.Dạng 1- toán thừa thiếu :
1. Tr ờng hợp chỉ có 2 chất phản ứng : PTHH có dạng : a M + b B c C + d D
(Trong đó các chất M, B, C, D :có thể là một đơn chất hay 1 hợp chất)
* Cho biết l ợng 2 chất trong phản ứng (có thể cho bằng gam, mol, V
(đktc)
, các đại lợng
về nồng độ dd, độ tan, tỷ khối chất khí), tìm l ợng các chất còn lại trong một phản ứng
hóa học.
Cách giải chung : - Vit v cõn bng PTHH:
- Tớnh s mol ca cht bi ó cho.
- Xác định lợng chất nào phản ứng hết, chất nào d bằng cách:
- Lp t s : S mol cht A bi cho (>; =; <) S mol cht B bi cho
S mol cht A trờn PT S mol cht B trờn PT
=> T s ca cht no ln hn -> cht ú d; t s ca cht no nh hn, cht ú p
ht.
- Da vo PTHH, tỡm s mol cỏc cht sn phm theo cht p ht.
- Tớnh toỏn theo yờu cu ca bi (khi lng, th tớch cht khớ)
Ví dụ: Khi đốt, than cháy theo sơ đồ sau : Cacbon + oxi

khí cacbon đioxit
a) Viết và cân bằng phơng trình phản ứng.
b) Cho biết khối lợng cacbon tác dụng bằng 18 kg, khối lợng oxi tác dụng bằng 24 kg.
Hãy tính khối lợng khí cacbon đioxit tạo thành.
c) Nếu khối lợng cacbon tác dụng bằng 8 kg, khối lợng khí cacbonic thu đợc bằng 22
kg, hãy tính khối lợng cacbon cũn d v khi lng oxi đã phản ứng.
Gii:
a. PTHH: C + O
2
t
0
CO

- Vy khi lng CO
2
to thnh: m
CO2
= 750. 44 = 33.000gam = 33kg.
c. S mol CO
2
: n
CO2
= 22.000 : 44 = 500 mol Theo PTHH: n
C
= n
O2
= n
CO2
= 500
mol.
- Khi lng C ó tham gia p: m
C
= 500. 12 = 6.000g = 6kg.
=> Khi lng C cũn d: 8 6 = 2kg.
- Khi lng O
2
ó tham gia p: m
O2
= 500 . 32 = 16000g = 16kg.
* Bi tp vn dng:
1: Cho 22,4g Fe tỏc dng vi dd loóng cú cha 24,5g axit sulfuric.
a. Tớnh s mol mi cht ban u v cho bit cht d trong p?
1

2
O )
3: Dùng 6,72 lít khí H
2
(đktc) để khử 20g Sắt (III) oxit.
a. Viết PTHH của pư?
b. Tính khối lượng oxit sắt từ thu được?
4: Cho 31g Natri oxit vào 27g nước.
a. Tính khối lượng NaOH thu được?
b. Tính nồng độ % của dd thu được sau pư?
5: Cho 4,05g kim loại Al vào dd H
2
SO
4
, sa pư thu được 3,36 lít khí đktc.
a. Tính khối lượng Al đã pư?
b. Tính khối lượng muối thu được và khối lượng axit đã pư?
c. Để hòa tan hết lượng Al còn dư cần phải dùng them bao nhiêu gam axit?
6 . Cho 2,8 gam s¾t t¸c dơng víi 14,6 gam dung dÞch axit clohi®ric HCl nguyªn chÊt.
a. ViÕt ph¬ng tr×nh ph¶n øng x¶y ra.
b. ChÊt nµo cßn d sau ph¶n øng vµ d bao nhiªu gam?
c. TÝnh thĨ tÝch khÝ H
2
thu ®ỵc (®ktc)?
d. NÕu mn cho ph¶n øng x¶y ra hoµn toµn th× ph¶i dïng thªm chÊt kia mét lỵng lµ bao
nhiªu?
2.Tr êng hỵp cã nhiỊu chÊt ph¶n øng :
* Cho biÕt l ỵng mét hçn hỵp nhiỊu chÊt ph¶n øng víi mét l ỵng chÊt ph¶n øng kh¸c
(cã thĨ cho b»ng gam, mol, V
(®ktc)

