Trường Học viện ngoại giao
Khoa Chính trị quốc tế
Đề tài: Việt Nam – ASEAN:
Câu hỏi: Liệu năm 1995 có phải là thời điểm phù hợp nhất để Việt Nam gia nhập ASEAN không?
Người hướng dẫn: Nguyễn Phú Tân Hương
Người thực hiện: Nguyễn Thị Phương Thảo – CT36A
Nguyễn Phương Anh – CT36B (Nhóm trưởng)
Nguyễn Thị Phương Chi – CT36B
Hoàng Tường Vân – CT36C
Năm học: 2010-2011
Lời nói đầu
Việt Nam gia nhập ASEAN tạo một bước ngoặt quan trọng trong sự phát triển của
khu vực Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Đây là một sự đổi mới tư duy quan
trọng không chỉ của Việt Nam đối với ASEAN, mà còn thể hiện sự thay đổi cách nhìn của
ASEAN và thế giới đối với Việt Nam. Luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ trong ASEAN, Việt
Nam đã có nhiều đóng góp tích cực cho ASEAN đồng thời cũng tạo được nhiều uy tín và
tiếng vang đối với thế giới. Bởi vậy có thể nói việc gia nhập ASEAN vào năm 1995 chính
là quyết sách đúng đắn và kịp thời . Nắm bắt được thời cơ và chọn được thời điểm thích
1
hợp để gia nhập cũng là lựa chọn sáng suốt trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Bài
tiêu luận nhỏ này chúng tôi phân tích thời điểm và thời cơ để Việt Nam gia nhập ASEAN.
Không dừng lại ở việc phân tích năm 1995, chúng tôi muốn lật lại lịch sử tìm xem
những thời điểm khác liệu có thể thích hợp hơn năm 1995 cho việc Việt Nam gia nhập hay
không. Câu hỏi đặt ra ở đây: “Liệu rằng năm 1995 đã phải là thời điểm thích hợp nhất hay
chưa? Và nếu có thời điểm khác thích hợp hơn thì đó là thời điểm nào?” Đây là chủ đề mà
chúng tôi cảm thấy khá thú vị và hào hứng . Bởi với chủ đề này một mặt chúng tôi có thể
phân tích quyết định gia nhập ASEAN dựa vào bối cảnh thực tế, mặt khác nó cho phép
chúng tôi phải tưởng tượng ra một bối cảnh lịch sử khác nếu thay đổi thời điểm gia nhập.
Sau khi bàn bạc và thống nhất với nhau, nhóm chúng tôi đã quyết định triển khai chủ đề
theo hướng phân tích từng thời điểm khác nhau ( trước 1995, 1995 và sau 1995) tìm ra
thuận lợi và khó khăn của mỗi thời điểm đó. Từ đó so sánh xem thời điểm nào là thích hợp

Gia nhập ASEAN- chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước
Thực tiễn 15 năm qua đã khẳng định chủ trương gia nhập ASEAN là chính sách
đúng đắn, kịp thời, có ý nghĩa lịch sử và chiến lược quan trọng. Tham gia hợp tác ASEAN
đã và sẽ mang lại cho Việt Nam nhiều lợi ích quan trọng và thiết thực về an ninh, chính trị,
kinh tế, văn hóa, xã hội, đối ngoại,… với mục tiêu bao trùm là giữ vững môi trường quốc tế
thuận lợi cho công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước; đồng thời góp một phần rất lớn trong
việc duy trì môi trường hòa bình và ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác và phát
triển khu vực Đông Nam Á thông qua việc xây dựng một Cộng đồng ASEAN thống nhất,
liên kết chặt chẽ. Đặc biệt, Việt Nam có cái nhìn thực tế hơn để cố gắng, nâng cao năng lực
cạnh tranh với các nước trong khu vực và trên thế giới.
Là thành viên của ASEAN tạo thế cho Việt Nam mở rộng và tăng cường quan hệ
với các đối tác khác ngoài ASEAN, nhất là các nước lớn, cũng như tham gia sâu rộng hơn
vào các khuôn khổ hợp tác quốc tế hay liên khu vực rộng lớn như ASEAN+3, EAS, APEC,
ASEM, WTO….qua đó góp phấn nâng cao vai trò và vị thế quốc tế của Việt Nam.
