đến trung bình, ít đá tảng lẫn. Đất sét bí chặt hoặc hàm
lượng cát quá cao, ngậm nước kém đều không phù hợp với Mao trúc. Đất
giàu mùn, còn tính chất đất rừng rất thích hợp với trồng Mao trúc.
- pH: pH phù hợp với Mao trúc giao động từ 4,5 – 7,0, chân núi đá vôi, hoặc
thung lũng vùng đá vôi, đất bồi tích ven sông suối có phản ứng thiên về trung
tính đều phù hợp với Mao trúc.
4. Đặc điểm sinh học
- Ở rừng Mao trúc trưởng thành , chỉ có thân ngầm mới sinh được măng thân
ngầm và măng thân khí sinh. Mỗi năm chỉ phát sinh một đợt sinh măng thân
khí sinh và một đợt sinh thân ngầm. Chồi măng thân khí sinh ngủ suốt mùa hè
– thu, tới cuối tháng 10 l
ần lượt chuyển sang trạng thái hoạt động sinh trưởng
khi nhiệt độ đất còn cao. Đến giữa mùa Đông trước tết âm lịch là thời kỳ lạnh
nhất, măng bắt đầu tiếp cận mặt đất hoặc ló ra khỏi mặt đất và gặp không khí
lạnh chúng chuyển sang trạng thái ngủ và tạo nên vụ măng đông. Sang mùa
xuân khi thời tiết ấm trở lại nhiệt độ vượt qua 100 C, mă
ng đông lại chuyển
sang trạng thái hoạt động và tạo nên vụ măng xuân. Vụ măng xuân kéo dài từ
tháng 3 đến đầu tháng 5, rộ nhất là trung tuần tháng 4.
- Từ tháng 6 đến cuối tháng 9, khi phần lớn măng khí sinh đã trổ lá non, thân
ngầm cũng bước vào giai đoạn sinh trưởng mạnh. Cuối thời kỳ này một số
măng thân ngầm có thể lộ khỏi mặt đất, tuy kích thước nhỏ nhưng ă

mạnh, lự
c đâm xuyên được tạo nên bởi hoạt động của mô phân sinh lóng trên
tất cả các lóng đang tăng trưởng.
- Nhịp độ tăng trưởng bình quân năm của thân ngầm Mao trúc khoảng 2 – 3
m (bằng 1/2 – 1/3 cây Vầu), đất tốt và tơi xốp có thể đạt đến 4 – 5m/năm.
Thân ngầm bắt đầu sinh trưởng từ giữa mùa hè ( tháng 5 – 6) và kết thúc sinh
trưởng vào cuối mùa đông (tháng 11 – 12). Phải tới mùa đông năm sau, khi
sinh khối đã tích luỹ
đủ, mo đã rụng, rễ đã mọc thì các mắt sinh măng mới
chuyển sang hoạt động để ra măng thân ngầm vào mùa hè năm thứ ba. Sau
khi kết thúc mùa sinh trưởng, tất cả ngọn thân ngầm đều thui chột và thối
mục, vào mùa sinh trưởng thân ngầm tiếp theo từ cuối đoạn thân ngầm đó lại
mọc ra 1 – 2 thân ngầm mới để thay thế.
