TRNG I HC Y T CÔNG CNG

BÀI GING
BO V SC KHO BÀ M TR EM

(DÙNG CHO CAO HC YTCC)
HÀ NI - 2004

Ch biên:
Trn Th Phng Mai
Tham gia biên son:
Vng Tin Hoà
Bùi Th Thu Hà
Trn c Thun
Nguyn c Hinh
inh Phng Hoà
Hà Vn Nh

Th ký biên son:
Trn c Thun
Lê Minh Thi


i


2.4. Tip c3n vi dch v+ ch*m sóc sc kho 21
2.5. i,u kin sng và làm vic 22
3. CHIN LC NÂNG CAO V TRÍ PH0 N1 23
SC KHO SINH SN C A PH N QUA CÁC LA TU!I 26
1. S$C KHO% SINH S#N 26

ii

2. S$C KHO% V THÀNH NIÊN 27
3. CÁC GIAI O4N PHÁT TRIN D5Y THÌ CA N1 28
3.1. Phát trin vú 28
3.2. Phát trin lông mu, lông nách và c quan sinh d+c ngoài 28
3.3. K6 hành kinh 'u tiên 29
3.4. Phát trin c quan sinh d+c trong 29
3.5. Trng thành xng và phát trin c th 29
3.6. M2t s bnh lý  tu7i d3y thì 29
3.7. Hành vi tình d+c và sinh sn trong la tu7i v thành niên 30
3.8. Nguy c v, m8t kinh t và xã h2i ca vic có thai và có con sm 32
3.9. Vit Nam 32
4. PH0 N1  TU9I SINH S#N 33
4.1. Sinh lý kinh nguyt 33
4.2. Hot 2ng n2i tit - sinh h(c trong m2t chu k6 kinh nguyt 33
4.3. M2t s b:t th;ng v, kinh nguyt 34
4.4. Thai nghén 35
4.5. Chuyn d 38
4.6. N*m tai bin sn khoa, t vong m 38
4.7. Nhng gii pháp chính 39
4.8. Nhng v:n , c'n chú ý trong la tu7i sinh sn 39
5. MÃN KINH 44
5.1. V, phng din sinh lý bnh, mãn kinh có ba h2i chng ln: 44

1.2. Lch s phát trin các bin pháp tránh thai trên th gii 70
1.3. Quan im v, K hoch hoá gia ình ca ICPD 71
1.4. K hoch hoá gia ình và chin lc dân s Vit Nam 72
2. CÁC BIN PHÁP TRÁNH THAI PH9 BIN VÀ TÌNH HÌNH ÁP D0NG
CÁC BIN PHÁP TRÁNH THAI T4I VIT NAM 73
2.1. Các bin pháp tránh thai ph7 bin  vit nam 73
2.2. Tình hình áp d+ng các BPTT  Vit Nam trong nhng n*m g'n ây 78
3. M/I QUAN H GI1A K HO4CH HOÁ GIA ÌNH VÀ S$C KHO% PH0
N1 79
4. VAI TRÒ CA NAM GII TRONG K HO4CH HOÁ GIA ÌNH 80
5. T V)N VC K HO4CH HOÁ GIA ÌNH 81
SC KHO TR EM VÀ CÔNG TÁC CH%M SÓC BO V TR EM 84
1. TÌNH HÌNH S$C KHO% TR% EM DI 5 TU9I  CÁC NC ANG
PHÁT TRIN 84
1.1. Nguyên nhân t vong tr di 5 tu7i 85
1.2. T vong tr s sinh 86
2. TÌNH HÌNH S$C KHDE CA TR% EM NC TA 87
3. NH1NG YU T/ LIÊN QUAN N TÌNH HÌNH BNH T5T VÀ T
VONG  TR% EM 90
4. NH1NG V)N C EC TRNG VC S$C KHDE TR% EM VÀ CÔNG TÁC
CHFM SÓC B#O V S$C KHDE TR% EM 91
4.1. Giai on bào thai 91
4.2. Giai on s sinh 93

iv

4.3. Tr di 5 tu7i 97
4.4. Tr em tu7i h(c ;ng, tu7i v thành niên 101
5. M>T S/ CHG S/ S$C KHDE TR% EM VÀ M0C TIÊU S$C KHDE TR%
EM N NFM 2000 VÀ 2020 101

