Tài liệu lý luận về văn hố( sưu tầm):
* CÂU 1: Tại Hội nghò đại biểu những người tích cực làm công tác văn hóa quần chúng
toàn miền Bắc lần thứ nhất (11/2/1960). Hồ Chủ tòch nêu rõ: "Văn hóa phải thiết thực
phục vụ nhân dân, góp phần vào việc nâng cao đời sống vui tươi, lành mạnh của quần
chúng. Vì vậy nội dung văn hóa phải có ý nghóa giáo dục". Bằng lý luận văn hóa đồng chí
hãy phân tích luận điểm trên.
Khái niệm văn hóa:
Thuật ngữ văn hóa xuất hiện từ lâu đời trong ngôn ngữ nhân loại và cho đến nay văn hóa
là một trong những khái niệm phức tạp và khó xác đònh. Song, có thể đònh nghóa văn hóa
như sau: văn hóa là hoạt động nhằm phát huy những năng lực bẩm sinh và bản chất của con
người, vươn tới cái chân, thiện, mỹ, là hoạt động nhằm tạo ra những giá trò những chuẩn
mực XH, là môi trường thứ 2, cái nôi nuôi dưỡng sự hình thành nhân cách con người:
Theo đònh nghóa của tổng thư ký UNESCO thì văn hóa là tổng thể sống động các hoạt
động sáng tạo của các cá nhân và các cộng đồng trong quá khứ và trong hiện tại. Qua các
thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trò, các truyền thống và
thò hiếu - những yếu tố xác đònh đặc tính riêng của mỗi dân tộc.
Với ý nghóa đó thì văn hóa có mặt trong tất cả các hoạt động của con người, dù đó là hoạt
động SX vật chất và SX tinh thần, hay trong quan hệ giao tiếp, ứng xử XH trong thái độ ứng
xử với nhiều thiên nhiên. Vì vậy, nói đến văn hóa là nói tới con người là nói đến việc phát
huy những năng lực bản chất của con người nhằm hoàn thiện con người, hoàn thiện XH. Do
đó, khái niệm về văn hóa chứa đựng tính nhân văn, cơ sở của mọi hoạt động văn hóa là
khát vọng hướng tới chân, thiện, mỹ và của Nhà nước coi đó là trụ cột vónh hằng của sự
phát triển văn hóa nhân loại. Như vậy, khi nào chân, thiện, mỹ bò xem nhẹ hay lãng quên
chừng đó văn hóa sẽ xuống dốc. Sự xuất hiện các trường phái nghệ thuật suy đồi lối sống
ích kỷ tàn bạo, việc cỗ cũ cho chiến tranh xâm lược, việc tuyên truyền cho chủ nghóa thực
dụng đều là biểu hiện cho sự suy thoái văn hóa của con người.
Văn hóa góp phần thiết thực phục vụ nhân dân.
Lâu nay, khi nhìn nhận các giá trò XH, các nhân tố trong phát triển không ít người chỉ nhấn
mạnh một chiều về vai trò KT mà ít chú ý đến các giá trò văn hóa. Vì vậy, dẫn đến việc thụ
động trong xây dựng văn hóa, chú ý không đầy đủ trong việc chăm lo đời sống tinh thần.
Ngày nay, có nhiều quốc gia tăng trưởng khá với tiện nghi vật chất dồi dào nhưng con người

là:
Thông tin tuyên truyền cổ động các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà
nước đến từng làng xóm. Tổ chức văn nghệ quần chúng với các loại hình tự biên tự diễn, đề
tài gần với nhiệm vụ KT XH của đòa phương là chính và đa dạng về thể loại nhằm phục vụ
tốt nhu cầu tinh thần của nhân dân.
Tổ chức hoạt động thư viện cung cấp sách báo, nhiều loại sách và tài liệu nghiên cứu để
mở mang trí tuệ nâng tầm hiểu biết của nhân dân về khoa học tự nhiên cũng như về khoa
học XH. Mặt khác tổ chức các loại hình CLB nhà văn hóa, rạp chiếu bóng, nhà bảo tàng,
nhà truyền thống, hoạt động triển lãm để nhân dân vui chơi giá trò và tìm hiểu về cội nguồn
lòch sử của dân tộc.
Tổ chức các hoạt động TDTT nhằm nâng cao tinh thần và thể lực cho nhân dân. Đồng
thời tổ chức các hoạt động từ thiện nhân đạo nhằm chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau trong những lúc
khó khăn hoạn nạn. Ngoài ra quan tâm xây dựng gia đình văn hóa trên cơ sở xây dựng tiêu
chuẩn gia đình văn hóa, làng văn hóa, khu phố văn hóa.
Để văn hóa thiết thực phục vụ nhân dân cần quan tâm chú ý các vùng nông thôn, vùng
đồng bào dân tộc ít người, vùng sâu, vùng xa, theo phương châm Nhà nước và nhân dân
cùng làm, cần củng cố xây dựng các cơ sở văn hóa ở cấp tỉnh, huyện, nhà văn hóa, thư
viện, rạp chiếu bóng, bảo tàng, triển lãm … ở phường, xã hay cụm KT kỹ thuật tùy thuộc
thực tế tình hình của cơ sở. Đây là một nhiệm vụ quan tâm có tần chiến lược, vì nó vừa thiết
2
thực phục vụ nhu cầu văn hóa của nhân dân, vừa tạo ra những điều kiện cần thiết để tiến
hành công cụ xây dựng nền văn hóa mới, lối sống mới và con người mới ngay tại cơ sở.
Văn hóa góp phần nâng cao đời sống vui tươi lành mạnh của nhân dân.
Nói đến văn hóa là nói đến con người, là nói đến việc phát huy những năng lực bản chất
con người nhằm hoàn thiện con người, hoàn thiện XH. Cũng như mọi sinh hoạt khác, con
người là một bộ phận của tự nhiên chòu sự qui đònh của tự nhiên. Nhưng khác với mọi sinh
vật con người có một "khoảng trời riêng", một thiên nhiên thứ hai, thiên nhiên đó là do con
người tạo ra bằng lao động, tri thức và sự thỏa mãn nhu cầu thẩm mỹ trong cuộc sống của
con người. Thiên nhiên thứ hai đó là văn hóa. Nếu tự nhiên là cái nôi đầu tiên nuôi sống
con người thì văn hóa là cái nôi thứ hai, ở đó toàn bộ đời sống tinh thần của con người được