Mg + 2 HCl MgCl2 + H
2
(2)
y (mol) 2y y
Gi¶ sư lỵng hçn hỵp hÕt :
- Theo bµi ra : 27x + 24y = 3,78 > 24 (x+y)
⇒

3,78
24
= 0,16 > x +y (3)
- Theo PT (1) (2)
⇒
n
HCl
= 3x + 2y < 3 (x +y) (4)
KÕt hỵp (3) (4) : 3x + 2y < 3 (x +y) < 3.0,16 = 0,48
VËy : n
HCl
ph¶n øng = 3x + 2y < 0,48 mµ bµi theo bµi ra n
HCl
= 0,5 (mol)
Nªn lỵng hçn hỵp hÕt, A xÝt cßn d .
b. Lỵng hçn hỵp hÕt nªn ta cã PT : 27x + 24y = 3,78 (5)
Theo (1) (2) : n
H2
=
3.
2
x


a. Chứng minh rằng sau phản ứng với Mg và Al , axit vẫn còn dư ?
b. Nếu phản ứng trên làm thoát ra 4,368 lít khí H
2
(đktc) . Hãy tính % về khối lượng
của Mg và Al đã dùng ban đầu ?
3. Hoµ tan hçn hỵp gåm 37,2 gam Zn vµ Fe trong 1 mol dung dÞch H
2
SO
4
a. Chøng minh r»ng hçn hỵp tan hÕt.
b. NÕu hoµ tan hçn hỵp trªn víi lỵng gÊp ®«i vµo cïng lỵng axit trªn th× hçn hỵp
cã tan hÕt kh«ng.
4. Hoµ tan hçn hỵp gåm Mg vµ Fe trong dung dÞch ®ùng 7,3 gam HCl ta thu ®ỵc 0,18
gam H
2
. Chøng minh sau ph¶n øng vÉn cßn d axit.
5. Ngi ta tiÕn hµnh 2 thÝ nghiƯm sau:
TN1: Cho 2,02 gam hçn hỵp Mg, Zn vµo cèc ®ùng 200ml dung dÞch HCl . Sau ph¶n
øng ®un nãng cho níc bay h¬i hÕt thu ®ỵc 4,86 gam chÊt r¾n.
TN2: Cho 2,02 gam hçn hỵp trªn vµo cèc ®ùng 400ml dung dÞch HCl trªn. Sau khi
c« c¹n thu ®ỵc 5,57 gam chÊt r¾n.
a. Chøng minh trong TN1 axit hÕt, TN2 axit d.
b. TÝnh thĨ tÝch khÝ (®ktc)

bay ra ë TN1.
c. TÝnh sè mol HCl tham gia ph¶n øng.
d. TÝnh sè gam mçi kim lo¹i
3
6. Cho a gam Fe hoµ tan trong dung dÞch HCl (TN1) sau khi c« c¹n dung dÞch thu ®ỵc