5.1. Quy nh chung 119
5.2. Quy nh c+ th 120
GIÁM SÁT H' TR( CH"NG TRÌNH SC KHO SINH SN 131
1. NH NGHLA VÀ M0C ÍCH CA GIÁM SÁT 131

v

1.1. nh ngh-a giám sát 131
1.2. M+c ích ca giám sát 131
1.3. Phân bit s khác nhau gia giám sát vi theo dõi, kim tra và ánh giá 131
2. PHONG THÁI GIÁM SÁT 132
3. KM NFNG GIÁM SÁT CÓ HIU QU# 132
3.1. Quyt nh các hot 2ng giám sát 132
3.2. Giám sát các hot 2ng lâm sàng 133
3.3. Giám sát các hot 2ng qun lý 134
3.4. Giám sát các v:n , v, cán b2: 135
4. QUI TRÌNH GIÁM SÁT 137
4.1. Bc 1. ChuIn b giám sát 137
4.2. Bc 2. H(p vi lãnh o và nhân viên c s 137
4.3. Bc 3. Tin hành giám sát 137
4.4. Bc 4. T7 chc h(p toàn th  xây dng gii pháp cho các v:n , tBn
ti 138
4.5. Bc 5. H(p vi lãnh o n v 138
4.6. Bc 6. Vit báo cáo giám sát 138
5. XÂY D<NG B#NG KIM DÙNG TRONG GIÁM SÁT CHNG TRÌNH
SKSS 138
THEO DÕI VÀ ÁNH GIÁ CH"NG TRÌNH SC KHO SINH SN 143
1. KHÁI NIM VC THEO DÕI-ÁNH GIÁ 143
2. KHI NÀO C!N THEO DÕI, ÁNH GIÁ 144
3. QUI TRÌNH THEO DÕI-ÁNH GIÁ 145

Gii thiu v môn hc bo v bà m và tr em
1

GII THIU V MÔN HC BO V BÀ M VÀ TR EM

MC TIÊU BÀI HC
Sau khi h(c xong bài này, các h(c viên có kh n*ng:
1. Trình bày c nhng nét c bn v lch s phát trin ngành BVSKBMTE trên
th gii và Vit Nam.
2. Xác nh c i tng ích ca ngành bo v bà m tr em
3. Gii thích c tm quan trng ca BVSKBMTE  Vit Nam
4. Mô t c xu hng chính trong lnh vc BVSKBMTE  Vit Nam và các nc
trong khu vc
NI DUNG BÀI HC
1. S" L(C L&CH S) PHÁT TRIN C A NGÀNH BVSKBMTE TRÊN
TH GII VÀ  VIT NAM
1.1. S l*c lch s+ phát tri,n ca ngành BVSKBMTE trên th gi-i
Chin tranh th gii l'n th hai kt thúc, g'n 20 triu ng;i cht, n,n kinh t ca
các nc b tàn phá n8ng n,, con ng;i vQa thoát khRi nguy c cht chóc vì bom
n li b vPt kit sc lc  khPc ph+c h3u qu chin tranh và xây dng kinh t.
Cùng vi s hBi ph+c và phát trin v, kinh t, s gia t*ng v, dân s  mSi quc gia
 bù Pp li s ng;i b cht do chin tranh cTng nh òi hRi cung c:p nhân lc
lao 2ng cho n,n kinh t mi là c'n thit. Tuy nhiên khi n,n kinh t c 7n nh
thì v:n , sc kho con ng;i c coi tr(ng và quan tâm nhi,u hn. Cùng vi s