thiện con người hoàn thiện XH.
3
Chức năng nhận thức: có mặt trong bất cứ hoạt động văn hóa nào, thiếu chức năng nhận
thức thì không thể nói đến bất cứ chức năng nào khác. Một tác phong nghệ thuật trước khi
làm rút ngắn cảm trái tim người đọc người xe thì tác phong đó phải được mọi người hiểu,
phải mang tới cho họ nhận thức mới về cuộc sống, về con người… ngày nay trong điều kiện
tiêu biểu của khoa học và công nghệ, xu hướng ngày càng tăng của quốc tế hóa đời sống
XH đòi hỏi nhiều ở chức năng nhận thức của văn hóa. Vì vậy khẳng đònh rằng: việc phát
huy chức năng nhận thức của văn hóa là một động lực quan trọng thúc đẩy KT XH phát
triển, rút ngắn khoảng cách giữa các nước phát triển và chậm phát triển.
Chức năng giáo dục: nói đến chức năng giáo dục là nói đến đònh hướng XH, là hướng lý
tưởng đạo đức và hành vi của con người vào điều hay lè phải. Chức năng giáo dục là giáo
dục hình thành nhân cách của con người, sự phát triển toàn diện của con người thông qua
việc truyền tải những tri thức kinh nghiệm, kỹ năng mô thực ứng xử của cộng đồng đến cá
nhân, sức mạnh là hiệu quả giáo dục của văn hóa là ở chỗ nó huy động được toàn bộ các
năng lực tinh thần của con người, nó tác động tới chỗ sâu kín nhất của đời sống tinh thần.
Chức năng thẩm mỹ: là hướng con người tới cái đẹp, cái hoàn thiện và lý tưởng thẩm mỹ
hài hòa trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, con người với XH, con người với
bản thân mình. Cần khẳng đònh rằng cùng với nhu cầu hiểu biết con người còn có nhu cầu
hướng tới cái đẹp. Mác coi nhu cầu và khả năng hướng tới cái đẹp là dấu hiệu cơ bản phân
biệt con người với con Vật. Cảm xúc thẩm mỹ, tức khả năng biết rút ngắn động trước cái
đẹp ở một mức độ nào đó tạo nên giá trò đạo đức của con người.
Lòch sử ghi nhận rằng: bao đời nay người dân Luân Đôn sống giữa cảnh sương mù nhưng
mấy ai nhận ra vẻ đẹp của nó. Đến thế kỷ thứ 19 một họa só tài ba bằng tài năng nghệ thuật
của mình đã về ra bức tranh sương mù ở Luân Đôn với sự hài hòa của nhiều màu sắc. Khi
đó người Luân Đôn mới cảm nhận và tự hào về vẽ đẹp cảnh sương mù của mình. Con người
luôn sáng tạo theo qui luật của cái đẹp và gọi là năng lực bản chất người, nó có tính phổ
cập toàn diện trong toàn nhân loại, có nghóa cái đẹp thể hiện toàn diện trong cuộc sống con
người. Điều đó được ghi nhận rằng công cụ lao động lúc đầu SX ra trên cơ sở tính ích dụng
của nó, về sau con người lượng hướng tới tạo dáng cho vẽ đẹp của nó và làm cho con người

thông giữa các dân tộc và các thời đại.
III/- nội dung của văn hóa phải có ý nghóa giáo dục gắn liền chân, thiện, mỹ.
Hồ Chí Minh quan tâm nhiều đến đời sống tinh thần của dân tộc. Bác coi diệt giặc dốt
vẫn có ý nghóa như diệt giặc dốt, giặc ngoại xâm. Từ những ngày đầu của CM tháng 8 năm
1945, Bác thường nhắc nhở: trong cuộc kiến thiết nước nhà có 4 vấn đề phải chú ý đến và
cùng phải coi là quan trọng như nhau: chính trò, KT, XH, văn hóa. Tư tưởng do trở thành
đường lối chính sách văn hóa của Đảng. Khẩu hiệu: "kháng chiến hóa văn hóa và văn hóa
hóa kháng chiến" do Bác nêu lên đã tạo nên sự thống nhất hữu cơ giữa hoạt động văn hóa
với công cuộc kháng chiến của dân tộc. Sự trưởng thành của nền văn học CM được bắt đầu
bằng phương châm đó. Với tư tưởng của Bác, nhiều anh chò em trí thức văn nghệ só đã hăng
hái vào bộ đội đi dân công, tham gia diệt giặc dốt và có mặt ở tuyến đầu ở cuộc đấu tranh
gỉai phóng dân tộc.
Đối với Bác việc phát huy cốt cách và truyền thống dân tộc không tách rời việc tiếp thu
những tinh hoa văn hóa nhân loại. Bác dạy: "khôi phục vốn cũ thì nên khôi phục cái gì tốt,
còn cái gì không tốt thì phải loại dần ra. Học cái cũ để sáng tạo cái mới, phục vụ cho cuộc
sống mới, chứ không phải quay về cái cuộc. Đối với tinh hoa nhân loại, việc khai thác là để
làm giàu làm đẹp nền văn hóa dân tộc, để phát huy những truyền thống đẹp đẽ vốn có của
dân tộc. Hơn nửa thế kỷ qua, quan điểm giáo huấn của Bác về tư tưởng văn hóa nghệ thuật
đã chỉ đạo đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng ta, là nhân tố quan trọng quyết đònh những
thành tựu của nền văn hóa văn nghệ nước ta. Vì vậy, việc nghiên cứu và quán triệt đầy đủ,
sáng tạo tư tưởng của Bác về văn hóa văn nghệ là cơ sở quan trọng để chúng ta tiến hành
đổi mới, nâng cao trình độ lãnh đạo và quản lý văn học nghệ thuật nhằm khắc phục những
trì trệ yếu kém và phát triển nền văn hóa văn nghệ nước ta hiện nay.
Ngày nay, văn hóa như nhiều người đã thừa nhận là sự biểu hiện những năng lực bản chất
của con người. Những năng lực đó là kết quả của một quá trình phát triển lòch sử lâu dài của
5
con người. Gần đây khi tổng kết công tác giáo dục cộng sản chủ nghóa cho thanh niên, các
nhà giáo dục, các nhà tư tưởng và lý luận đều đi đến kết luận: để công tác giáo dục có hiệu
quả lớn, nhất thiết phải tiến hành giáo dục thẩm mỹ. Giáo dục thẩm mỹ học thuyết Mác -
Lê nin đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong giáo dục cộng sản chủ nghóa, nghóa

của con người vào việc sáng tạo theo qui luật cái đẹp. Do chính là nhiệm vụ của công tác
giáo dục văn hóa thẩm mỹ cho quần chúng nhân dân lao động.
Văn hóa thẩm mỹ theo quan niệm do là một bộ phận của XH. Bộ phận này có liên quan
đến hoạt động tình cảm, cảm xúc những khả năng và năng khiếu. Tức những hoạt động
tinh tế nhất của con người. Vì vậy văn hóa thẩm mỹ cũng là bộ phận tinh tế nhất của văn
hóa XH. Do gắn chặt với các hoạt động tình cảm, cảm xúc văn hóa thẩm mỹ cần được nuôi
dưỡng và phát huy bằng các ấn tượng trực tiếp như: từ cái đẹp trong đời sống, trong thiên
6
nhiên và trong nghệ thuật. Thông qua việc trực tiếp tiếp xúc với những cái đẹp đó, đời sống
tinh thần của con người sẽ trở nên phong phú thoải mái đồng thời những khả năng thưởng
thức và sáng tạo cái đẹp của con người cũng được phát triển.
Hiện nay, yêu cầu xây dựng con người mới XHCN đang đòi hỏi chúng ta phải quan tâm
giáo dục giáo dục thẩm mỹ cho quần chúng nhân dân lao động. Đó là: giáo dục lý tưởng
thẩm mỹ, thò hiếu thẩm mỹ, tình cảm thẩm mỹ và năng lực thẩm mỹ. Do chưa giáo dục tốt
về thẩm mỹ nhân dân ta đặc biệt là thanh thiếu niên chưa đủ khả năng đánh giá một cách
chính xác các hiện tượng thẩm mỹ trong đời sống. Một bộ phận không ít đang bò trói buộc
bởi chủ nghóa thực dụng, một số khác đang chòu ảnh hưởng của chủ nghóa hình thức.
Từ việc thiết sót trong nhận thức, quan điểm dẫn đến thiếu sót trong hành động, trong
quan hệ XH. Những hành vi thô tục, càn quấy, bất chấp nội quy và qui tắc XH, hiện tượng
làm ẩu, làm dối đang là hiện tượng khá phổ biến trong XH ta hiện nay. Tất cả những hiện
tượng đó là phản thẩm mỹ, đi ngược lại sự sáng tạo theo qui luật cái đẹp, là thể hiện trình
độ văn hóa thẩm mỹ còn rất thấp. Vì vậy, việc giáo dục lý tưởng thẩm mỹ là giáo dục
mục đích sống của Nhà nước trong XH. Người Việt đề cao nhân cách luận là đề cao tính
cộng đồng của dân tộc. Giáo dục tình cảm thẩm mỹ là giáo dục hình thành ở con người
những quan hệ thẩm mỹ, làm cho con người có thái độ sống tích cực, sống có ý thức, có
mục đích, có lý tưởng, giáo dục thò hiếu thẩm mỹ là giáo dục ý thích về cái đẹp, nhưng ý
thích phải theo gía trò văn hóa thẩm mỹ của dân tộc. Giáo dục năng lực thẩm mỹ là trên cơ
sở có được lý tưởng thẩm mỹ, tình cảm thẩm mỹ và thò hiếu thẩm mỹ.
Cùng với nhu cầu nhận thức về cái đẹp trong đời sống, việc nhận thức cái đẹp trong nghệ
thuật cũng là một biểu hiện trình độ văn hóa thẩm mỹ của con người. Thế giới nghệ thuật là