a. Chứng minh hỗn hợp A không tan hết.
b. Tính thể tích hiđro sinh ra (®ktc).
D¹ng 2- To¸n hçn hỵp :
Bµi to¸n cã d¹ng : cho m (g) hçn hỵp A ( gåm M, M’) ph¶n øng hoµn toµn víi läng
chÊt B
⇒
TÝnh thµnh phÇn % cđa hçn hỵp hay lỵng s¶n phÈm.
1. Tr êng hỵp trong hçn hỵp cã mét sè chÊt kh«ng ph¶n øng víi chÊt ®· cho:
cho m (g) hçn hỵp A(gåm M, M ) + chØ cã mét chÊt ph¶n øng hoµn toµn víi l’ äng chÊt B.
C¸ch gi¶i chung :
- X¸c ®Þnh trong hçn hỵp A (M, M’) chÊt nµo ph¶n øng víi B. viÕt v c©n bà ằng PTHH.
- TÝnh số mol c¸c chÊt trong qu¸ tr×nh ph¶n øng theo c¸c d÷ kiƯn cđa bµi to¸n liªn quan
®Õn läng hh hay lỵng chÊt ph¶n øng, ®Ĩ x¸c ®Þnh lỵng chÊt nµo trong hçn hỵp ph¶n øng,
lỵng chÊt kh«ng ph¶n øng.
- Dựa v o PTHH, c¸c d÷ kiƯn bµi to¸n, t×m là ỵng c¸c chÊt trong hçn hỵp hay lỵng c¸c
chÊt s¶n phÈm theo yªu cÇu .
VÝ dơ: Cho 9,1 gam hçn hỵp kim lo¹i Cu vµ Al ph¶n øng hoµn toµn víi dd HCl, thu ®-
ỵc 3,36 lÝt khÝ (®ktc). TÝnh TP % cđa hçn hỵp kim lo¹i.
Gi¶i: - Cho hçn hỵp kim lo¹i vµo HCl chØ cã Al ph¶n øng theo PT:
2Al + 6 HCl 2 AlCl
3
+ 3 H
2
(1)
x (mol) 3x
3.
2
x
- Theo PT: n
H2

2
SO
4
dư tạo thành 6,72 lít khí
H
2
thoát ra (ở đktc) và 4,6 g chất rắn không tan. Tính % về khối lượng của từng kim
loại có trong hỗn hợp ?
2.Tr êng hỵp c¸c chÊt trong hçn hỵp ®Ịu tham gia ph¶n øng
cho m (g) hçn hỵp A ( gåm M, M ) + c¸c chÊt trong ·«n hỵp A ®Ịu ph¶n øng hoµn toµn’
víi läng chÊt B.
C¸ch gi¶i chung :
- ViÕt v c©n bà ằng PTHH X¶Y RA
- TÝnh số mol c¸c chÊt trong qu¸ tr×nh ph¶n øng theo c¸c d÷ kiƯn cđa bµi to¸n liªn quan
®Õn lỵng hh hay lỵng chÊt ph¶n øng .
- Dựa v o PTHH, c¸c d÷ kiƯn bµi to¸n, LËp hƯ phà ¬ng tr×nh bËc nhÊt 1 Èn( hc 2 Èn ).
t×m lỵng c¸c chÊt trong hçn hỵp hay lỵng c¸c chÊt s¶n phÈm theo yªu cÇu .
VÝ dơ. §èt ch¸y 29,6 gam hçn hỵp kim lo¹i Cu vµ Fe cÇn 6,72 lÝt khÝ oxi ë ®iỊu
kiƯn tiªu chn.TÝnh khèi lỵng chÊt r¾n thu ®ỵc theo 2 c¸ch.
Gi¶i:
n
oxi
= 6,72 : 22,4 = 0,3 mol
m
oxi
= 0,3 x 32 = 9,6 gam
PTP¦ : 2Cu + O
2
-> 2CuO (1)
x (mol) : x/2 : x

2
ở nhiệt độ cao thu được sắt
kim loại . Để hòa tan hết lượng sắt này cần 0,4 mol HCl.
a.Tính % về khối lượng của mỗi oxit có trong hỗn hợp ban đầu ?
b.Tính thể tích H
2
thu được (ở đktc)?
2. Cho 19,46 gam hỗn hợp gồm Mg , Al và Zn trong đó khối lượng của Magie bằng
khối lượng của nhôm tác dụng với dung dòch HCl tạo thành 16, 352 lít khí H
2
thoát
ra (ở đktc ) .
Tính % về khối lượng của từng kim loại có trong hỗn hợp ?
3. Khử 15,2 gam hỗn hợp gồm Fe
2
O
3
và FeO bằng H
2
ở nhiệt độ cao thu được sắt
kim loại . Để hòa tan hết lượng sắt này cần 0,4 mol HCl .
a.Tính % về khối lượng của mỗi oxit có trong hỗn hợp ban đầu ?
5
b.Tính thể tích H
2
thu được ở đktc ?
4. Cho một luồng CO dư đi qua ống sứ chứa 15,3 gam hỗn hợp gồm FeO và ZnO
nung nóng , thu được một hỗn hợp chất rắn có khối lượng 12, 74 gam . Biết trong
điều kiện thí nghiệm hiệu suất các phản ứng đều đạt 80% .
a.Tính % về khối lượng của mỗi oxit có trong hỗn hợp ban đầu ?