vic ch*m sóc sc kho cho các bà m và tr em, khái nim bo v sc kho bà m
tr em (BVSKBMTE) ã hình thành. Vi s ra ;i ca khái nim này, sc kho ca
các bà m và tr em c quan tâm nhi,u hn và ngành BVSKBMTE cTng c
hình thành và n2i dung c+ th và rõ ràng hn vi nhim v+ ch*m sóc cTng nh thc
hin nhng nghiên cu  nâng cao sc kho cho bà m và tr em.
Vic bo v sc kho con ng;i không chJ bó hp trong bnh vin mà yêu c'u có s
tham gia ca c2ng Bng vào công tác phòng bnh, vì v3y ngày 12/9/1978, Tuyên
ngôn Alma-Ata ra ;i, kh.ng nh li l'n na quy,n ca con ng;i v, c ch*m
sóc v, sc kho và nh:n mnh n vai trò sc kho ca ph+ n cTng nh nh:n
mnh n công tác BVSKBMTE toàn th gii và c'n có s tham gia ca c2ng Bng
và ch*m sóc sc kho ban 'u. Vi tuyên b Alma-Ata, ngành BVSKBMTE ã
c quan tâm nhi,u hn và ngày càng phát trin mnh mA và r2ng khPp th gii và
góp ph'n làm gim tJ l t*ng dân s th gii và t vong bà m và tr em.
S phát trin ca th gii òi hRi phi nâng cao hn na công tác ch*m sóc sc
kho và quy,n con ng;i 8c bit là v, v:n , sinh sn. Th gii ã t c nhi,u
thành công trong công tác ch*m sóc sc kho ban 'u, tuy nhiên th gii ã ny
sinh nhng v:n , mi v, sinh sn và có nhng v:n , tr thành bc xúc, c'n phi
c gii quyt, vì v3y tháng 12/19994 H2i ngh thng Jnh v, Dân s và Phát
trin h(p ti Cairo ã a ra khái nim mi v, SKSS. Khái nim này c H2i ngh
Ph+ n th gii ti BPc kinh (9/1995) kh.ng nh vai trò ca CSSKSS trên toàn c'u
và c ng h2 mnh mA. Khái nim SKSS d'n d'n thay th cho khái nim v,
BVSKBMTE và KHHG do ý ngh-a ca nó vi m2t khái quát r2ng hn và toàn
din hn. Cho nên công tác BVSKBMTE và KHHG chJ là m2t l-nh vc trong
khái nim v, SKSS.
1.2. S l*c lch s+ phát tri,n ca BVSKBMTE . Vi/t Nam
Công tác BVSKBMTE luôn luôn gPn li,n vi công tác dân s và k hoch hoá gia
ình. Có th khái quát s phát trin ca công tác BVSKBMTE/KHHG  Vit
Nam c chia làm 4 giai on nh sau:
Gii thiu v môn hc bo v bà m và tr em


KHHG r:t mi m, cha có kinh nghim và có nhi,u khó kh*n vì n*m 1965 
quc M? tin hành chin tranh phá hoi mi,n BPc, nhng vi nhng c gPng và nS
lc ban 'u ban 'u, cho ti cui n*m 1975, chúng ta ã t c nhng thành qu
r:t áng khích l: ã làm gim tJ l sinh tQ 43,9%o n*m 1960 xung còn 33,2%o,
bìnhquân mSi n*m gim 0,71%o; t7ng tJ su:t sinh gim tQ 6,39 con (s con trung
bình ca m2t ph+ n trong la tu7i sinh sn) n*m 1960 xung còn 5,25 con.
Trong th;i k6 1971-1974, Chính ph thành l3p UU ban BVSKBMTE  thc hin
công tác ch*m sóc sc kho bà m tr em vi h thng là các Trm BVSKBMTE
các tJnh mà nhim v+ là giáo d+c sc kho, truy,n thông và v3n 2ng sinh  có k
hoch. N*m 1975, UU ban BVSKBMTE gii th, B2 Y t tip t+c qun lý các
chng trình quc gia v, KHHG và cung c:p các phng tin tránh thai qua h
thng y t c nc và Trm BVSKBMTE các tJnh c 7i tên thành Trm Sinh 
có k hoch.

Bài ging Bo v sc kho bà m tr em 4

1.2.2. Giai on xã hi hoá 1976 - 1990
Sau chin tranh, :t nc c thng nh:t hai mi,n, có quá nhi,u s b:t c3p gia
hai mi,n Nam BPc, ngành y t vQa phi cùng Chính ph khPc ph+c nhng khó kh*n
do chin tranh vQa phi ch*m lo sc kho cho nhân dân c nc và v3n 2ng toàn
dân hai mi,n thc hin tt công tác BVSKBMTE và KHHG. Tuy nhiên do có
nhi,u khó kh*n cho nên công tác v3n 2ng KHHG có ph'n lPng xung. Ngày
11/4/1984, H2i Bng B2 trng ra quyt nh s 58-HBT thành l3p UU ban quc
gia Dân s và sinh  có k hoch (sau này c 7i tên là UU ban quc gia Dân s
và k hoch hoá gia ình), nVm trong s qun lý ca B2 Y t. Các BPTT c ph7
bin r2ng rãi Bng th;i ã ni r2ng và cho phép no phá thai ã góp ph'n làm gim
s con bình quân cho m2t ph+ n và khng ch s gia t*ng dân s. Cùng vi khái
5