tác động sâu sắc vào đổi mới nếp nghó, nếp sống của con người.
Đại hội 7 của Đảng đã tiếp tục và phát triển những luận điểm cơ bản của Đại hội 6 và đến
Nghò quyết TW 5 khóa 8 mới nhấn mạnh những nhận thức đích thực của văn hóa văn nghệ.
Văn hóa là nhu cầu thiết yếu trong đời sống tinh thần XH, thể hiện trình độ phát triển chung
của mỗi nước, một thời đại, là lónh vực SX tinh thần tạo ra những gía trò văn hóa những công
trình nghệ thuật được lưu truyền từ đời này sang đời khác làm giàu đẹp cho cuộc sống con
người.
Nghò quyết Đại hội 9 của Đảng tiếp tục khẳng đònh: "xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm
đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy phát triển KT - XH. Mọi hoạt
động văn hóa đều nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trò, tư
tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, lòng
khoan dung, tôn trọng tình nghóa, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hòa gia đình cộng đồng
và XH.
Văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy con người tự hoàn thiện nhân cách, kế thừa truyền
thống CM của dân tộc, phát huy ý chí tự lực tự cường. Hiện nay, văn hóa là một bộ phận
trọng yếu của CM tư tưởng và văn hóa , là một động lực mạnh mẽ, là mục tiêu lớn trong sự
nghiệp xây dựng chủ nghóa XH ở nước ta".
Câu2: NQHN lần 4 BCHTW khoá VII khẳng đònh:" nền văn hoá mà đảng ta
lãnh đạo toàn dân xây dựng là nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân
tộc".
( ĐCS VN, VKHN lần 4 BCHTW khoá VII, lưu hành nội bộ, tháng 2/1993, thấy
rằng 54)
Đ/c hãy trình bày:
Quan điểm của Đảng ta về nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Những nhiệm vụ cụ thể xây dựng nền văn hoá nước ta hiện nay.
Nghò quyết Hội nghò lần thứ 4 BCH TW Đảng khóa VII và sau đó là Nghò quyết
Hội nghò lần thứ 5 BCH TW Đảng khóa VIII tiếp tục khẳng đònh và làm rõ hơn
khái niệm về nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cũng như đề ra
8
nhiệm vụ cụ thể về xây dựng nền văn hoá đó trong thời đại ngày nay của đất

tiến thường có nghìa là hiện đại, song không phải mọi cái hiện đại đều là tiên
tiến, và không phải đã là hiện đại thì loại trừ bản sắc dân tộc và càng không được
nhầm lẫn chủ nghóa hiện đại tắc tò, bệnh hoạn nhất là trong nghệ thuật văn thơ.
1- Nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc:
Tính chất tiên tiến của nền văn hóa Việt Nam không tách rời bản sắc dân
tộc, văn hóa là bộ mặt của tinh thần dân tộc. Bản sắc dân tộc của văn hóa như
người ta nói là cái căn cước chứng chỉ của một dân tộc. Nó chỉ rõ anh là ai? Và
thiếu mất nó thì anh không còn tồn tại như một giá trò. Lòch sử mấy ngàn năm xây
9
dựng và giữ nước đã hun đúc cho dân tộc Việt Nam biết bao nhiêu gia tăng
truyền thống tốt đẹp. Đó là chủ nghóa yêu nước, ý thức tự cường, lòng nhân ái,
bao dung, trọng nghóa tình đạo lý, là tinh thần đoàn kết, tính cấu kết cộng đồng,
đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, sự tế nhò trong cư xử, tính giản dò trong
lối sống… nhờ sức mạnh những giá trò đó dân tộc Việt Nam đã chiến thắng bao
thử thách khắc nghiệt của thiên tai, giặc ngoại xâm và liên tục phát triển. Vì vậy
bảo vệ và phát huy bản sắc dân tộc của văn hóa trước hết là bảo vệ và phát huy
những giá trò tinh thần đó.
Nước ta có 54 dân tộc. Trong nền văn hóa đa dân tộc, mọi dân tộc anh em
đều có bản sắc riêng của mình. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của các
dân tộc anh em sẽ phát huy sức mạnh tổng hợp của cộng đồng dân tộc, tạo ra sự
phong phú đa dạng trong tính thống nhất của nền văn hóa Việt Nam. Bảo vệ bản
sắc văn hóa dân tộc phải gắn kết với åmở rộng hoạt động giao lưu quốc tế, tiếp
thu có chọn lọc những cái hay, cái tiến bộ trong văn hóa các dân tộc khác, nhưng
không để lai căng mất gốc đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, phải đi liền
chống lạc hậu, lỗi thời trong phong tục tập quán lề thói cũ.
Ngày nay, xu hướng toàn cầu hóa đời sống loài người là xu thế khách quan,
tất yếu và mang tính thời đại. Toàn cầu hóa tạo điều kiện cho các quốc gia, dân
tộc xích lại gần nhau, hiểu biết, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau. Song, toàn cầu hóa
là một quá trình đầu mâu thuẫn, phức tạp. Mặt tất yếu kỹ thuật KT là mặt tích
cực, có lợi thì phải tận dụng nhưng không thể bỏ qua là mặt XH KT, mặt bản chất

