TẦM QUAN TRỌNG VÀ VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC THANH TRA
TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Vũ Ngọc Giao
Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Quảng Ninh
1. Nội dung Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác thanh tra
Ngay từ những ngày đầu lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã rất chú ý
tới việc sử dụng, phát huy vai trò công tác thanh tra. Tại cuộc họp Chính phủ
ngày 13/11/1945, Hồ Chủ tịch đề nghị “các Bộ trưởng có thể chia nhau đi
thanh tra một khu vực gần Hà Nội. Bộ Nội Vụ sẽ khảo cứu và lập một chương
trình về việc này”. Ngày 23/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh
64/SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt, có nhiệm vụ giám sát tất cả công
việc và các nhân viên của Uỷ ban nhân dân và các cơ quan của Chính phủ.
Vị trí, vai trò quan trọng của công tác thanh tra được thể hiện trong
nhiều bài viết, bài nói, chỉ thị của Hồ Chủ tịch ở nhiều lúc, nhiều nơi. Tại
Hội nghị tổng kết thanh tra toàn miền Bắc tháng 4 năm 1957, Hồ Chủ tịch
căn dặn “cán bộ thanh tra giúp trên hiểu biết tình hình địa phương và cấp
dưới, đồng thời cũng giúp cho các cấp địa phương kịp thời sửa chữa, uốn
nắn nếu làm sai, hoặc làm chậm. Cho nên trách nhiệm của công tác thanh tra
là quan trọng”
1
.
Vai trò của các cơ quan thanh tra được thể hiện ngay từ Sắc lệnh số
64/SL ngày 23 tháng 11 năm 1945 thành lập Ban Thanh tra đặc biệt. Tại Sắc
lệnh này quy định Ban Thanh tra đặc biệt có toàn quyền “nhận các đơn
khiếu nại của nhân dân; điều tra, hỏi chứng, xem xét các tài liệu giấy tờ của
UBHC hoặc các cơ quan của Chính phủ cần thiết cho công việc giám sát;
đình chức, bắt giam bất cứ nhân viên nào trong UBHC hay của Chính phủ đã
phạm lỗi”.
1
Một số văn kiện chủ yếu của Đảng và Chính phủ về công tác thanh tra. Uỷ Ban Thanh tra của Chính phủ,
1977

Xuất phát từ vị trí, vai trò của công tác thanh tra là một nội dung, một
phương thức thực hiện sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng và sự chỉ đạo, điều
2
Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, H.1995, tập 5, tr.287.
3
Một số văn kiện chủ yếu của Đảng và Chính phủ về công tác thanh tra, UB Thanh tra của Chính phủ,
1977, tr.7
hành của chính quyền các cấp, do vậy sự lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên của
các cơ quan lãnh đạo Đảng và Nhà nước có ý nghĩa quyết định đến hiệu lực,
hiệu quả thanh tra. Thực tiễn công tác thanh tra thời gian qua cho thấy, địa
phương nào, ngành nào chú trọng đến công tác thanh tra thì địa phương đó,
ngành đó thực hiện tốt công tác quản lý nhà nước, ít có khiếu nại, tố cáo;
ngược lại nơi nào không chú trọng đúng mức đến công tác thanh tra, kiểm
tra thì nơi đó không thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị của mình.
Thanh tra là công tác quan trọng, vì vậy Đảng và Nhà nước phải chú
trọng đến công tác xây dựng tổ chức và bố trí cán bộ làm công tác thanh tra,
nhằm đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra. Cần phải quán triệt sâu sắc
các quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về bố trí cán bộ và về tổ chức đối
với công tác thanh tra.
Hồ Chủ tịch khẳng định, tăng cường công tác tổ chức, cán bộ thanh
tra cả về số lượng và chất lượng, đặc biệt là chất lượng, là một yêu cầu cần
thiết để công tác thanh tra phát huy được vai trò của mình. Tại Hội nghị cán
bộ thanh tra toàn miền Bắc năm 1960, Hồ Chủ tịch huấn thị “Một số ban
thanh tra chưa được củng cố, cán bộ còn thiếu vì các cấp lãnh đạo địa
phương chưa nhận rõ công tác thanh tra là quan trọng, nên chưa chú ý tăng
cường cán bộ đúng mức, chưa giúp đỡ, lãnh đạo nó một cách chặt chẽ”
4
.
Củng cố tổ chức, đáp ứng đủ số lượng cán bộ làm công tác thanh tra là
một yêu cầu quan trọng, tuy nhiên điều quan trọng hơn là phải nâng cao chất

tạo điều kiện cho tổ chức thanh tra hoạt động theo đúng chức năng, nhiệm
vụ, quyền hạn. Hoạt động thanh tra phải được bảo đảm tính độc lập tương
đối, thanh tra phải tuân theo pháp luật, chỉ tuân theo pháp luật và không ai
được cản trở hoạt động thanh tra. Tính thường xuyên trong hoạt động thanh
tra do chính đặc điểm, tính chất của hoạt động chấp hành, điều hành trong
quản lý hành chính Nhà nước quyết định và có mối quan hệ chặt chẽ với yêu
cầu kịp thời của việc ra các quyết định lãnh đạo, quản lý. Thực tế đã chứng
minh trong nhiều tình huống, các biện pháp quản lý nếu được áp dụng kịp
thời thì sẽ giải quyết được những vấn đề, nhưng cũng với biện pháp đó, nếu
chậm được áp dụng thì sẽ không giải quyết được tình huống, thậm chí còn
5
Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị Quốc gia, H.1995, tập 5, tr.521.
phản tác dụng. Đích thân Hồ Chủ tịch, sau khi nghe báo cáo của cán bộ
thanh tra, đã có thư xin lỗi gửi đồng bào liên khu IV về việc cán bộ ở một
vài nơi làm sai Chỉ thị của Chính phủ và đường lối của Đoàn thể trong quan
hệ với người dân. Đó là một minh chứng sinh động cho việc người lãnh đạo
kịp thời xử lý những vấn đề do thanh tra đề xuất, kiến nghị.
b) “Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn của dưới” đây là quan
điểm có ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn rất sâu sắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ
rõ vị trí và vai trò đặc biệt của thanh tra trong hoạt động của nhà nước và đời
sống xã hội. Người đã ví thanh tra quan trọng như tai mắt của con người -
như bộ phận cấu thành cơ thể con người, là phương tiện cực kỳ trọng yếu
giúp cho con người nhận thức và phát triển trí tuệ. Điều đó có nghĩa là, cũng
giống như tai mắt của cơ thể con người, thanh tra được Chủ tịch Hồ Chí
Minh xem như là một bộ phận cấu thành hữu cơ của quản lý nhà nước, là
phương tiện nhận thức của quá trình quản lý nhà nước. Giữa chúng không có
khoảng cách. Bởi quản lý nhà nước, quản lý xã hội mà không có thanh tra,
kiểm tra xem như không có quản lý. Nếu tách rời thanh tra, kiểm tra khỏi
quản lý nhà nước, quản lý xã hội thì khác nào tách rời cái tai, cái mắt khỏi
cơ thể con người; tách rời phương tiện nhận thức và phát triển trí tuệ của con