Hội nhập ASEAN đã giúp Việt Nam đào tạo và nâng cao năng lực của đội ngũ cán
bộ tham gia các hoạt động đa phương cũng như hội nhập khu vực và quốc tế, góp phần tạo
bước chuyển biến tích cực trong việc xây dựng và hoàn thiện chính sách .
Bên cạnh những thuận lợi trên Việt Nam đã và đang phải đối mặt với những thách
thức cần vượt qua để có thể tham gia đầy đủ và hiệu quả hơn vào các hoạt động của
ASEAN, tương xứng với vị trí và vai trò của mình trong Hiệp hội, như: sự khác biệt về chế
độ chính trị và hệ tư tưởng trong ASEAN; Việt Nam đang trong thời kỳ chuyển đổi và hiệu
quả quản lý còn bất cập, hệ thống các thể chế kinh tế thị trường phát triển chưa đồng bộ,
còn yếu kém. Ngoài ra, ASEAN tạo ra sức ép lớn đối với các sản phẩm và thị trường của
Việt Nam trong và ngoài nước, có thể tạo ra các dòng di cư lớn, trong đó có “chảy máu chất
4
xám”, nạn thất nghiệp tăng do nhiều công ty bị phá sản và nhiều người chưa thể làm quen
hay điều chỉnh phù hợp với cơ chế hay môi trường mới; cần chú ý giữ gìn bản sắc văn hóa
của mình với tiêu chí “ hòa nhập mà không hòa tan”,…
Tuy nhiên, những thách thức trên cũng gắn liền với nhiều mặt tích cực. Ví dụ như
việc những động thái và chính sách của Việt Nam vẫn được xem là tích cực trong các vấn

nhiều nước, nhiều tổ chức quốc tế, đặc biệt là với các nước trong ASEAN.
Trên thực tế, vào năm 1992, sau khi Việt Nam và Lào tham gia kí Hiệp ước Bali
1976 vào tháng 1/1992, ASEAN đã chấp thuận hai nước này trở thành quan sát viên của
ASEAN. Đây là tín hiệu mở đầu cho quá trình chuẩn bị gia nhập ASEAN kéo dài trong
hơn 3 năm, sau những đối đầu và hiểu lầm trong quá khứ đã khiến việc chính thức gia nhập
bị trì hoãn đến 20 năm.
Một lý do chính thúc đẩy sự tham gia ASEAN của Việt Nam vào năm 1995 là vấn
đề kinh tế. Quay ngược lại đầu những năm 90, đất nước Việt Nam đanh trong quá trình đổi
mới toàn diện với mục tiêu là củng cố an ninh để phát triển kinh tế. Bối cảnh tình hình thế
giới xảy ra nhiều biến động gây ảnh hưởng không nhỏ đến Việt Nam: năm 1991, Liên Xô
sụp đổ, chế độ xã hội chủ nghĩa bắt đầu bộc lộ những yếu kém của mình về kinh tế. Bản
thân nước Việt Nam vẫn còn đang chịu đựng những dư âm của cuộc khủng hoảng kinh tế
trong nước. Hậu quả là nền kinh tế Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong nhiều năm liên tục:
thu nhập quốc dân chưa đảm bảo tiêu dùng cho xã hội; thị trường, vật giá, tài chính không
ổn định; đời sống nhân dân lao động còn khó khăn…
Nhìn chung, nền kinh tế Việt Nam lúc này chưa phát triển được: tiềm năng kinh tế
thì có nhưng lại thiếu nguồn lực để khai thác và sử dụng. Việt Nam tuy có mở rộng quan hệ
đối ngoại với nhiều nước (có thể coi một mặt là để củng cố về an ninh) nhưng chưa có sự
hợp tác, đầu tư về kinh tế từ nhiều nước. Việc Việt Nam gia nhập ASEAN sớm nhất có thể
trở thành một điều tất yếu. Nó góp phần thúc đẩy sự rút ngắn khoảng cách với các nước
trong khu vực và thế giới; tạo điều kiện mở rộng thêm việc trao đổi hàng hóa và hợp tác
kinh tế của Việt Nam với các trong và ngoài khu vực ASEAN.
6