Một số bệnh thường gặp ở tôm cá

Bài viết dưới đây giới thiệu một số bệnh thường gặp ở một số loài nuôi thủy sản.
1. Bệnh xuất huyết
- Tác nhân gây bệnh: Cầu khuẩn Streptococcus sp. (Gram dương).
- Dấu hiệu bệnh lý: cá bơi lờ đờ, bỏ ăn, xuất huyết các nơi như hậu môn, gốc vây, mắt,
mang, nội tạng, cơ. Thận, gan, lá lách mềm nhũng. Cá bệnh nặng bơi quay tròn không
định hướng, mắt đục và lồi ra, bụng trương to.

2. Bệnh viêm đường ruột
- Tác nhân gây bệnh: các loài vi khuẩn Aeromonas hydrophila, A. caveiae, A. sorbria. Vi
khuẩn khu trú bình thường trong nước, đặc biệt khi trong nước có nhiều chất hữu cơ. Nó
cũng có thể không gây bệnh khi khu trú trong ruột cá.
- Dấu hiệu bệnh lý: Cá nhiễm bệnh thường có biểu hiện bụng trướng to, xoang bụng chứa
nhiều dịch, loét trên da và các vết thương trên cơ, hoặc xuất huyết, hoại tử đuôi, tuột vảy,
mắt lồi. Xuất huyết cơ quan nội tạng, tim, thận nhũng.
- Đối tượng nhiễm bệnh:
Bệnh thường gặp trên các loài cá nuôi nước ngọt như: cá tra, basa, trê, bống tượng, tai
tương, chép, rô phi…

3. Bệnh đốm đỏ do Pseudomonas
- Tác nhân gây bệnh: do vi khuẩn Pseudomonas fluorescens, P. anguilliseptica, P.
chlororaphis.
- Dấu hiệu bệnh lý: xuất huyết từng đốm đỏ trên da, quanh miệng, mặt bụng, tuột nhớt,
- Đối tượng nhiễm bệnh: Bệnh thường gặp trên các loài cá nuôi nước ngọt như: cá tra,
basa, trê, bống tượng, tai tương…

4. Bệnh nhiễm khuẩn do Edwarsiella tarda
- Tác nhân gây bệnh: vi khuẩn Edwarsiella tarda .
- Dấu hiệu bệnh lý: xuất hiện những vết thương nhỏ đường kính 3-5 mm trên da (mặt
lưng của cá), sẽ phát triển thành những khối u rỗng bên trong da gây hoại tử nơi các vết

- Bệnh xuất hiện các giai đoạn cá bột, cá giống, cá thịt các loài cá trắm cỏ, cá trắm đen,
mè hoa, mè trắng, cá trôi, cá diếc.
- Bệnh xuất hiện ở các ao nước bẩn.
- Mùa phát bệnh: mùa thu ở miền Bắc, mùa mưa ở miền Nam.

5.2. Bệnh Nấm thủy mi
Tác nhân gây bệnh do các loài nấm thuộc họ Saprolegniaceae:
- Leptolegnia sp.
- Aphanomyces sp.
- Saprolegnia sp.
- Achlya sp.

Dấu hiệu bệnh lý
- Trên da cá xuất hiện nhũng vùng trắng xám, có những sợi nấm nhỏ nhìn trong nước
giống như sợi bông.
- Trứng cá bị bệnh có màu trắng đục, xung quanh có nhiều sợi nấm phát triển.

Phân bố và lan truyền bệnh
- Các giai đoạn phát triển của các loài cá nước ngọt, baba, ếch,… đều có thể nhiễm nấm.
- Bệnh xuất hiện nhiều ở những nơi ao tù nước đọng, nhiều mùn bã hữu cơ, ao nuôi với
mật độ dày.
- Nhiệt độ nước 18-250C nấm phát triển tốt.
Chẩn đoán bệnh
- Nhìn bằng mắt thường có thể thấy các sơi nấm và soi dưới kính hiển vi để xem hình
dáng các kiểu bào tử.
- Nuôi cấy phân lập trên các môi trường Sabouraud Agar hoặc Potato dextrose Agar có
bổ sung kháng sinh.

6. Bệnh Nấm thủy mi ở nước mặn: thường gặp ở tôm
Tác nhân gây bệnh

+ Trùng quả dưa ký sinh trên da, mang và vây của cá, trùng bám thành các hạt lấm tấm
rất nhỏ, đường kính lớn nhất bằng 0,5-1mm, có thể thấy được bằng mắt thường. Da và
mang cá có nhiều nhớt, màu sắc nhợt nhạt.
+ Cá bệnh nổi đầu từng đàn trên mặt nước, bơi lờ đờ do trùng bám nhiều ở mang, phá
hoại biểu mô mang làm cá ngạt thở.
- Phân bố bệnh:
Bệnh thường gặp trên các loài cá tra nuôi, trê vàng, trê phi, rô phi, trắm cỏ, mè hoa, …
bệnh trùng quả dưa thường gây chết cá hàng loạt.

