Hội nghị của Liên hợp quốc về phát triển bền vững: Tương lai chúng ta mong muốn
PGS.TS Bùi Cách Tuyến
Thứ trưởng kiêm Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường
Hội nghị Liên hợp quốc về phát triển bền vững (Rio+20) được tổ chức tại Braxin từ ngày
13-22/6/2012 với sự tham dự của hơn 44.000 đại biểu đến từ 191 quốc gia, trong đó có 79 nguyên
thủ hoặc người đứng đầu chính phủ. Ngoài các phiên họp kỹ thuật và họp cấp cao, khoảng 500 Hội
nghị bên lề đã được tổ chức chính thức và 3.000 sự kiện bên lề được tổ chức không chính thức
trong thời gian diễn ra Hội nghị.
Phát triển bền vững là khái niệm được các nước thông qua tại Rio năm 1992 gồm 3 trụ cột
chính: kinh tế, xã hội và BVMT. Trong đó phát triển kinh tế không còn là mục tiêu duy nhất mà
cần phải quan tâm đến phát triển và ổn định xã hội, BVMT toàn cầu. Phát triển bền vững đã được
thế giới triển khai thục hiện trong hơn 20 năm qua. Hội nghị tại Rio lần này nhìn lại những gì đã
đạt được và chưa đạt được sau 20 năm và định hướng cho những năm tiếp theo.
Một trong những nguyên tắc cơ bản của Chương trình Nghị sự 21 là nguyên tắc "Trách
nhiệm chung nhưng có phân biệt", theo đó, BVMT Trái đất là trách nhiệm chung của mọi quốc
gia, nhưng các nước phát triển cần đi đầu do là các quốc gia đã gây ô nhiễm nhiều hơn và cũng là
các quốc gia có khả năng về nguồn lực hơn. Trách nhiệm của các quốc gia phát triển là phải hỗ trợ
các nước đang phát triển về tài chính, chuyển giao công nghệ và tăng cường năng lực.
Tuy nhiên, 20 năm qua, cơ chế hỗ trợ này không thực hiện được bao nhiêu. Một trong những
lý do là cơ chế huy động nguồn lực không rõ ràng và thiếu cam kết cụ thể của các nước phát triển.
Để khắc phục tình trạng này, các nước G7 và Trung Quốc đã đấu tranh quyết liệt để yêu cầu các
nước phát triển cam kết về tài chính, chuyển giao công nghệ, tăng cường năng lực cho phát triển
bền vững tại các nước đang phát triển đồng thời kiên quyết loại bỏ các hình thức mượn danh
BVMT và phát triển bền vững để tạo ra các rào cản mới về thương mại gây bất lợi cho các nước
đang phát triển.
Sau 10 ngày đàm phán, kết quả chính của Hội nghị là bản Tuyên bố chung "Tương lai chúng
ta mong muốn" với 6 nội dung chính: tầm nhìn chung; các cam kết chính trị mới; kinh tế xanh
trong bối cảnh phát triển bền vững và giảm nghèo; thể chế thực hiện phát triển bền vững; khuôn
khổ cho các hoạt động; và phương tiện thực hiện.
Về tầm nhìn chung, Tuyên bố nêu rõ, nhiệm vụ quan trọng của nhân loại là xóa đói nghèo,
BVMT theo nguyên tắc trách nhiệm chung nhưng có phân biệt; coi việc khuyến khích sản xuất và

soát được, cho đến bảo vệ đa dạng sinh học biển và đại dương, phòng chống thiên tai trên biển và
đại dương. Vấn đề nổi cộm là việc bảo vệ đa dạng sinh học tại các vùng không thuộc quyền tài
phán của quốc gia theo Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển (UN-CLOS). Một số nước đề
xuất giao trách nhiệm bảo vệ cho các quốc gia lân cận nhưng đề xuất này vấp phải phản đối của
nhiều quốc gia khác.
*Chủ đề tài nguyên nước: do biến đổi khí hậu nên nước ngọt sẽ trở nên ngày một khan
hiếm. Để phát triển bền vững thì không thể thiếu nước. Tại Hội nghị và các hội thảo bên lề, các
quốc gia và các tổ chức quốc tế đều nêu cao tầm quan trọng của tài nguyên nước đối với sự phát
triển bền vững của các nền kinh tế, xã hội, hệ sinh thái... và nêu cao tầm quan trọng của hợp tác để
bảo vệ, phát triển, sử dụng tài nguyên nước, nhất là các nguồn nước xuyên biên giới. Các quốc gia
cũng kêu gọi các nước chưa phê chuẩn cần sớm phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về sử
dụng các nguồn nước cho mục đích phi giao thông thủy.
*Chủ đề biến đổi khí hậu: các quốc gia đều coi đây là thách thức toàn cầu và kêu gọi cần
làm nhiều hơn để giảm phát thải gây hiệu ứng nhà kính; coi kết quả đạt được tại COP 17 tại
Durban Nam Phi năm 2011 là quan trọng. Tuy nhiên các nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau
trong khuôn khổ UNFCCC không được các quốc gia thảo luận tại Rio.
*Chủ đề đa dạng sinh học: các cuộc thảo luận xoay quanh vấn đề giá trị của đa dạng sinh
học, cam kết của các quốc gia thực hiện Công ước Đa dạng sinh học (CBD); quyền của các nước
đối với nguồn gen gốc; nguồn lực thực hiện CBD; lồng ghép việc thực hiện CBD vào các chương
trình, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội; việc hợp tác và trao đổi thông tin; vai trò của Công ước
về buôn bán quốc tế những loài động thực vật hoang dã nguy cấp (CITES)...
Về phương tiện thực hiện: Tuyên bố đã đề cập đến vấn đề tài chính và chuyển giao công
nghệ. Về tài chính, các nước G77 và Trung Quốc đòi hỏi các nước phát triển phải đóng góp tối
thiểu 0,7% GDP để giải quyết các vấn đề môi trường toàn cầu, tối thiểu phải đạt 30 tỷ USD/năm
từ nay đến năm 2017 và nâng lên 100 tỷ USD/ năm từ năm 2018. Nguồn tài chính này phải mới,
mang tính bổ sung, bên cạnh các nguồn ODA hiện có. Đề xuất này của nhóm G77 đã không nhận
được ủng hộ của các nước phát triển, nhất là Mỹ, Canada, New Zealand, Thụy Sỹ, Ôxtrâylia...
không muốn đưa ra cam kết cụ thể. Trong văn bản cuối cùng, các bên nhất trí sẽ đa dạng hóa các
nguồn lực tài chính cho phát triển bền vững cho tất cả các quốc gia và tăng cường hiệu quả các
nguồn hỗ trợ cho các nước đang phát triển; sẽ thông qua các cơ chế của Hội đồng Liên hợp quốc

được mong muốn này hiện còn thiếu các cơ chế và nguồn lực để thực thi, đặc biệt là nguồn lực tài
chính, công nghệ và cũng tiềm ẩn các nguy cơ sẽ tạo ra những rào cản thương mại mới nhân danh
BVMT và phát triển bền vững đối với các quốc gia đang phát triển.
TCMT 07/2012