Ngày 16/11/1991, B2 Y t ã ra quyt nh s 1037/BYT/Q thành l3p V+
BVSKBMTE/KHHG trên c s ca Phòng chJ o công tác
BVSKBMTE/KHHG ca V+ Qun lý sc kho ca B2 Y t vi nhng nhim v+:
 Là 'u mi ca B2 Y t v, m(i v:n , và các c quan có liên quan n
công tác BVSKBMTE/KHHG.
 Ch*m sóc và bo v sc kho bà m.
 Ch*m sóc và bo v sc kho tr em.
Cùng vi s phát trin v, kinh t trong th;i k6 7i mi, xã h2i ã tip c3n vi
nhng khái nim mi và công tác BVSKBMTE/KHHG òi hRi c phát trin
sâu r2ng và có ch:t lng hn cho nên nhi,u d án ca các t7 chc th gii cTng
nh chính ph ã c 'u t  nâng cao ch:t lng ch*m sóc sc kho bà m và
tr em Bng th;i thu3t ng KHHG ã chính thc thay th cho thu3t ng SKH.
Các trm SKH ti các tJnh c 7i tên thành trung tâm BVSKBMTE/KHHG,
là n v trc thu2c s lãnh o ca s y t tJnh v, t7 chc nhng V+
BVSKBMTE/KHHG, B2 Y t lãnh o và qun lý v, chuyên môn theo ngành d(c
cho n t3n các trung tâm y t huyn và các trm y t xã nh c c:u hin nay (xem
S B mng li ch*m sóc sc kho sc kho bà m và tr em trong bài T7 chc
màng li cung c:p dch v+ BVSKBMTE).
1.2.4. Giai on t 2001 n 2010
Là giai on hoàn thin công tác t7 chc ngành BVSKBMTE/KHHG tQ trung
ng n các a phng, phát huy các BPTT, góp ph'n làm gim tJ l t*ng dân s
là 1,7% và gim s con trung bình ca ph+ n trong tu7i sinh sn xung còn 2,7
(n*m 1996).
 Thc hin các chng trình và các n2i dung v, ch*m sóc SKSS theo cng
l-nh ca H2i ngh thng Jnh v, Dân s và phát trin ti Cairo, n*m 1994.
 Thc hin các m+c tiêu v, Chin lc Dân s Vit Nam 2001-2010 và chin

- k hoch hoá gia 6ình

Sc kho3 sinh s4n

Thai nghén và sinh .
Tip c3n toàn din, lBng ghép nhi,u hot 2ng
nhVm thc hin vic nâng cao và gi gìn sc kho
cho ph+ n, nam gii trong th;i k6 sinh sn.
Nuôi con và các bnh ca tr em
Ch*m sóc c hot 2ng sinh sn và không sinh sn
(tình d+c)
Các bin pháp làm h tJ l sinh.
N8ng v, hot 2ng sinh  và hn
ch sinh .
Trách nhim ca nam gii c , c3p úng mc.
Có tính ch:t s lng nhi,u hn,
cha có yu t b,n vng
Phòng ngQa nhiHm khuIn ;ng sinh sn, bnh
LTQTD, ung th sinh d+c
Phòng và cha bnh
, phòng d dng.
NhVm thc hin quy,n sinh sn ca m(i ng;i.
Ch:t lng liên t+c nâng cao, m bo tính b,n
vng.
M+c tiêu: là chc n*ng sinh sn M+c tiêu: toàn b2 h thng sinh d+c
Là m2t ph'n ca SKSS Bao trùm lên BVSKBMTE và KHHG
TQ H2i ngh Dân s và Phát trin ti Cai rô (Ai c3p), nh ngh-a v, SKSS ra ;i và
c ch:p nh3n trên toàn c'u và là m2t khái nim r2ng ln bao gBm vic ch*m sóc
ng;i ph+ n trong nhng n*m hot 2ng tình d+c và sinh .  chuIn b tt cho
các s kin trong nhng th;i gian ó, con ng;i phi ch*m sóc tQ khi còn là bào

