Chương 1: Giới thiệu về quản trị sản xuất QUẢN TRỊ SẢN XUẤT
5
Chương 1
GIỚI THIỆU VỀ QUẢN TRỊ SẢN XUẤT

1.1. Một số khái niệm
1.1.1. Khái niệm về sản xuất
Hiện nay theo quan niệm phổ biến trên thế giới thì sản xuất (Production) được hiểu
là một quá trình (Process) tạo ra sản phẩm (Goods) hoặc dịch vụ (Services).
Đối với nhiều người, thuật ngữ sản xuất làm liên tưởng đến những hình ảnh về nhà
xưởng, máy móc hay các dây chuyền lắp ráp. Ở nước ta lâu nay có một số người
thường cho rằng chỉ có những doanh nghiệp chế tạo, sản xuất các sản phẩm vật chất có
hình thái cụ thể như xi măng, TV, tủ lạnh,... mới gọi là các đơn vị sản xuất. Những đơn
vị khác không sản xuất các sản phẩm vật chất đều xếp vào loại các đơn vị phi sản xuất.
Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường, quan niệm như vậy không còn phù hợp nữa.
Như vậy, về thực chất một hệ thống sản xuất sử dụng các yếu tố đầu vào là nguyên
vật liệu thô, con người, máy móc, nhà xưởng, kỹ thuật công nghệ, tiền mặt và các
nguồn tài nguyên khác để chuyển đổi nó thành sản phẩm hoặc dịch vụ. Sự chuyển đổi
này là hoạt động trọng tâm và phổ biến của hệ thống sản xuất. Mối quan tâm hàng đầu
của các nhà quản trị hệ thống sản xuất, là các hoạt động chuyển hóa của sản xuất.
Ta có thể hình dung quá trình này như hình 1.1.


Chương 1: Giới thiệu về quản trị sản xuất QUẢN TRỊ SẢN XUẤT
6
Bảng 1.1: Sự khác biệt giữa quá trình sản xuất sản phẩm vật chất
và sản xuất dịch vụ
Sản xuất sản phẩm Tạo ra dịch vụ
1. Tạo ra sản phẩm vật chất
2. Có thể dự trữ (có thể tồn kho)
3. Ít tiếp xúc với khách hàng trong
quá trình sản xuất
4. Cần nhiều máy móc thiết bị
5. Thông thường cần số vốn lớn hơn

6. Chất lượng sản phẩm dễ đánh giá
7. Sản phẩm được phân phối không
bị giới hạn về địa lý
1. Không tạo ra sản phẩm vật chất
2. Không dự trữ được (không tồn kho)
3. Thường xuyên tiếp xúc với khách
hàng
4. Cần nhiều nhân viên
5. Thông thường cần số vốn ít hơn so
với sản xuất sản phẩm
6. Chất lượng dịch vụ khó đánh giá
7. Việc phân phối dịch vụ có giới hạn
về địa lý
1.1.2. Khái niệm về quản trị sản xuất
Quản trị sản xuất bao gồm các hoạt động tổ chức phối hợp sử dụng các yếu tố đầu
vào nhằm chuyển hoá thành kết quả ở đầu ra là sản phẩm và dịch vụ với chi phí sản
xuất thấp nhất và hiệu quả cao nhất.
Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp thì quá trình sản