7.3. Bệnh do giun sán:
Bệnh do sán lá đơn chủ ký sinh:
- Tác nhân gây bệnh:
Chủ yếu do 2 giống: Dactylogyrus (sán lá 16 móc) và Gyrodactylus (sán lá 18 móc).
- Dấu hiệu bệnh lý:
Sán lá đơn chủ ký sinh ở da, mang.
Cá bị sán lá đơn chủ ký sinh thường nổi đầu và tập trung nơi có nước dòng chảy. Khi cá
bị sán lá đơn chủ ký sinh nhiều mang bị viêm và tiết nhiều nhớt, tia mang rời ra, cá không
hô hấp được và chết.
- Phân bố bệnh:
Ký sinh trên nhiều loài cá nước ngọt ở nhiều lứa tuổi nhưng tác hại nghiêm trọng nhất đối
với cá hương và cá giống.

7.4. Bệnh rận ca
- Tác nhân gây bệnh: rận cá Argulus.
- Dấu hiệu bệnh lý: rận cá ký sinh ở vây, mang, da làm cho viêm loét tạo điều kiện cho vi
khuẩn, ký sinh trùng khác xâm nhập. Cá bị rận ký sinh có cảm giác ngứa ngáy, vận động
mạnh trên mặt nước, cường độ bắt mồi giảm.
- Phòng trị: phun xuống ao KMnO4 nồng độ 3-5 ppm, hoặc Chlorin 1 ppm, hoặc formalin
20-25 ppm.


Sự đề kháng hay mẫn cảm của cá đối với bệnh còn tùy thuộc vào khẩu phần dinh dưỡng
của nó. Chính vì thế các thành phần dinh dường trong khẩu phần thức ăn nhất thiết phải
đầy đủ về số lượng và chất lượng. Nếu thừa hay thiếu hoặc không cân bằng trong khẩu
phần thức ăn sẽ đưa đến rối loạn về chức năng sinh lý của các mô hoặc cơ quan và sẽ thể
hiện bằng các dấu hiệu bệnh lý.

1. Bệnh dinh dưỡng ở tôm.
Hai bệnh do dinh dưỡng được biết đến ở tôm là bệnh do thiếu Vitamin C và hội chứng
mềm vỏ kéo dài.

• Bệnh thiếu Vitamin C.
Bệnh thiếu Vitamin C hay còn gọi là bệnh chết đen đươc tìm thấy trên tôm he ở giai đoạn
giống hoặc giai đoạn đầu tôm thương phẩm.

- Nguyên nhân:

Bệnh xuất hiện do thiếu Vitamin C hoặc hàm lượng Vitamin C thấp dưới ngưỡng, khi
nuôi mật độ dày trong bể nhưng nguồn Vitamin C không đủ bổ sung từ tảo hoặc từ các
nguồn khác trong hệ thống nuôi, nếu thức ăn thiếu thành phần Vitamin C kéo dài tôm sẽ
chết từ 1-5% mỗi ngày. Bệnh có thể bùng nổ từ các stress.
Nhiễm khuẩn huyết thường đi kèm với bệnh thiếu Vitamin C, do đó Vitamin C được xem
như là một nguyên tắc để ngăn ngừa nhiễm bệnh.

- Biểu hiện bệnh lý.
Đàn tôm nuôi thiếu Vitamin C tăng trưởng kém và sẽ có triệu chứng biến đen bên dưới
lớp vỏ kitin và tổn thương. Dấu hiệu để chẩn đoán bệnh là các vết đen bên dưới lớp kitin
nhưng không có vết loét.
Phương pháp mô học cũng được dùng để chẩn đoán bệnh này.
Bệnh thường xuất hiện trong các ao nuôi tôm thâm canh do dùng thức ăn viên tổng hợp
tồn trử lâu nên hàm lượng Vitamin C trong thức ăn đã bị phân hủy.

cá ngừng bắt mồi, dễ chết.

• Bệnh thiếu muối khoáng trong khẩu phần.
Các muối khoáng: Calcium, Potassium và Magnesium trong cấu tạo xương và liên quan
đến sự biến dưỡng trong cơ thể cá, nếu tỷ lệ giữa các thành phần này không cân bằng
hoặc thiếu sẽ đưa đến việc cá thể bị dị dạng

TS. Nguyễn Tuần