Tính khoa học là học thuyết của Mác ra đời trên cơ sở kế thừa những giá trò,
tinh hoa tri thức của nhân loại, kể cả về khoa học tự nhiên và khoa học XH.
Phương pháp luận của nó dựa trên quan điểm: khách quan, toàn diện, lòch sử và
cụ thể. Đồng thời tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống quan điểm tư tưởng lý luận và
thực tiễn của CM. Bao gồm tư tưởng về KT, chính trò, quân sự, đạo đức, nhân
văn. Trong đó cốt lõi là tư tưởng gỉai phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải
phóng con người. Đạo đức Hồ Chí Minh in đậm sự mẫu mực và tính nhân văn sâu
sắc. Vì vậy, chúng ta phải làm hệ tư tưởng của giai cấp công nhân ăn sâu, bám
rễ và đóng vai trò chủ đạo trong đời sống XH mà nền tảng của nó là chủ nghóa
Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
2- Xây dựng con người mới XHCN với các tiêu chí phát triển về trí tuệ,
cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức. Xây
dựng con người mới là yêu cầu thường xuyên của mọi thời đại nhưng không tách
khỏi điều kiện lòch sử cụ thể của XH. Hiện nay, xây dựng con người mới Việt Nam
với những đức tính cao đẹp là:
Con người có tinh thần yêu nước tự cường dân tộc, phấn đấu vi độc lập dân
tộc và chủ nghóa XH, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc
hậu, đoàn kết nhân dân øtrung gian trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập
dân tộc dân chủ và tiến bộ XH. Là con người có ý thức tập thể, đoàn kết phấn
đấu vì lợi ích chung có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung
thực, nhân nghóa, tôn trọng kỷ cương phép nước, con người có trí tuệ đảm bảo về
thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức là con người lao động
chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, có năng suất cao, vì
lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và XH.
3- Xây dựng lối sống mới - lối sống có văn hóa, chú ý đến tất cả các thành
tố cơ bản của lối sống như mức sống, chất lượng sống, nếp sống, phong cách và
lý tưởng sống. Đặc trưng lối sống là phản ánh những đặc điểm về sinh hoạt vật
chất và tinh thần và XH của cộng đồng người đã tạo nên lối sống đó. Lối sống
11
XH là một sản phẩm tất yếu của một hình thái KT - XH nó góp phần củng cố và

Ngày nay, chúng ta chủ trương xây dựng gia đình với tiêu chí là: gia đình no
ấm thuận hòa hạnh phúc, dân chủ và bình đẳng. Để thực hiện được các tiêu chí
đó, phải từng bước giải quyết tốt các điều kiện như: nhà ở, việc làm, xây dựng
các quan hệ ứng xử thích hợp voi từng lớp tuổi với tôn ti trật tự trong gia đình,
đồng thời khắc phục thái độ độc đoán bất bình đẳng của các quan hệ gia đình
trong XH cũ.
5- Xây dựng môi trường văn hóa trong lành gồm cả sinh thái tự nhiên và
sinh thái XH. Ngày nay, môi trường văn hóa đang đối mặt tình trạng suy thoái
12
nghiêm trọng về mặt tự nhiên và XH. Về mặt tự nhiên là tình trạng ô nhiễm không
khí, thức ăn, nguồn nước … về mặt XH là tệ nạn tham nhũng, trộm cắp, xì ke mà
túy, mại dâm, suy đồi đạo đức… vì vậy xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh là
giải quyết tốt môi trường tự nhiên và môi trường XH. Ngoài ra, phải xây dựng các
đơn vò cơ sở như: gia đình làng xóm, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp các vùng dân
cư như có đời sống văn hóa lành mạnh, đáp ứng nhu cầu văn hóa đa dạng và
không ngừng tăng lên của các tầng lớp dân tộc. Bác Hồ đã dạy: "do nhiều người
nhóm lại mà thành làng. Do nhiều Làng nhóm lại mà thành Nước. Nếu người này
cũng xấu người kia cũng xấu thì thành làng xấu, Nước hèn. Người là gốc của làng
nước. Nếu mọi người làm đều cố gắng làm đúng đời sống mới, thì dân tộc sẽ
nhất đònh phú cường".
6- Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở. Đặc biệt chú ý đến các dạng hoạt
động văn hóa cơ sở nhằm thế mạnh nhu cầu hoạt động sáng tạo cũng như tiêu
dùng các giá trò, các sản phẩm văn hóa do quần chúng nhân dân ở cơ sở. Đại hội
lần thứ 5 của Đảng chỉ rằng: "một nhiệm vụ của CM tư tưởng và văn hóa là đưa
văn hóa thâm nhập vào cuộc sống hàng ngày của nhân dân". Thực hiện chủ
trương này, Nhà nước phải tổ chức tốt có hiệu quả hoạt động văn hóa cơ sở, đó
là thông tin tuyên truyền cổ động các chủ trương đường lối, chính sách của Đảng
và Nhà nước đến từng làng xóm. Tổ chức hoạt động văn nghệ quần chúng với
các loại hình tự biên, tự diễn, đề tài gắn liền với nhiệm vụ KT XH của đòa phương
và đa dạng về thể loại. Hoạt động thư viện của cải nhiều loại sách và tài liệu

ở đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi và vùng xa xôi hẻo lánh.
9- Tăng cường åmở rộng giao lưu hợp tác quốc tế về văn hóa trên cơ sở phát
triển nền văn hóa dân tộc, giữ gìn độc lập tự chủ với phương châm mở cửa phải
có điều kiện, giao lưu, giữ vững nguyên tắc. Giao lưu, hợp tác là nhằm giới thiệu
văn hóa, đất nước con người Việt Nam với cộng đồng nhân loại. Qua đó tiếu thu
chọn lọc những cái hay, cái tốt để làm giàu đời sống tinh thần của nhân dân và
bản sắc văn hóa dân tộc. Kiên quyết tránh tình trạng tiếp thu một chiều thiếu
chọn lọc, ngăn ngừa sự xâm nhập các trào lưu tư tưởng có hại, lối sống lai căng,
mất gốc không phù hợp với bản sắc văn hóa dân tộc.
Mặt khác, Nhà nước có chính sách, biện pháp giúp đỡ người Việt Nam đònh
cư ở nước ngoài hiểu biết về tình hình đất nước ngày càng nhiều hơn. Đặc biệt là
hướng dẫn tạo điều kiện để đồng bào nêu cao lòng yêu nước, ý thức dân tộc, giữ
gìn truyền thống và bản sắc dân tộc, phát huy trí tuệ, tài năng sáng tạo góp phần
tích cực vào xây dựng đất nước.
10- Phát huy văn hóa khoa học, văn hóa giáo dục và v8nhiều học nghệ
thuật, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước.
Về văn hóa khoa học là tạo ra đội ngũ cán bộ trí thức, công nhân kỹ thuật,
công nhân có tay nghề bậc cao cân xứng với yêu cầu phục vụ cho sự nghiệp văn
hóa khoa học. Xây dựng các cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại để đáp ứng yêu
nước công nghiệp hóa hiện đại hóa. Đồng thời sử dụng hiệu quả thành tựu của
khoa học hiện đại nhằm rút ngắn khoảng cách chênh lệch của các nước phát
triển trên thế giới.
Về văn hóa giáo dục: là mui của thời đại. Xây dựng quan niệm học để biết,
để làm, để chung và học để làm người. Có nghóa là học để hiểu biết vận dụng
kiến thức vào thực tiễn, học để làm người tốt trong XH, giáo dục phải quan tâm
đến chất lượng, không chạy theo số lượng hình thức, gắn giáo dục giữa lý luận và
thực tiễn.
14
Văn học nghệ thuật là nhu cầu thiết yếu của con người trong XH, nó thể
hiện trình độ phát triển chung của đất nước là lónh vực SX tinh thần tạo ra những

