Màu sắc dân tộc trong
“Vợ chồng A Phủ” (Tô Hoài) Bài làm
Đề tài miền núi là một đề tài đã đem lại nhiều vinh quang cho sự nghiệp sáng
tác của nhà văn Tô Hoài và mở ra một giai đoạn mới cho văn học viết về miền núi.
Bằng vốn hiểu biết của chính bản thân mình qua những chuyến đi thực tế thâm nhập
vào đời sống của đồng bào các dân tộc miền núi và tài năng văn chương của mình, Tô
Hoài đã tạo nên những tác phẩm vô cùng đặc sắc, mang đậm màu sắc dân tộc mà tiêu
biểu nhất phải kể đến là truyện “Vợ chồng A Phủ” (lấy trong tập “Truyện Tây Bắc”)
của ông. Một cốt truyện không mới: sự so sánh giữa 2 cuộc sống cũ- mới, sự giác ngộ
của quần chúng nhân dân đi theo cách mạng. Nhưng tác phẩm lại để lại trong lòng bạn
đọc 1 dấu ấn đặc biệt với hình ảnh một cô Mị, A Phủ, những phong tục tập quán mang
nét đặc trưng của người miền núi mà nếu xóa bỏ chúng đi tác phẩm sẽ mất hết sức hấp
dẫn. Nhãn quan phong tục của Tô Hoài đã phát hiện được những sự việc trong cuộc
sống sinh hoạt hàng ngày của quần chúng nhân dân mà không phải nhà văn nào cũng
có thể phát hiện ra.
Mở đầu tác phẩm ta đã bắt gặp hình ảnh một cô Mị mặt lúc nào cũng buồn rười
rượi, cúi xuống không vui. Mị tự coi mình là con trâu, con ngựa trong nhà người. Mị
là con dâu nhà thống lí Pá Tra giàu có nhất vùng nhưng là con dâu gạt nợ. Nàng
không bằng được một đứa con ở vì con ở ít ra còn có ngày trả hết nợ mà tự do, còn
nàng thì làm dâu gạt nợ, không những phải làm nô lệ cho nhà người mà đến chết cũng
làm ma nhà người. Trước khi bị bắt về làm dâu nhà thống lí Pá Tra, Mị là một cô gái
xinh đẹp có tài thổi kèn lá rất hay, được bao nhiêu chàng trai theo đuổi, Mị cũng đã có
người yêu. Một cô gái như vậy đáng lẽ cũng đã được nhận một cuộc đời hạnh phúc,
song những hủ tục của người H’mong đã giết chết hạnh phúc của Mị. Cha mẹ Mị từ
hồi cưới nhau đã vay nhà thống lí Pá Tra để làm lễ cưới , mỗi năm nộp một nương ngô
cho nhà thống lí vậy mà đến khi mẹ Mị mất đi thì tiền nợ vẫn chưa trả xong. Cưới xin
của người H’mong được tổ chức rất linh đình và thường vào mùa xuân vì người
H’mong kiêng tổ chức đám cưới vào những tháng có sấm sét. Tô Hoài rất khéo léo

đồng bào H’mong rồi. “Đời mày, đời con, đời cháu mày tao cũng bắt thế, bao giờ trả
hết nợ thì tao mới thôi”. A Phủ chính là nhân vật điển hình cho tầng lớp nông nô ở
vùng cao Tây Bắc.
Mọi chuyện có lẽ sẽ vẫn tiếp diễn như vậy, cuộc đời hai con người ấy sẽ mãi
mãi chỉ là thứ tôi tớ, trâu ngựa cho bọn thống trị, bóc lột nếu như không có tiếng sáo
đêm tình mùa xuân, tiếng khèn gọi bạn tình. Phong tục rất đẹp này của người H’mong
được biểu hiện qua những câu hát quen thuộc “Anh ném pao, em không bắt. EM
không yêu quả pao rơi rồi”, câu hát bình dị mà phóng khoáng thẳng thắn như chính
tâm hồn những người dân tộc miền núi Tây Bắc. Tiếng hát, tiếng sáo có sức lay động
mãnh liệt, làm cho sức trẻ, khát vọng yêu đương của Mị sống dậy, như hoa cỏ mùa
xuân nhú mầm xanh sau ngày đông lạnh giá. Mị càng uống rượu, ý thức về bản thân
Mị lại càng dâng cao “Mị còn trẻ lắm” . Cũng chính trong đêm lạnh giá mùa xuân ấy,
giọt nước mắt nóng hổi thương cho chính số phận mình của A Phủ là yếu tố cuối cùng
khiến Mị đưa ra quyết định táo bạo: cắt dây trói cho A Phủ rồi cùng bỏ trốn. Cũng kể
từ đây cuộc đời của họ bước sang trang mới tươi sáng tốt lành hơn cùng với cách
mạng.
“Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài có một nét riêng mà không thể lẫn đi đâu bởi
vì giọng điệu mà tác giả sử dụng là giọng điệu tự nhiên, suồng sã, gần với tiếng ăn câu
nói hàng ngày của người dân. Từ những chi tiết nhỏ nhất như cách xưng hô “tao-
mày”, đến cách nói không khoa trương, “xổ toẹt” không ẩn ý cầu kì , không bác học
bởi họ đều là những người nông dân chưa đụng sách vở, tính tình chân chất. Chủ yếu
nhất đó chính là hệ thống những tri thức mà người đọc thu nhận được về phong tục,
tập quán sống của người dân tộc H’mong. Tô Hoài, bằng cảm quan phong tục của
mình đã thể hiện những màu sắc dân tộc vô cùng sinh động của đồng bảo dân tộc Tây
Bắc, nào là: phạt vạ, trình ma,cho vay nặng lãi, cưới hỏi, nối dây, gọi bạn tình, chơi
xuân… Chính màu sắc dân tộc này đã làm cho tác phẩm có sức hấp dẫn đặc biệt và
sức sống với thời gian như là một nét đẹp văn hóa dân tộc.
Màu sắc dân tộc cùng với tài năng của Tô Hoài - một trong những nhà văn
hàng đầu của nền văn học VN khiến cho tác phẩm "Vợ chồng A Phủ" trở thành 1 tác
phẩm đỉnh cao mà ít nhà văn nào có thể vượt qua. Nó sẽ mãi được bạn đọc yêu mến