làm 2 phần bằng nhau.
Phần 1 : cho một luồng CO đi qua và nung nóng thu được 11,2 gam Fe.
Phần 2 : ngâm trong dung dòch HCl . Sau phản ứng thu được 2,24 lít khí H
2
ở đktc
Tính % về khối lượng của mỗi chất có trong hỗn hợp ban đầu ?
10. Cho 46,1 (g) hỗn hợp Mg, Fe, Zn phản ứng với dung dòch HCl thì thu được 17,92
lít H
2
(đktc). Tính thành phần phần trăm về khối lượng các kim loại trong hỗn hợp.
Biết rằng thể tích khí H
2
do sắt tạo ra gấp đôi thể tích H
2
do Mg tạo ra.
d¹ng 3- to¸n T¨ng gi¶m khèi l ỵng
Trường hợp1: Kim loại phản ứng với muối của kim loại yếu hơn.
6
C¸ch gi¶i chung : - Gọi x (g) là khối lượng của kim loại mạnh.
- Lập phương trình hoá học.
- Dựa vào dữ kiện đề bài và PTHH để tìm lượng kim loại tham gia.
- Từ đó suy ra lượng các chất khác.
Lưu ý: Khi cho miếng kim loại vào dung dòch muối, Sau phản ứng thanh kim loại
tắng hay giảm:
- Nếu thanh kim loại tăng:
− =
kim loại sau kim loại trước kim loại tăng
m m m
- Nếu khối lượng thanh kim loại giảm:
− =

cùng khối lượng. Thả thanh thứ nhất vào dung dòch Cu(NO
3
)
2
và thanh thú hai vào
dung dòch Pb(NO
3
)
2
. Sau một thời gian, khi số mol 2 muối phản ứng bằng nhau lấy 2
thanh kim loại đó ra khỏi dung dòch thấy khối lượng thanh thứ nhất giảm đi 0,2%,
còn khối lượng thanh thứ hai tăng thêm 28,4%. Tìm nguyên tố R.
5: Cho một thanh Pb kim loại tác dụng vừa đủ với dung dòch muối nitrat của kim loại
hoá trò II, sau một thời gian khi khối lượng thanh Pb không đổi thì lấy ra khỏi dung
dòch thấy khối lượng nó giảm đi 14,3 gam. Cho thanh sắt có khối lượng 50 gam vào
dung dòch sau phản ứng trên, khối lượng thanh sắt không đổi nữa thì lấy ra khỏi dung
dòch, rửa sạch, sấy khô cân nặng 65,1 gam. Tìm tên kim loại hoá trò II.
7
6. Nhúng một thỏi sắt 100 gam vào dung dòch CuSO
4
. Sau một thời gian lấy ra rửa
sạch , sấy khô cân nặng 101,6 gam . Hỏi khối kim loại đó có bao nhiêu gam sắt , bao
nhiêu gam đồng ?
7.Cho một bản nhôm có khối lượng 60 gam vào dung dòch CuSO
4
. Sau một thời gian
lấy ra rửa sạch, sấy khô cân nặng 80,7gam. Tính khối lượng đồng bám vào bản
nhôm ?
8. Ngâm một lá đồng vào dung dòch AgNO
3