bao gBm m2t ngh-a r2ng ln hn, ó là s ch*m sóc trc ho8c ngoài th;i k6 có
thai  chuIn b tt cho vic có thai và nuôi con tt. M+c tiêu ca công tác
BVSKBMTE là làm gim tJ l t vong bà m và tr em, Bng th;i có i,u kin 
nuôi con kho, dy con ngoan, phòng chng các bnh t3t cho tr bVng tiêm chng
m r2ng, chng suy dinh d@ng.
H'u ht t:t c nhng tai bin sn khoa ,u có th phòng tránh c nu nh phát
hin sm và i,u tr kp th;i. Ng;i ta cTng bit rVng: nu khong cách gia các l'n
sinh con cách nhau 2 n*m thì có th gim tJ l t vong tr em xung 20%. Vì v3y
n*m 1987 vi s hp tác ch8t chA ca WHO, UNICEF, UNPFA, WB và H2i Bng
dân s th gii, m2t khái nim mi là Làm m an toàn (LMAT) ra ;i mà m+c tiêu
là c gPng làm gim tJ l t vong m xung còn m2t na vào n*m 2000 và th gii
l:y ngày ngày 7 tháng 4 n*m 1998 làm ngày khi im v, LMAT.
Bo v sc kho tr em là ch*m sóc tr em ngay tQ khi còn là bào thai ch không
phi n thu'n là ch*m sóc khi tr ã ra ;i. Nu nói m2t cách toàn din là phi
ch*m sóc cho ng;i ph+ n  phát trin hoàn ho v, th ch:t, có sc kho tt Bng

Bài ging Bo v sc kho bà m tr em 8

th;i có c nhng hiu bit v, nhng v:n , có liên quan n thai sn, kin thc
nuôi dy con, ch*m sóc tr em trc khi h( có thai.
BVSKBMTE cTng bao hàm ý ngh-a ca vic phòng tránh thai ngoài ý mun, no
hút thai an toàn cTng nh hng dWn la ch(n th;i im sinh n và khong cách
gia các l'n sinh. KHHG là m2t trong các bin quan tr(ng nh:t  gim tJ l t
vong bà m và tr em. Làm tt công tác KHHG sA làm gim: t vong ca m, tJ l
mPc bnh, tJ l t vong ca tr s sinh và tr em.
Nói tóm li BVSKBMTE là thc hin nhng bin pháp nhVm t*ng c;ng sc kho
tt nh:t cho bà m và tr em, bo v con ng;i ngay tQ khi còn là thai nhi, lúc mi

4m t+ vong m5

Gi
4m t+ vong con

Gii thiu v môn hc bo v bà m và tr em
9

B4ng 1. So sánh v-i m;t s0 n-c trong khu v1c v< tình hình chm sóc SKSS
Nc
T vong
m
T vong s
sinh/1000
tr  sng
T vong
tr em < 5
tu7i
(Nam/N)
S sinh
/1000 ph+
n tu7i 15-
49
S d+ng
các BPTT
Campuchia 590 73 110/98 97 13
Indonesia 470 40 55/43 53 57

TU l cht tr em < 1 tu7i 30%o 25%o
TU l cht tr em < 5 tu7i 36%o 32%o
TU l tr  nh cân < 2500g 7% 6%
TU l tr em < 5 tu7i suy dinh d@ng 25% 20%
TU l bu c7 tr em 8-12 tu7i 5% 3%
TU l cht tr em trc 24 gi; 20% 15%
T7ng tJ su:t sinh 2,2 2,1
TU l cht chu sinh 20%o 18%o

Trong ó các chng trình u tiên c'n phi trin khai c chú tr(ng n bao gBm:
 Chng trình làm m an toàn
 Nâng cao ch:t lng dch v+ KHHG
 Iy mnh các hot 2ng nhVm thc hin m+c tiêu phòng chng suy dinh
d@ng
 Gim no hút thai và no hút thai an toàn
 Thc hin chng trình phòng chng các bnh lây truy,n qua ;ng sinh
d+c
 Thc hin tt các chng trình y t quc gia nhVm nâng cao sc kho tr em
bao gBm chng trình tiêm chng m r2ng, phòng chng SDD, nuôi con
bVng sa m, phòng chng thiu vitamin A, thiu iod, chng nhiHm khuIn và
chng th:p tim cho tr em và các chng trình y t h(c ;ng nh nha h(c
;ng, mPt h(c ;ng, phòng chng giun sán v.v
Thc hin 10 n2i dung v, ch*m sóc SKSS:
 Thông tin, giáo d+c truy,n thông v, SKSS.
 Thc hin tt KHHG.
 Làm m an toàn.
 Gim no phá thai và no hút thai an toàn.
 Phòng chng các bnh nhiHm khuIn ;ng sinh sn.
 Phòng chng các bnh LTQTD.
Gii thiu v môn hc bo v bà m và tr em

