Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
Tiểu luận: “ Giá trị của truyền thống dân tộc trong quá trình phát triển đất nước
theo định hướng XHCN”
PHẦN MỞ ĐẦU
1.Lý do chọn đề tài
Mỗi dân tộc có những truyền thống riêng trong quá trình phát triển và xây dựng
đất nước. Trải qua hơn bốn nghìn năm xây dựng và bảo vệ đất nước, dân tộc Việt Nam
đã hình thành một hệ nhưng giá trị truyền thống, đó là chủ nghĩa yêu nước và tinh thần
dân tộc; tình đoàn kết, tương thân tương ái lẫn nhau; là những giá trị về gia đình, văn
hóa, phong tục tập quán… và rất nhiều những hệ giá trị quý báu mà cha ông ta đã đúc
rút và truyền lại cho các thế hệ sau. Trải qua một thời gian dài như vậy, những giá trị
truyền thống của dân tộc vẫn không hề bị mất đi mà ngược lại nó càng được bảo tồn
và phát huy trong đời sống của nhân dân.
Điều đó đòi hỏi phải nhận thức đúng đắn vấn đề kế thừa các giá trị đạo đức truyền
thống của dân tộc, tạo tiền đề cho việc xây dựng những chuẩn mực đạo đức mới phù
hợp với yêu cầu phát triển của xã hội. Khi đề cập đến việc xây dựng nền văn hóa vô
sản, Lênin đã từng chỉ rõ: "Không phải là nghĩ ra một thứ văn hóa vô sản mới mà là
phát triển những kiểu mẫu ưu tú, những kết quả tốt nhất của nền văn hóa hiện tồn, xét
theo quan điểm thế giới quan của chủ nghĩa Mác và những điều kiện của đời sống và
của cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trong thời đại chuyên chính vô sản"
Trong suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc và nhất là sau thời kỳ
đất nước ta giành được độc lập dân tộc, những giá trị truyền thống dân tộc lại càng
được khơi dậy và ăn sâu vào mỗi con người, đi vào cuộc sống của người dân như
những giá trị tinh thần, trở thành sức mạnh chiến đấu để xây dựng và bảo vệ tổ quốc.
Xã hội càng phát triển thì truyền thống dân tộc càng được củng cố và phát huy.
Trong quá trình phát triển đất nước, Đảng ta luôn coi trọng vấn đề phát huy giá trị
truyền thống dân tộc, coi đây là một trong những công tác nghiên cứu và là một nhiệm
vị chính trị mà Đảng và nhân dân cùng tiến hành để khơi dậy tinh thần yêu nước, tinh
thần đoàn kết sức mạnh, làm cho truyền thống dân tộc được củng cố vững mạnh. Báo
cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương tại Đại hội VIII khẳng định: "Trong điều
kiện kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc tế, phải đặc biệt quan tâm giữ gìn và

hướng XHCN.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Trang 2
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
Mục đích của đề tài là làm rõ sự phát triển, hạn chế và tồn tại những giá trị
truyền thống của Việt Nam hiện nay, đồng thời cũng đưa ra nhưng phương hướng để
phát huy những giá trị truyền thống này, trở thành sức mạnh để phát triển đất nước
trên con đường xây dựng CNXH của Việt Nam.
4. Giới hạn nghiên cứu đề tài
Đề tài không đi sâu phân tích các giá trị truyền thống mà chỉ khái quát các vấn
đề của giá truyền thống dân tộc theo định hướng XHCN, tầm quan trọng của giá trị
truyền thống dân tộc đối với sự phát triển xã hội.
5. Cơ sở lý luận và Phương pháp nghiên cứu đề tài
Cơ sở lý luận của đề tài là các quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ
Chí Minh, các Văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam liên quan đến vấn đề giá trị
truyền thống dân tộc trong quá trình phát triển đất nước theo định hướng XHCN.
Ngoài ra, đề tài còn sử dụng các tác phẩm, các công trình nghiên cứu của các
nhà khoa học trong và ngoài nước, nhất là các nhà triết học, sử học, dân tộc học, văn
hóa học của Việt Nam có liên quan trực tiếp đến nội dung đề cập trong đề tài.
Về phương pháp nghiên cứu, đề tài chủ yếu sử dụng phương pháp nghiên cứu
tài liệu, chú ý vận dụng tổng hợp các nguyên tắc phương pháp luận của chủ nghĩa duy
vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, trong đó chú ý sử dụng phương pháp lịch
sử và lôgic, phân tích và tổng hợp. Ngoài ra, luận án còn sử dụng phương pháp hệ
thống, phương pháp đối chiếu, phương pháp điều tra xã hội học trên cơ sở quán triệt
nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Góp phần vào việc nhận thức vai trò, tác dụng to lớn và lâu dài của các giá trị
truyền thống trong sự phát triển của xã hội Việt Nam.
Góp phần làm sáng tỏ việc định hướng quá trình hình thành các giá trị truyền
thống dân tộc của con người và xã hội Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới hiện nay.