Nhà nước quản lý hoạt động văn hóa bằng pháp qui, bằng Luật pháp nhằm
giám sát, quản lý về lónh vực văn hóa văn nghệ, đó là: xây dựng các luật, pháp
lệnh, và hoàn chỉnh các văn bản luật pháp về hoạt động văn hóa nghệ thuật,
thông tin trong điều kiện nên KT theo cơ chế thò trường. Ban hành các chính sách
khuyến khích sáng tạo văn hóa và nâng mức đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn
hóa của nhân dân. Đồng thời, hoàn thành hệ thống thanh tra chuyên ngành,
thanh tra nhân dân, thanh tra văn hóa và kiên quyết chống tình trạng lợi dụng văn
hóa làm xói mòn nền văn hóa dân tộc.
15
III/- xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc
dân tộc: là một bộ phận quan trọng trong sự nghiệp CM XHCN của nước ta, cho
nên no đòi hỏi ý chí CM kiên đònh, trình độ trí tuệ và tính tự giác cao. Để xây dựng
và phát triển nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc cần phải tăng cường
các biện pháp KT, luật pháp, giáo dục, hành chính, phối hợp các lực lượng toàn
XH từ gia đình, trường học các đoàn thể các tổ chức KT - XH, các lực lượng trực
tiếp làm văn hóa, văn nghệ, thông tin báo chí, sự lãnh đạo của các cấp Đảng bộ,
sự quản lý của các cấp chính quyền.
Nghò quyết TW 5 vừa đáp ứng những đòi hỏi bức xúc của cuộc sống, vừa là đònh
hướng chiến lược cơ bản cho sự nghiệp xây dựng củng cố và không ngừng tăng
cường nền tảng tinh thần XH Việt Nam trên con đường phấn đấu vì mục tiêu dân
giàu, nước mạnh, XH công bằng, dân chủ, văn minh". Với quyết tâm đó, toàn
Đảng, toàn dân ta ra sức phấn đấu để Tổ quốc ta mãi mãi là quốc gia văn hóa,
dân tộc ta là một dân tộc văn hóa, nền văn hóa ta không ngừng phát triển, xứng
đáng với tầm vóc dân tộc ta trong lòch sử và trong thế giới hiện đại./.
* CÂU 3: đồng chí hãy phân tích các đặc trưng của lối sống lành mạnh và sự hình thành lối
sống lành mạnh ở nước ta hiện nay.
I/- Những vấn đề chung về lối sống:
Khái niệm về lối sống đã được Mác và Ăng Ghen đề cập nhiều lần trong các tác phẩm
của mình. Ngày nay, việc xây dựng lối sống mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng
của Đảng và Nhà nước ta. Việc hình thành các quan điểm khoa học về lối sống có ý nghóa

người với người, trong sinh hoạt tinh thần và văn hóa:
II/- Những đặc trưng cơ bản của lối sống lành mạnh:
Lối sống là dấu hiệu phân biệt khác nhau giữa cộng đồng này với cộng đồng khác, là một
tổng thể những hình thái hoạt động của con người, phản ánh những đặc điểm về sinh hoạt
vật chất, tinh thần và XH của cộng đồng người đã tạo nên lối sống đó. Lối sống XH là một
sản phẩm tất yếu của một hình thái KT - XH, nó góp phần củng cố và phát triển hình thái
KT - XH đó. Lối sống mới có những đặc trưng cơ bản của con người đi lên chủ nghóa XH.
Nó được xây dựng trên cơ sở có yếu tố sau:
Chế độ sở hữu đa dạng trong đó sở hữu Nhà nước đóng vai trò chủ đạo.
Nguyên tắc của lối sống mới là nguyên tắc phân phối theo lao động.
Lối sống mới dựa trên nền tảng chính trò vững chắc. Đó là Nhà nước XHCN là Nhà nước
của dân, do dân và vì dân. Lấy chủ nghóa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm hệ tư
tưởng chỉ đạo.
Xóa bỏ các bất bình đẳng về chủng tộc, dân tộc, giới tính, thực hiện tự do tinh thần, công
bằng dân chủ và nhân ái trong mối quan hệ XH.
Mọi XH muốn ổn đònh phải xây dựng được một lẻ sống phù hợp đạo lý. Lẻ sống là bộ
phận cốt lõi nhất của lối sống, vai trò của nó giống như chiếc hoa tiêu chỉ đường tiến tới.
Chúng ta chọn lẻ sống "mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người" làm nguyên tắc
ứng xử của các công dân trong XH. Để thực hiện được lẻ sống cái đẹp ấy mỗi XH phải lựa
chọn một bản gía trò thích hợp làm hướng phấn đấu cho mọi người. Ngày nay, Đảng ta chủ
trương nâng cao mức sống nhân dân để tạo điều kiện cho lối sống tốt đẹp, vì bản thân sự
16
giàu có mà không mang đến sự tốt đẹp cho XH, cho cộng đồng thì XH đó không có lối sống
tốt đẹp và lành mạnh.
Ngoài ra, nếp sống là chiều sâu của lối sống, là mặt ổn đònh của lối sống, nếp sống là
khuôn mẫu ứng xử của con người. Nếp sống có nhiều thành tố thói quen, tập quán, tục lệ,
phong tục. Vì vậy, xây dựng nếp sống mới là phải xóa bỏ những tập tục, thói quen lạc hậu,
lỗi thời. Ngoài ra, phải xây dựng lý tưởng sống tốt đẹp, nghóa là xây dựng cho con người
những ước mơ, hoài bão để vươn tới chân, thiện, mỹ, và phê phán lối sống phản tiến bộ, ích
kỷ, hẹp hòi, thực dụng.

Một trong những mặt cơ bản của lối sống là đời sống hàng ngày. Nó bao gồm toàn bộ lónh
vực sinh hoạt sau giờ lao động, học tập, công tác. Những hoạt động này chiếm khoảnh 2/3
lượng thời gian của một ngày, nhằm bảo đảm cho người lao động phục hồi thể lực, thỏa
mãn những nhu cầu về đời sống như: ăn, ở, học hành, nghỉ ngơi, giải trí, giao tiếp XH, sinh
hoạt gia đình. Thời gian qua, chúng ta thật sự chưa quan tâm đến ý nghóa tích cực này của
thời gian ngoài lao động.
nước ta lối sống XHCN được hình thành là do kết quả những cải cách cơ bản của Đảng
Cộng sản được tiến hành trên tất cả các lónh vực của đời sống XH, trên cơ sở chế độ công
hữu về tư liệu SX chủ yếu, sự thống nhất về các thành phần chính trò, văn hóa của XH và
hệ tư tưởng của chủ nghóa Mác - Lê nin. Lối sống XHCN được xây dựng trên cơ sở sự phát
triển cao của lực lượng SX và các quan hệ SX XHCN dựa trên một nền tảng chính trò vững
chắc là Nhà nước XHCN, trên một nhận thức XH mới của nhân dân và được hình thành
dưới ảnh hưởng của chủ nghóa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Lối sống XHCN được
thực hiện theo các nguyên tắc cơ bản sau: làm việc theo năng lực, hưởng theo kết quả lao
động, sự đảm bảo các quyền XH và sự tự do của quần chúng lao động, chủ nghóa nhân đạo
chân chính, chủ nghóa quốc tế XHCN và sự tin tưởng lạc quan vào XH mới.
Theo qui luật phát triển của hình thái KT - XH thi ở chế độ XHCN, lối sống mới XHCN
được hình thành và phát triển như một kết quả khách quan của các thay đổi sâu sắc trong
điều kiện sống của XH, của quá trình xây dựng chủ nghóa XH. Trên cơ sở nền KT XHCN,
lối sống mới phát triển theo hướng tiến bộ của cơ cấu XH, chế độ chính trò và đời sống tinh
thần của nhân dân. Sự phát triển theo hướng tiến bộ, tích cực của lối sống mới XHCN còn
là kết quả tác động của công tác giáo dục chính trò, tư tưởng trong quần chúng nhân dân lao
động. Lối sống XHCN chứa đựng những gía trò tinh thần cao cả mà biểu hiện cụ thể của nó
là chủ nghóa nhân đạo. Đặc điểm chính của lối sống XHCN là tính tập thể chân chính giữa
người và người, sự giúp đỡ trên tinh thần đồng chí và tinh thần quốc tế XHCN. Lối sống
XHCN là nhằm không ngừng thỏa mãn ngày càng đầy đủ hơn đời sống vật chất và tinh thần
của nhân dân lao động, phát triển toàn diện và cân đối mỗi thành viên trong cộng đồng XH.
II/- thực trạng lối sống nước ta hiện nay:
Nghò quyết 5 BCH TW Đảng khóa 8 đánh giá thực trạng những thành tựu về tư tưởng, đạo
đức, lối sống là những lónh vực then chốt của văn hóa đã có những chuyển biến quan trọng,