trình ứng dụng, khai thác kỹ thuật mới một cách có hiệu quả hơn. Năm 1776, Adam
Smith trong cuốn "Của cải của các quốc gia" lần đầu tiên nhắc đến lợi ích của phân công
lao động. Quá trình chuyên môn hoá dần dần được tổ chức, ứng dụng trong hoạt động sản
xuất, đưa năng suất lao động tăng lên đáng kể. Quá trình sản xuất được phân chia thành
các khâu khác nhau giao cho các bộ phận riêng lẻ đảm nhận.
Lý thuyết về sự trao đổi lắp lẫn giữa các chi tiết bộ phận của Eli Whitney năm 1790 ra
đời đã tạo điều kiện và khả năng lắp lẫn giữa các chi tiết bộ phận được làm ở những nơi
khác nhau góp phần to lớn trong nâng cao năng lực sản xuất của xã hội, hình thành sự
phân công hiệp tác giữa các doanh nghiệp. Các hình thức tổ chức doanh nghiệp mới xuất
hiện. Những đặc điểm đó đã tác động đến hình thành quan niệm quản trị sản xuất chủ yếu
là tổ chức điều hành các hoạt động tác nghiệp trong doanh nghiệp. Nhiệm vụ cơ bản của
tổ chức sản xuất trong giai đoạn này là tổ chức, điều hành sản xuất sao cho sản xuất ra
càng nhiều sản phẩm càng tốt vì cung còn thấp hơn cầu rất nhiều. Vì vậy, trong giai đoạn
này các doanh nghiệp có quy mô tăng lên nhanh chóng.
Tiếp đó, một bước ngoặt cơ bản trong tổ chức hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp
là sự ra đời của học thuyết "Quản lý lao động khoa học" của Taylor công bố năm 1911.
Quá trình lao động được hợp lý hoá thông qua việc quan sát, ghi chép, đánh giá, phân tích
và cải tiến các phương pháp làm việc. Công việc được phân chia nhỏ thành những bước
đơn giản giao cho một cá nhân thực hiện. Để tổ chức sản xuất không chỉ còn đơn thuần là
tổ chức điều hành công việc mà trước tiên phải hoạch định, hướng dẫn và phân giao công
việc một cách hợp lý nhất. Nhờ phân công chuyên môn hoá và quá trình chuyển đổi trong
quản trị sản xuất đã đưa năng suất lao động trong giai đoạn này tăng lên nhanh chóng.
Khối lượng sản phẩm do các doanh nghiệp sản xuất ngày càng lớn, thị trường lúc này
cung đã dần dần đến điểm cân bằng với cầu về nhiều loại sản phẩm, buộc các doanh
nghiệp phải tính toán cân nhắc thận trọng hơn trong quản trị sản xuất. Đặc trưng cơ bản
của quản trị sản xuất trong thời kỳ này là sản xuất tối đa, dự trữ hợp lý bán thành phẩm tại
nơi làm việc và quản lý thủ công.
Những năm đầu thế kỷ XX học thuyết quản lý khoa học của Taylor được áp dụng triệt
để và rộng rãi trong các doanh nghiệp. Con người và hoạt động của họ trong công việc
được xem xét dưới "kính hiển vi" nhằm loại bỏ những thao tác thừa, lãng phí thời gian và

được mở rộng ra bao trùm nhiều lĩnh vực khác nhau từ nghiên cứu nhu cầu thị trường,
thiết kế sản phẩm, thiết kế hệ thống sản xuất tới hoạch định, tổ chức thực hiện và kiểm tra
kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất của doanh nghiệp.
1.3. Nội dung của quản trị sản xuất
1.3.1. Mục tiêu của quản trị sản xuất
Sản xuất là một trong những chức năng chính của doanh nghiệp, cho nên quản trị sản
xuất bị chi phối bởi mục đích của doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp kinh doanh
mục đích là lợi nhuận, đối với doanh nghiệp công ích mục đích là phục vụ.
Quản trị sản xuất với tư cách là tổ chức quản lý sử dụng các yếu tố đầu vào và cung
cấp đầu ra phục vụ nhu cầu của thị trường, mục tiêu tổng quát đặt ra là đảm bảo thỏa mãn
tối đa nhu cầu của khách hàng trên cơ sở sử dụng hiệu quả nhất các yếu tố sản xuất. Nhằm
thực hiện mục tiêu này, quản trị sản xuất có các mục tiêu cụ thể sau:
- Bảo đảm chất lượng sản phẩm và dịch vụ theo đúng yêu cầu của khách hàng;
- Giảm chi phí sản xuất tới mức thấp nhất để tạo ra một đơn vị đầu ra;
- Rút ngắn thời gian sản xuất sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ;
- Xây dựng hệ thống sản xuất của doanh nghiệp có độ linh hoạt cao.
Cần chú ý rằng các mục tiêu trên thường mâu thuẫn với nhau. Vấn đề đặt ra là phải biết
xác định thứ tự ưu tiên của các mục tiêu tạo ra thế cân bằng động, đó là sự cân bằng tối ưu
giữa chất lượng, tính linh hoạt của sản xuất, tốc độ cung cấp và hiệu quả phù hợp với hoàn
Chương 1: Giới thiệu về quản trị sản xuất QUẢN TRỊ SẢN XUẤT
9
cảnh môi trường trong từng thời kỳ cụ thể để tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao khả
năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường.
1.3.2. Các kỹ năng cần thiết ở nhà quản trị sản xuất
Các nhà quản trị sản xuất trong doanh nghiệp có thể khiến một doanh nghiệp thành
công hay thất bại thông qua những quyết định đúng sai của họ.
Các nhà quản trị, nhất là quản trị sản xuất quan tâm rất nhiều đến hiệu quả công việc,
thể hiện khi chúng ta so sánh những kết quả đạt được với những chi phí đã bỏ ra. Hiệu quả
cao khi kết quả đạt được nhiều hơn so với chi phí và ngược lại, hiệu quả thấp khi chi phí
nhiều hơn so với kết quả đạt được. Không biết cách quản trị cũng có thể đạt được kết quả

một tổ chức.
Các nhà quản trị cần có 3 kỹ năng trên nhưng tầm quan trọng của chúng tùy thuộc vào
các cấp quản trị khác nhau trong tổ chức.