Nguyễn Đình Chiểu - Ngôi sao sáng trong
bầu trời văn nghệ dân tộc

Mục đích chuyên đề này giúp học sinh nắm được những kiến giải sâu sắc của
Phạm Văn Đồng về thơ văn Nguyễn Đình Chiểu, từ đó hiểu đúng đắn, sâu sắc hơn
những giá trị thơ văn Nguyễn Đình Chiểu với thời đại ngày nay.
Chuyên đề cũng đồng thời hướng dẫn cách viết một bài văn nghị luận văn học.
KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Khái quát về tác giả và văn bản
a. Tác giả
+ Phạm Văn Đồng không chuyên về lí luận phê bình mà suốt đời theo đuổi sự
nghiệp cách mạng, lĩnh vực chính trị, ngoại giao.
+ Tuy nhiên, vẫn có những tác phẩm đáng chú ý về văn học và nghệ thuật bởi:
- Quan niệm viết cũng là một cách phục vụ cách mạng.
- Quan tâm, am hiểu và yêu thích văn học nghệ thuật.
- Vốn sống lịch lãm, tầm nhìn sâu sắc, nhân cách lớn > đủ để đưa ra những
nhận đinh đúng đắn, mới mẻ, sắc sảo về những vấn đề văn nghệ.
 Điều kiện để có một bài văn nghị luận văn học tốt: có hiểu biết sâu rộng về
văn học và các lĩnh vực khác; có quan niệm đúng đắn về thế giới cũng như đời sống
con người.
b. Văn bản
Viết nhân kỉ niệm 75 năm ngày mất của Nguyễn Đình Chiểu (1953)
2. Phân tích
a. Cách tổ chức luận điểm
+ Hệ thống luận điểm:
3 luận điểm tương ứng với 3 câu chủ đề.
- Ý 1 (từ đầu – Vóc dê da cọp khôn lường thực hư): Con người và quan niệm
văn chương của Nguyễn Đình Chiểu.
“ Cuộc đời và thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu là của một chiến sĩ hi sinh phấn
đấu vì một nghĩa lớn”
- Ý 2 (tiếp – Núi sông còn gánh hai vai nặng nề): Thơ văn yêu nước Nguyễn

• Mang tính chiến đấu sâu sắc: xây dựng hình tượng “sinh động và não nùng”
về những con người “ suốt đời tận trung với nước, trọn nghĩa với dân, giữ trọn khí
phách hiên ngang cho dù chiến bại”.
- Phân tích một tác phẩm tiêu biểu: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc > thấy tính chiến
đấu và sự sáng tạo trong việc xây dựng hình tượng anh hùng hoàn toàn mới trong văn
học: nghĩa sĩ nông dân.
- Nhấn mạnh vào yếu tố chi phối toàn bộ thơ văn Nguyễn Đình Chiểu: tâm hồn
lớn - “Ngòi bút, nghĩa là tâm hồn trung nghĩa của Nguyễn Đình Chiểu”
>Nhận xét:
+ Phạm Văn Đồng nhìn nhận Nguyễn Đình Chiểu không phải với con mắt hoài
cổ, tiếc thương những giá trị cũ mà luôn nhìn từ trung tâm của cuộc sống hôm nay-
cuộc chiến đấu hào hùng của dân tộc để thấu hiểu những giá trị của thơ văn ông.
+ Viết về Nguyễn Đình Chiểu với sự sắc sảo của hiểu biết, lí lẽ, dẫn chứng và
cả tình cảm xúc động mạnh mẽ > giọng văn nghị luận không khô khan mà thấm được
cảm xúc.
 Một trong những yếu tố làm nên thành công của văn bản nghị luận văn học:
sự am hiểu và sự xúc động mãnh liệt chân thực về đối tượng.
+ Lục Vân Tiên:

- Nêu nguyên nhân tác phẩm đư
ợc xem là “tác phẩm lớn nhất” của Nguyễn
Đình Chiểu và được phổ biến rộng rãi trong dân gian: “trư
ờng ca ca ngợi chính
nghĩa, những đạo đức đáng quí trọng ở đời, ca ngợi những người trung nghĩa”.
- Bàn luận về những điều mà nhiều người cho là hạn chế trong tác phẩm:
• Thừa nhận sự thật: “Những giá trị luân lí mà Nguyễn Đình Chi
ểu ca ngợi,
ở thời đại của chúng ta, theo quan điểm của chúng ta thì có phần đã lỗi thời”, “v
ăn
chương của Lục Vân Tiên” có những chỗ “lời văn không hay l

ăm
chú nhìn thì mới thấy, và càng nhìn thì càng thấy sáng. Văn thơ của Nguyễn Đ
ình
Chiểu cũng vậy”, theo anh (chị) cần nêu và làm rõ những ý chính nào?
Đề 3: Nêu quan điểm của em về thơ văn Nguyễn Đình Chiểu.
Gợi ý giải đề:
Đề 1:
+ Phân tích đề:
- Nội dung: Cách tổ chức luận điểm của văn bản.
- Hình thức: Phân tích cụ thể.
+ Hướng dẫn:
- Vai trò của cách tổ chức luận điểm trong một bài nghị luận văn học.
• Luận điểm là gì? Các ý lớn trong một văn bản.
• Hệ thống luận điểm: Tập hợp các ý lớn trong bài văn, đư
ợc triển khai
theo một trình tự logic, có mối quan hệ gắn bó qua lại chặt chẽ.
• Cách tổ chức hệ thống luận điểm là một trong những yếu tố đ
ặc biệt quan
trọng quyết định sự thành bại của văn bản nghị luận.
- Giới thiệu tác phẩm > khẳng định: đây là một văn bản nghị luận văn h
ọc
thành công. Yếu tố đ
ầu tiên tạo nên thành công âý là cách tổ chức hệ thống luận
điểm chặt chẽ.
- Phân tích:
Phân tích theo 3 ý trong phần kiến thức cơ bản:
+ Hệ thống luận điểm
+ Sự thống nhất giữa các luận điểm.
+ Kết cấu độc đáo.
 Nhận xét:

văn nghệ dân tộc không phải ai cũng thấy, cũng cảm đư
ợc “ánh sáng” của nó. Tuy
nhiên thơ văn Nguyễn Đình Chiểu không hoàn toàn xa lạ với giới trẻ.
- Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu là vì sao “càng nhìn càng thấy sáng”
• Tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu đã phản ánh chân xác di
ện mạo cuộc
sống và con người trong một giai đoạn lịch sử đau thương của dân tộc: “ Th
ơ văn
yêu nư
ớc của Nguyễn Đình Chi
ểu làm sống lại trong tâm trí của chúng ta phong
trào kháng Pháp oanh liệt và bền bỉ của nhân dân Nam Bộ từ 1860 về sau, su
ốt
haui mươi năm trời.”, “những tác phẩm đó ( …) quí giá
ở chỗ nó(…) ghi lại lịch
sử của một thời khổ nhục nhưng vĩ đại!”
• Giúp bạn đọc nhận ra những chân lí của đời sống, yêu mến lễ phải và đ
ấu
tranh vì một lí tưởng cao quí cho con người và cho đất nước: “Không ph
ải ngẫu
nhiên mà thơ văn yêu nước của Nguyễn Dình Chiểu, một phần lớn là các bài v
ăn
tế, ca ngợi những người anh hùng suốt đời tận trung với nư
ớc, và than khóc
những người nghĩa sĩ đã trọn nghĩa với dân”; “Nguyễn Đinh Chiểu cũng nh
ư
nhiều bậc hiền triết ngày xưa ở Phương Đông hoặc phương Tây, vẫn đ
ể lại cho
đời sau những điều giáo huấn đáng tr
ọng”; “các nhân vật của Lục Vân Tiên(…) là