nhân dân, kèn cựa đòa vò,cục bộ đòa phương, bè phái mất đoàn kết khá phổ biến. Những
hiện tượng yếu kém về tư tưởng đạo đức lối sống trong một bộ phận cán bộ Đảng viên đã
làm giảm năng lực sức mạnh của Đảng trong sự nghiệp xây dựng một nền văn hóa vì sự
nghiệp phát triển toàn diện con người, vi hạnh phúc của con người.
IV/- Một số vấn đề cấp bách và xây dựng lối sống lành mạnh ở nước ta hiện nay:
Nghò quyết 5 BCH TW Đảng khóa 8 về việc xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến
đậm đà bản sắc dân tộc là một bộ phận quan trọng của sự nghiệp CM XHCN ở nước ta.
Đây là Nghò quyết lòch sử lần đầu tiên của Đảng ta về văn hóa. Nội dung của Nghò quyết là
khẳng đònh hoạt động trong tầm quan trọng đặc biệt về tư tưởng đạo đức lối sống và xem đó
là những lónh vực then chốt của văn hóa. Đó là tiến hành sinh hoạt tự phê bình và phê bình
trong Đảng và bộ máy Nhà nước từ TW đến cơ sở về tư tưởng đạo đức lối sống nhằm phát
huy vai trò gương mẫu của từng cán bộ Đảng viên và viên chức Nhà nước.
Từ việc đặt vấn đề trên Nghò quyết đề ra nhiệm vụ cụ thể về xây dựng nền văn hóa. Đó là
đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xây dựng con người mới trong giai đoạn mới, từ đó xây dựng đời
sống văn hóa, môi trường văn hóa lành mạnh và đề ra những nhiệm vụ cấp bách trong tình
hình mới.
1- Ý nghóa của Nghò quyết TW 5 khóa 8:
Nghò quyết Trung ương 5 khóa 8 đã làm nổi bật vò trí, tầm quan trọng của đạo đức, tư
tưởng lối sống của nền văn hóa Việt Nam. Tư tưởng đạo đức, lối sống có mối quan hệ chặt
chẽ với nhau và có quan hệ chặt chẽ với các lónh vực khác như: KT, chính trò. Vì vậy, có thể
xem nó là điều kiện của phát triển, ổn đònh XH, động lực của sự phát triển KT với ý nghóa
nó là thành tố văn hóa.
Phải phát huy tính tích cực chính trò XH của mỗi con người, vì con người vừa là chủ thể
sáng tạo gía trò văn hóa, vừa là sản phẩm của văn hóa. Do đó muốn xây dựng lối sống trước
tiên phải phát huy được vai trò tích cực của con người, biến họ thành chủ thể tự giác trong
việc xây dựng lối sống văn hóa. Một trong những vấn đề nhức nhối của XH ta hiện nay là
suy thoái và đạo đức của một bộ phận không nhỏ cán bộ Đảng viên trong đó có cán bộ có
chức có quyền đã gây bất bình đẳng trong nhân dân. Vì vậy, phải đào tạo và xây dựng cán
bộ có phẩm chất đạo đức có lối sống tốt là công bộc của nhân dân như Bác Hồ đã từng kêu
gọi: cần, kiệm, liêm chính, chí công, vô tư.

trọng sự tự giác của cá nhân. Chúng ta cũng khẳng đònh rằng không có một lối sống chung
mà chỉ có lối sống của một XH nhất đònh, của dân tộc nhất đònh và ở một thời đại nhất đònh.
Vì vậy, phải biết quan tâm toto mối quan hệ giữa tính truyền thống và tính hiện đại trong
nếp sống.
Những biện pháp xây dựng lối sống mới ở nước ta hiện nay là:
Bắt nguồn nhiều hình thức phong phú, đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục làm cho
nhân dân nhận thức rõ và gắn liền với lợi ích XH, đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực của
XH. Trong quá trình đổi mới KT ở nước ta có những bước phát triển khả quan, song một bộ
phận đông đảo dân cư vẫn còn khóÁ nhất trí thì chúng ta vẫn có thể giảm bớt những khó
khăn nếu tổ chức hợp lý đời sống và từng bước khắc phục những hiện tượng tiêu cực của
XH.
Tăng cường dân chủ XH, vì đây vừa là nội dung quan trọng của lối sống, đồng thời nó là
điều kiện quan trọng nhất để phát huy tính tích cực của XH, của nhân dân. Phát huy quyền
làm chủ tập thể nghóa là quyền đó được pháp chế hóa thực hiện cơ chế "dân biết, dân bàn,
dân làm, dân kiểm tra" trong mọi hoạt động của đời sống XH.
Công bằng XH nghe qua tưởng rằng là đơn giản nhưng thực hiện sẽ gặp nhiều điều khó
khăn. Bởi lẽ không ai có thể say sưa tích cực lao động khi mà người vất vả nhất thì nghèo
đói mà những kẻ ăn bám, buôn bán gian lận, tham nhũng là những kẻ giàu có sống xa hoa
trên thể xác và tinh thần của họ. Vì vậy, chống hiện tượng tiêu cực là việc làm cần thiết và
cấp bách để tạo dựng môi trường công bằng XH thật sự.
Dân chủ XH là điều kiện quan trọng nhất để phát huy tính tích cực chính trò của mỗi con
người. Dân chủ là nguyện vọng của mọi công dân được góp phần vào sự nghiệp chung và
được chia phần trách nhiệm cùng XH. Dân chủ là điều kiện Đảng mọi công dân góp phần
xây dựng pháp luật của chính mình. Đồng thời pháp luật bảo đảm cho việc thực hiện một
nền dân chủ chân chính hợp tình và hợp pháp.
Những nhiệm vụ cần lưu ý xây dựng lối sống mới ở nước ta hiện nay là:
Tiếp tục phát huy truyền thống bản sắc văn hóa dân tộc. Đó là khôi phục những thuần
phong mỹ tục và xây dựng nền văn hóa mới. Dân tộc ta tự hào về nên văn hiến của mình,
về những qui tắc trong nếp sống được coi là thuần phong mỹ tục. Các phong tục thể hiện
nếp sống và lối sống nghóa là nó chòu sự qui đònh của KT, chòu sự chi phối của hệ tư tưởng