có nồng độ là 0,8 M . Tính khối lượng bản kim loại , biết rằng
thể tích dung dòch xem như không đổi và khối lượng đồng bám hoàn toàn vào bản
sắt ?
12. Nhúng một lá kẽm vào 500 ml dung dòch Pb(NO
3
)
2
2M . Sau một thời gian khối
lượng lá kẽm tăng 2,84 gam so với ban đầu .
a.Tính lượng Pb đã bám vào láZn, biết rằng lượng Pb sinh ra bám hoàn toàn vào lá
Zn.
b. Tính mồng độ M các muối có trong dung dòch sau khi lấy lá kẽm ra, biết rằng thể
tích dung dòch xem như không đổi ?
Trường hợp2 : Tăng giảm khối lượng của chất kết tủa hay khối lượng dung dòch
sau phản ứng
a) Khi gặp bài toán cho a gam muối clorua (của kim loại Ba, Ca, Mg) tác dụng
với dung dòch cacbonat tạo muối kết tủa có khối lượng b gam. Hãy tìm công thức
muối clorua.
- Muốn tìm công thức muối clorua phải tìm số mol (n) muối.
Độ giảm khối lượng muối clorua = a – b là do thay Cl
2
(M = 71) bằng CO
3
(M = 60).
⇒

muoi
71 60
=
−

n
(do thay muối cacbonat (60) bằng muối sunfat (96)
Xác đònh công thức phân tử muối RCO
3
:
muoi
muoi
= →
á
á
m
R + 60 R
n

Suy ra công thức phân tử của RCO
3
.
* Bài tập vận dụng:
1. Có 100 ml muối nitrat của kim loại hoá trò II (dung dòch A). Thả vào A một thanh
Pb kim loại, sau một thời gian khi lượng Pb không đổi thì lấy nó ra khỏi dung dòch
thấy khối lượng của nó giảm đi 28,6 gam. Dung dòch còn lại được thả tiếp vào đó
một thanh Fe nặng 100 gam. Khi lượng sắt không đổi nữa thì lấy ra khỏi dung dòch,
thấm khô cân nặng 130,2 gam. Hỏi công thức của muối ban đầu và nồng độ mol của
dung dòch A.
2. Hoà tan muối nitrat của một kim loại hoá trò II vào nước được 200 ml dung dòch
(A). Cho vào dung dòch (A) 200 ml dung dòch K
3
PO
4
, phản ứng xảy ra vừa đủ, thu

CO
2
(®ktc) .TÝnh hiƯu st ph©n
hủ CaCO
3
.
2:a) Khi cho khÝ SO
3
hỵp níc cho ta dung dÞch H
2
SO
4
. TÝnh lỵng H
2
SO
4
®iỊu chÕ ®ỵc khi
cho 40 Kg SO
3
hỵp níc. BiÕt HiƯu st ph¶n øng lµ 95%.
b) Ngêi ta dïng qng boxit ®Ĩ s¶n xt nh«m theo s¬ ®å ph¶n øng sau:
Al
2
O
3
®iƯn ph©n nãng ch¶y, xóc t¸c Al + O
2
Hµm lỵng Al
2
O

4
. TÝnh lỵng H
2
SO
4
®iỊu chÕ
®ỵc khi cho 40 kg SO
3
t¸c dơng víi níc. BiÕt hiƯu st ph¶n øng lµ 95%.
8.Ngêi ta ®iỊu chÕ v«i sèng (CaO) b»ng c¸ch nung ®¸ v«i CaCO
3
. Lỵng v«i sèng thu ®-
ỵc tõ 1 tÊn ®¸ v«i cã chøa 10% t¹p chÊt lµ: H·y gi¶i thÝch sù lùa chän? Gi¶ sư hiƯu st
nung v«i ®¹t 100%.
9. Tính khối lượng H
2
SO
4
95% thu được từ 60 kg quặng pirit nếu hiệu suất p/ ứng là
85% ?
10. Dùng 150 gam quặng pirit chưá 20% chất trơ điều chế H
2
SO
4
. Đem toàn bộ lượng
axit điều chế được hòa tan vừa đủ m gam Fe
2
O
3
. Tất cả phản ứng xảy ra hoàn toàn,

SO
3

→
H
2
SO
4
10
a. Viết phương trình phản ứng và ghi rõ điều kiện.
b. Tính lượng axit 98% điều chế được từ 1 tấn quặng chứa 60% FeS
2
.
Biết hiệu suất của quá trình là 80%.
13. Điều chế HNO
3
trong công nghiệp theo sơ đồ:
NH
3

→
NO
→
NO
2

→
HNO
3
a. Viết phương trình phản ứng và ghi rõ điều kiện.