CÁC NC ANG PHÁT TRIN

MC TIÊU BÀI HC
Sau bài h(c này, h(c viên có kh n*ng:
1. Phân bit c s khác bit gia gii và gii tính.
2. Trình bày c mi liên quan gia gii, gii tính và sc kho ph n  các
nc ang phát trin.
3. Trình bày các yu t nh hng ti sc kho ca bà m  các nc ang phát
trin: kinh t, vn hoá, xã hi, môi trng, giáo dc, ngh nghip, sinh lý và các
yu t khác nói chung và ti Vit Nam nói riêng.
4. Trình bày mt s chin lc c bn nhm nâng cao sc kho ph n, bao gm
c dch v sc kho, hp tác a ngành và trao quyn cho ph n.
NI DUNG BÀI HC
1. GII VÀ SC KHO
1.1. nh ngh>a
Hiu bit v, các v:n , sc kho ca ph+ n không th tách r;i c vi nh3n bit
v, gii và vai trò ca gii trong vic duy trì sc kho và phòng bnh. Gii là m2t
thu3t ng dùng  chJ vai trò xã h2i, hành vi ng x xã h2i và nhng k6 v(ng liên
quan n nam và n.
Gender: refers to women’s and men’s roles and responsibilities that are socially
determined. Gender is related to how we are perceived and expected to think and
act as women and men because of the way society is organized, not because of our
biological differences (WHO, 1998)
Gii tính là nhng 8c tính v, m8t di truy,n/ sinh lý ho8c sinh h(c ca con ng;i
quy nh xem ng;i ó là n hay nam.
Sex: genetic/physiological or biological characteristics of a person which indicates
whether one is female or male (WH0, 1998)
Ph+ n và nam gii có nhng im khác nhau v, m8t sinh h(c, nhng m(i v*n hoá
,u lý gii và quy nh chi tit nhng khác bit sinh h(c, ó thành m2t h thng
nhng k6 v(ng xã h2i v, nhng hành vi và hot 2ng c coi là thích hp, và

Các tác 2ng v*n hoá xã h2i, 8c bit là m:t công bVng gii làm t*ng kh n*ng phi
nhiHm bnh ho8c làm bnh n8ng hn  ng;i ph+ n. Tr em gái suy dinh d@ng
khi trng thành sA tr nên còi c(c vi khung xng ch3u hp. Nu không có c
ch*m sóc sn khoa kp th;i có th nguy him ti tính mng ng;i ph+ n. Hàng
n*m, có khong na triu ph+ n cht do các nguyên nhân liên quan n thai nghén
và khong 100.000 ng;i cht do phá thai không an toàn. Ngoài ra, ph+ n  nhi,u
ni trên th gii còn nh hng sc kho lâu dài do các t3p t+c lc h3u nh cPt âm
v3t ph+ n. Ph+ n còn hay b các triu chng tr'm cm hn nam gii.
1.3. Bình 6?ng gi-i
Bình .ng gii là s bình .ng v, lu3t pháp, v, c h2i (bao gBm c s bình .ng
trong thù lao cho công vic và vic tip c3n n nguBn vn con ng;i và các nguBn
lc sn xu:t khác cho phép m ra các c h2i này), và bình .ng v, “ting nói” (kh
n*ng tác 2ng và óng góp cho quá trình phát trin).
Gender equity: fairness and justice in the distribution of benefits and responsibilities
between women and men. The concept recognizes that women and men have
Các yu t nh hng ti sc kho bà m và tr em  các nc ang phát trin
15

different needs and power and these differences should be identified and addressed
in a manner that rectifiles the imbalance between the sexes.
Không có ni nào trên th gii, ph+ n và nam gii li có quy,n bình .ng v, kinh
t, xã h2i và pháp lu3t. Có ti 2/3 s ng;i không bit ch trên th gii là ph+ n,
và i a s  khu vc nông thôn. S n*m i h(c ca n ít hn ca nam là 4.4 n*m
cho ti th;i im 18 tu7i. Tuy nhiên trong vòng nhng th3p kU cui th kU 20, ã có
nhng s tin b2 vt b3c trong a v ca ng;i ph+ n. Ví d+ tJ l h(c tiu h(c
ca các bé gái ã t*ng g'n g:p ôi  Nam Á, khu vc c3n Sahara, Trung ông và
BPc Phi. Tu7i th( bình quân ca ph+ n ã t*ng thêm tQ 15 n 20 n*m  các nc