phận quan trọng trong sự nghiệp xây dựng CM XHCN ở nước ta. Để xây dựng được lối sống
mới lành mạnh đòi hỏi Đảng và Nhà nước phải cấp thiết phát động một phong trào rộng
lớn của toàn dân, bao gồm các cấp, các ngành để đặt lại toàn bộ vấn đề nếp sống của XH.
Đồng thời kiên quyết đấu tranh với mọi hiện tượng tiêu cực, xây dựng một nền phong hóa
đáp ứng được yêu cầu của XH mới, xứng đáng là bộ máy văn hóa của chế độ XHCN tốt
đẹp.
Toàn Đảng, toàn dân ra sức phấn đấu để Tổ quốc ta mãi mãi là quốc gia văn hóa, dân tộc
ta là dân tộc văn hóa, nền văn hóa nước ta không ngừng phát triển, xứng đáng với tầm vóc
của dân tộc trong lòch sử và trong thế giới hiện đại ngày nay.
* CÂU 4: cương lónh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghóa XH đã chỉ rõ:
"tiến hành CM XHCN trên lónh vực tư tưởng văn hóa làm cho thế giới quan Mác - Lê nin và
tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh giữ vò trí chủ đạo trong đời sống tinh thần XH" (Cương lónh
đất nước xây dựng đất nước Thời kỳ quá độ lên chủ nghóa XH, nhà XBST 1991). Bắt nguồn lý
luận văn hóa đồng chí hãy phân tích luận điểm trên.
I/- Khái niệm văn hóa:
Thuật ngữ văn hóa xuất hiện từ lâu đời trong ngôn ngữ nhân lọai và cho đến nay văn hóa
vẫn là một trong những khái niệm phức tạp và khó xác đònh. Song, có thể đònh nghóa văn
hóa như sau: văn hóa là hoạt động nhằm phát huy những năng lực bẩm sinh và bản chất của
con người , vươn tới cái chân, cái thiện, cái mỹ. Là hoạt động nhằm tạo ra những gía trò ,
những chuẩn mực XH là môi trường thứ hai cái nôi nuôi dưỡng sự hình thành nhân cách con
người.
Theo đònh nghóa của tổng thư ký UNESCO: "văn hóa là tổng hòa sống động các hoạt động
sáng tạo (của các cá nhân và các cộng đồng) trong quá khứ và trong hiện tại. Qua các thế
kỷ hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các gía trò , các truyền thống và thể
hiện những yếu tố xác đònh đặc tính riêng của mỗi dân tộc"
Với ý nghóa đó thi văn hóa có mặt trong bất cứ hoạt động nao của con người , dù đó là
hoạt động SX vật chất và SX tinh thần , hay trong quan hệ giao tiếp XH , trong thái độ ứng
xử với thiên nhiên. Vì vậy, nó đến văn hóa là nói tới con người , là nói đến việc phát huy
những năng lực bản chất của con người nhằm hoàn thiện con người , hoàn thiện XH. Cơ sở
của mọi hoạt động văn hóa là khác vọng hướng tới chân, thiện, mỹ và có thể coi đó là ba

ứng yêu cầu phát triển của dân tộc và con người dân tộc. Là nền văn hóa lấy mục tiêu tất
cả vì con người, cho con người. Con người được tự do phát triển toàn diện , tự do cá nhân
thống nhất với tự do của cộng đồng dân tộc.
Nền văn hóa tiên tiến phải được xây dựng trên cơ sở trình độ dân trí giáo dục, dân trí văn
hóa phát triển cao, trên cơ sở khoa học kỹ thuật hiện đại để giải quyết có hiệu quả những
vấn đề đời sống dân tộc đặt ra trong quá trình phát triển. một thành tố hết sức quan
trọngcua nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa nghệ thuật phát triển phong phú đa dạng ,
thhei sâu sắc khát vọng của nhân dân hướng tới chân, thiện, mỹ. Đồng thời nền văn hóa
tiên tiến , có các phương tiện chuyển tải nội dung văn hóa. đó là kết cấu hạ tầng văn hóa ,
mạng lưới các thiết chế văn hóa …
2- Văn hóa là nền tảng tinh thần của XH:
quan niệm trước đây, chúng ta cho rằng cơ sở KT là nền tảng XH trên đó xây dựng kiến
trúc thượng tầng trong đó có văn hóa. Vì vậy, văn hóa chòu sự qui đònh chặt chẽ của nền KT
20
và tất nhiên rằng văn hóa có tác động trở lại KT. Lónh vực văn hóa tinh thần thường mang
dấu ấncua các hình thái KT - XH. Về phương diện đó văn hóa thống nhất với kiến trúc
thượng tầng. Song, không thể kết luận rằng nó nằm trong kiến trúc thượng tầng vì ở lónh vực
văn hóa có một số các yếu tố nằm ngoài kiến trúc thượng tầng như: các tri thức khoa học tự
nhiên , ngôn ngữ với tư cách là phương tiện giao tiếp XH …
Lâu nay, nói đến hạ tầng cơ sở , chúng ta chỉ chú ý đến cơ sở KT (vốn, nguồn nguyên liệu,
hệ thống kết cấu hạ tầng và công nhân) nhưng ít ai nghó tới một các khác, một nền tảng đó
là cơ sở là nền tảng tinh thần , là tòan bộ những gía trò tinh thần mà dân tộc đã sáng tạo ra.
Những gía trò đó là tiềm năng , là năng lượng tinh thần góp phần hình thành những phẩm
chất năng lực của các thế hệ công dân. Thiếu những phẩm chất và năng lực đó dân tộc khó
có thể phát triển vững mạnh.
Ngày nay, nếu chỉ nhìn thấy cơ sở vật chất thì khó nghó đến sự cất cánh của dân tộc trong
thời kỳ mới. Nhưng nếu biết quan tâm đến nền tảng tinh thần của dân tộc , biết phát huy
những gía trò của nền tảng đó thì hy vọng ở sự cất cánh không phải là điều mơ tưởng. Theo
thăm dò y kiến của nhiều chính khách và nhà kinh doanh nước ngoài họ tỏ ra quan tâm
nhiều hơn những dự trữ tinh thần của dân tộc ta. Vì vậy, họ tỏ ra lạc quan hơn chúng ta về

