Bổ đề cơ bản Langlands – công trình toán học vĩ đại
Thứ Năm, 19.8.2010 | 14:50 (GMT + 7)
(LĐO) - Việc chứng minh được Bổ đề cơ bản Langlands là một bước tiến lớn trong toán học thế
giới, trong đó có sự đóng góp to lớn của nhà toán học VN Ngô Bảo Châu.
Mời giáo sư Ngô Bảo Châu về Việt Nam làm việc
Ngô Bảo Châu – kỳ tài của Việt Nam
Gia đình – nền tảng cho thành công của Ngô Bảo Châu
GS Ngô Bảo Châu đoạt "Nobel Toán học" Fields
Từ một “thần đồng Toán học”, một học sinh đoạt Huy chương Vàng thi Olympic Toán quốc tế
(IMO), sau hơn 20 năm, Ngô Bảo Châu trở thành một nhà Toán học đẳng cấp, được cả thế giới ghi
nhận.
Mặt trước của huân chương Fields có hình của nhà
toán học Archimedes.
Nói về thành tích thi Toán quốc tế, Ngô Bảo Châu dù giành 2 HCV liên tiếp trong các năm 1988,
1989 cũng không quá nổi bật bởi sau này, Đào Hải Long, Ngô Đắc Tuấn, Vũ Ngọc Minh và Lê Hùng
Việt Bảo cũng tái thiết lập thành tích ấy. Ngô Bảo Châu đã giành HCV với điểm số tuyệt đối tại
Australia nhưng anh không phải người Việt Nam đầu tiên làm được kỳ tích đó, nó thuộc về Lê Bá
Khánh Trình trong kỳ thi ở London năm 1979.
Bởi vậy, để nói về một Ngô Bảo Châu ở tấm vóc thế giới, phải nói tới những cống hiến của anh ở các
địa hạt của Toán học cao cấp, tức là những đóng góp sau này.
Trong toán học, “Bổ đề cơ bản” có một ý nghĩa hết sức quan trọng. Đây là cơ sở cho việc xây dựng
một lý thuyết toán học theo Chương trình Langland - chương trình toán học lớn nhằm thống nhất hình
học và số học.
1
Tháng 4.2004, Ngô Bảo Châu và Gérard Laumon công bố dưới dạng tiền ấn phẩm và đưa lên mạng
Internet công trình toán học dày 100 trang viết bằng tiếng Pháp nhan đề: Le lemme fondamental pour
les groupes unitaires (Bổ đề cơ bản cho các nhóm unita/ the fundamental lemma for unitarian groups).
Công trình đi vào một vấn đề thời sự toán học, giải quyết một bài toán lớn từng được nhiều nhà toán
học hàng đầu trên thế giới lao vào chứng minh trong suốt 20 năm nhưng chưa ai thành công, cho nên
ngay lập tức gây tiếng vang rộng khắp.
Do đã có kinh nghiệm trong việc nghiên cứu thành công Bổ đề cơ bản của Jacquet, Ngô Bảo Châu

này, cụm từ “bổ đề cơ bản” (fundamental lemma) lại gắn liền với một giả thuyết quyết định, một bộ
phận không thể tách rời của Chương trình Langlands, một "bổ đề" khó chứng minh đến mức mà 30
năm qua nhiều nhà toán học hàng đầu - kể cả cá nhân Langlands - đã ra sức lao vào giải quyết nhưng
đều thất bại.
Hà Nguyễn
Gia đình – nền tảng cho thành công của Ngô Bảo Châu
2
Thứ Năm, 19.8.2010 | 14:24 (GMT + 7)
(LĐO) - Sinh ra trong gia đình cả cha và mẹ đều là các nhà nghiên cứu khoa học, Ngô Bảo
Châu đã sớm được nuôi dưỡng trong một môi trường của nghiên cứu và tri thức.
Mời giáo sư Ngô Bảo Châu về Việt Nam làm việc
Ngô Bảo Châu – kỳ tài của Việt Nam
GS Ngô Bảo Châu
Cha anh là GS.TSKH cơ học Ngô Huy Cẩn; mẹ là PGS.TS dược học Trần Lưu Vân Hiền.
Năm 1960, sau khi tốt nghiệp THPT, ông Cẩn cùng khoảng 10 người khác được nhà nước cử đi học
tại Đại học Tổng hợp Quốc gia Voronnhegio (Liên Xô). Cuối năm 1968, ông Cẩn về nước, khi ấy đã
là phó tiến sĩ. Sau đó, ông nhận được lệnh tổng động viên ra chiến trường. Ngày ông Cẩn lên đường
nhập ngũ (1972), Ngô Bảo Châu mới chào đời được mấy ngày. Ông Cẩn vào chiến trường mà không
kịp nhìn mặt con.
Bộ Quốc phòng cử các cán bộ khoa học, trong đó có ông Cẩn, về Cục quân giới. Ông Cẩn được phân
về phòng thiết kế Cục Quân giới, cùng các đồng sự tiếp tục những công việc của nhà khoa học Trần
Đại Nghĩa, nghiên cứu các loại vũ khí mới cho quân đội. Do khả năng làm việc và những đóng góp
của ông nên trong 3 năm (từ 1975 – 1977), ông được phong hàm 3 lần: Trung uý, Thượng uý, rồi Đại
uý.
Hết chiến tranh, ông Cẩn quay trở lại Liên Xô lần hai để làm luận án Tiến sĩ, và trở thành một trong
những chuyên gia hàng đầu về cơ học của VN.
Theo lời kể của ông Cẩn, Châu bộc lộ năng khiếu làm toán từ khi còn nhỏ. Sau khi học hết cấp 1 tại
Trường thực nghiệm Giảng Võ, Châu vào học tại trường THCS Trưng Vương. Thầy giáo dạy Toán
của Châu là thầy Tôn Thân, cháu ngoại nhà giáo dục Phạm Quỳnh. Cô giáo dạy văn là bà Trịnh Bích
Ba, con gái học giả Trịnh Đình Rư, cử nhân Nho học. Đến cuối cấp 2, Ngô Bảo Châu đã trở thành