giữa phát triển KT với tiến bộ và công bằng XH thì không thể có sự phát triển bền vững
mặt dù sồng với tiện nghi vật chất dồi dào nhưng XH cũng không tránh khỏ nguy cơ suy
thóai , biến chất. Vì vậy, có chăm lo tốt cho văn hóa thì KT mới phát triển bền vững đúng
hướng XHCN , XH ổn đònh và nhân dân mới có hạnh phúc.
Chủ tòch Hồ Chí Minh nêu văn hóa tinh thần lên trên văn hóa vật chất, vì con người khác
con vật ở chỗ văn hóa tinh thần , và cung chính văn hóa tinh thần mới phân biệt được cá
nhân này với cá nhân khác, cộng đồng này với cộng đồng khác. Chúng ta không nên giải
quyết văn hóa tinh thần một cách đơn sơ và cung không nên cực đoan hóa mọi vấn đề. Văn
hóa tinh thần được giải thích từ vật chất (theo huogn gien di truyền). Bởi vì đời sống vật
chất phải được đònh hình tại tinh thần thì nó mới bền vững , nó mới thành tính người , nếu
không đònh hình thành tinh thần thì vật chất không còn là gì cảÁa Mọi hoạt động vật chất
cuối cùng được đònh hình thành văn hóa tinh thần , và chỉ có gía trò tinh thần mới đònh hình
được gía trò văn hóa vật chất và mới bền vững. Văn hóa tinh thần là làm cho con người thật
sự đi vào cỏi tự do, thông qua văn hóa tinh thần để giữ cho cuộc đời con người thêm hạnh
phúc.
3- Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển KT - XH.
Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển nghóa là phát triển phải hướng tới một nền văn hóa
cao , là nâng cao trình độ phát triển về ý thức , trí tuệ , năng lực sáng tạo của con người.
Chăm lo phát triển văn hóa chính là chăm lo phát triển cho con người, cho môi trường con
người , là điều kiện tạo cho con người phát triển toàn diện. Với sự phát triển của văn hóa,
bản chất nhân văn , nhân đạo của mỗi cá nhân và cả cộng đồng được bồi dưỡng và phát huy
trở thành gía trò cao q và chuẩn mực của toàn XH.
Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển KT nghóa là sự phát triển KT phải nhằm mục đích
nâng cao chất lượng cuộc sống con người , tạo cơ sở vật chất cho sự phát triển lành mạnh về
đời sống tinh thần , là điều kiện để thực hiện công bằng XH. Đó là: đạt được độc lập tự do
hạnh phúc để nâng cao đời sống vật chất và văn hóa , nhân dân có cuộc sống ấm no, có nhà
ở tương đối tốt, có điều kiện thuận lợi để đi lại , học hành, chữa bệnh , có mức hưởng thụ
văn hóa khá. Quan hệ XH lành mạnh lối sống văn minh , gia đình hạnh phúc. Muốn vậy,
văn hóa phải điều tiết sự phát triển KT , gắn phát triển KT với tiến bộ XH.
4- Văn hóa là động lực thúc đẩy phát triển XH:

Văn hóa hình thành cơ sở khoa học cho việc thực hiện các mục tiêu ấy.
Văn hóa hiểu theo nghóa rộng là tòan bộ những hoạt động có ý thức của con người. Bài
học viết: "Vì lẽ sinh tồn và mục đích của củng cố, lòai người mới sáng tạo và phát minh ra
ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, tôn giáo, văn học , nghệ thuật , những công cụ cho
sinh hoạt hàng ngày về ăn , mặc, ở và các phương thức sử dụng tòan bộ những sáng tạo và
phát minh đó là văn hóa". Như vậy, văn hóa theo nghóa rộng đã bao trùm tòan bộ một mặt
của đời sống XH. Song, văn hóa hiểu theo nghóa hẹp hơn là bao trùm tòan bộ đời sống tinh
thần của XH với những lónh vực chủ yếu như: tư tưởng, đạo đức lối sống, giáo dục và khoa
học, văn học, nghệ thuật, thông tin đại chúng, giao lưu văn hóa, thể chế văn hóa … đó là
những mặt cab nhất của đời sống tinh thần con người, tác động trực tiếp và hướng dẫn các
hành vi của con người gop[góp phần hình thành môi trường lành mạnh cho sự phát triển.
Vì vậy, xây dựng văn hóa chính là xây dựng con người , góp phần hình thành nguồn nhân
lực cho việc thực hiện mục tiêu ấy. Chủ tòch Hồ Chí Minh nói: 'muốn xây dựng chủ nghóa
XH cần có những con người XHCN". đây, con người XHCN là con người có những đức
tính cao dp đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu,
nước mạnh, XH công bằng, dân chủ, văn minh. Để xây dựng con người mới , lónh vực giáo
dục và dẫn tới, khoa học và công nghệ phải được ưu tiên và được coi là nhiệm vụ quốc sách
hàng đầu.
23
Cùng với sự phát triển KT - XH , nhu cầu vật chất và văn hóa của nhân dân không ngừng
tăng lên. Song, nhu cầu vật chất có hạn còn nhu cầu và văn hóa tinh thần có thể nói là vô
hạn. Vì vậy, việc phát triển văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình phát
triển KT - XH.
Ngòai ra, đời sống văn hóa còn là một bộ phận của đời sống XH. Đời sống XH là một
phức hợp của những hoạt động sống của con người nhằm đáp ứng những nhu cầu vật chất
và tinh thần của nó. Về cấu trúc đời sống văn hóa trong đời sống XH bao gồm 3 yếu tố sau:
Sản phẩm văn hóa vô hình và hữu hình: Sản phẩm văn hóa vô hình và hữu hình là lọai sản
phẩm không hình thể, tồn tại được dạng gía trò và được ghi nhận trong ký ức của XH, sản
phẩm văn hóa hữu hình thuộc văn hóa hình thể, nó tồn tại dưới dạng vật thể như tranh,
tượng, kiến trúc , di tích lòch sử…

24
đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc theo hướng đi lên chủ nghóa XH. Vì đây là công việc xây
dựng kết cấu hạ tầng về văn hóa để tiến hành ca hoạt động giáo dục XHCN đối với nhân
dân lao động , đồng thời tổ chức giao lưu văn hóa với họ. Mục đích của việc giáo dục là
nhấn mạnh hình thành nhân cách của công dân, hình thành ý thức đầy đủ về nghóa vụ và
quyền lợi của công dân tạo ra con người có phẩm chất đạo đức tốt , đời sống lành mạnh và
có học vấn để tham gia vào quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Điều đó có
nghóa là tạo ra môi trường XH lành mạnh để có đủ điều kiện phát triển KT XH của đất
nước.
Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là phu quyền làm chủ của nhân dân trong việc sáng tạo
và hưởng thụ các gía trò văn hóa nghệ thuật nhằm tạo dựng một lối sống văn minh . lòch sự
với phong tục tập quán tốt đẹp, vừa đậm đà bản sắc dân tộc lại vừa phù hợp với trào lưu
văn hóa tiến bộ của nhân lọai.
Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở còn là củacu đấu tranh gay gắt trên mặt trận tư tưởng
văn hóa. cuộc đấu tranh này một mặt nhằm khẳng đònh các giá trò dân chủ và tiến bộ của
văn hóa , nó nhằm giáo dục nếp sống có văn hóa và phong cách văn hóa cho mỗi người , nó
phát triển văn hóa dân tộc đồng thời åmở rộng giao lưu văn hóa với nước ngòai , vừa giữ gìn
bản sắc văn hóa dân tộc , vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa của thế giới. mặt khác nó bảo vệ
văn hóa dân tộc trước sự tấn công của các hiện tượng phản văn hóa , các hiện tượng văn
hóa lai căn, mất gốc, phi đạo đức, phi nhân tính trên cơ sở kế thừa các giá trò văn hóa truyền
thống. Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở là xây dựng mạng lưới thiết chế văn hóa như: trung
tâm văn hóa, CLB, thư viện, phòng truyền thống, nhà bảo tàng … Nó tạo nên một cảnh quan
văn hóa tại cơ sở, thể hiện nét đặc trưng bản sắc văn hóa dân tộc và nó là noi lưu giữ bảo
quản và phân phối văn hóa cho nhân dân. Chính những đặc trưng văn hóa ấy mà nghìn năn
Bắc thuộc chúng ta mất nước nhưng không mất làng. Nguyên nhân đó chính là bản sắc văn
hóa riêng của người Việt cổ đã kết tinh vào làng xóm Việt Nam và hun đúc nền truyền
thống văn hóa của dân tộc.
Xây dựng đời sống văn hóa cơ sở ở nông thôn là xây dựng làng văn hóa. nó có ý nghóa
quan trọng là trong khi chúng ta dang tiến hành công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, xóa
bỏ từng bước sự cách biệt giữa nông thôn và thành thò đem ánh sáng văn hóa đến đồng bào