những giai đoạn lịch sử nhất định.
Mỗi dân tộc trên khắp hành tinh này, dù ở trình độ văn minh cao hay thấp, dù
đã phát triển hay đang phát triển thì cũng đều có những truyền thống đặc trưng của
riêng mình và do đó có hệ thống giá trị truyền thống riêng của mình. Hệ thống giá trị
đó chích là sự kết tinh tất cả những gì tốt đẹp nhất qua các thời đại lịch sử khác nhau
Trang 4
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
của dân tộc để làm nên bản sắc riêng. Nó được truyền lại cho thế hệ sau và cùng với
thời gian, cùng với sự tiến triển của lịch sử sẽ được bổ sung bằng các giá trị mới.
Trong hệ thống các giá trị truyền thống Việt Nam có không ít những giá trị mà chúng
ta có thể bắt gặp ở các dân tộc khác. Điều đó cũng thật dễ hiểu bởi vì trong cái dân tộc
không bao giờ nằm ngoài cái nhân loại.
1.2 Cái gì có thể được coi là truyền thống
Chúng ta thấy chỉ có những gì có thể đảm bảo sự tồn tại của con người, chỉ có
những gì có thể thoả mãn nhu cầu nhân sinh mới có thể thừa nhận là có giá trị. Tương
tự chỉ có những lý tưởng (văn hoá, tôn giáo, đạo đức) và những phương tiện (kỹ thuật,
kỹ năng, khoa học) có thể giúp ích bảo tồn những giá trị đó, mới có thể được gọi là
truyền thống. Truyền thống không bao giờ có thể có nếu nó chỉ là một sự kiện, một
hiện tượng tự nhiên hoặc một sự áp đặt từ bên ngoài bắt chúng ta theo.
Tóm lại, chúng ta chỉ chấp nhận những gì chúng ta nâng niu. Từ đây, cái được
coi là truyền thống chỉ khi nào nó trở thành một bộ phận thiết yếu của cuộc sống
chúng ta; chỉ khi nào nó bảo tồn cuộc sống chúng ta và chỉ khi nào nó có khả năng
phát triển cuộc sống của chúng ta. Do đó, cái gì có thể được gọi, được coi hay được
mệnh danh là truyền thống phải được xem xét từ ba khía cạnh của cuộc sống con
người: truyền thống như là một phần của cuộc sống, truyền thống như là phương tiện
để bảo tồn cuộc sống và truyền thống như là sức mạnh định hướng phát tiển cuộc
sống. Nói tóm lại, truyền thống không thể được nhận thức ngoài văn cảnh cảu các giá
trị bởi lẽ sự hình thành của truyền thống cũng tuân theo mô hình giống như mô hình
hình thành giá trị.
1.3 Giá trị và giá trị truyền thống

người về giá trị của sự phát triển hoá ra nằm ở truyền thống, hay nói một cách thoả
đáng hơn nằm ở văn hoá mà trong đó truyền thống là một nhân tố đáng kể. Kinh
nghiệm của các xã hội đã đạt tới trình độ phát triển cao cho thấy rằng bằng cách không
lãng quên truyền thống, khai thác các giá trị nhân bản của truyền thống, làm cho các
giá trị hiện đại ăn nhập không mâu thuẩn các giá trị truyền thống…. Đó là con đường
tự nhiên và tất yếu mà các xã hội dù muốn hay không dù nhận thức được hay chưa
nhận thức được cũng đều phải thực hiện để đạt tới phát triển bền vững. Rõ ràng với
tính cách là các khuôn mẫu văn hoá, giá trị truyền thống ngay cả trong điều kiện phức
tạp hiện thời của quá trình phát triển. Xã hội càng phức tạp thì lại càng làm cho truyền
thống lộ rõ khả năng tác động tích cực của nó.
1.3.2 Giá trị truyền thống Việt Nam trước xu thế toàn cầu hoá
Trang 6
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
Toàn cầu hoá là cơ hội lớn để văn hoá Việt Nam học hỏi và phát huy các giá trị
của mình. Song người Việt Nam cũng lo toan khôn xiết trước các thách thức to lớn của
toàn cầu hoá đối với các giá trị truyền thống Việt Nam. Việt Nam nhất thiết phải mở
cửa, phải hội nhập để đón nhận những giá trị mới của nhân loại, đó là lẽ sống còn của
dân tộc. Nhưng mở cửa là để hội nhập, để phát triển chứ không phải trở thành cái bóng
mờ của nền văn hoá khác. Cho nên vấn đề đặt ra cho nước ta trong xu thế toàn cấu hoá
là phải giữ được độc lập dân tộc, giữ được cơ cấu sinh thành nội tại của các giá trị
truyền thống mà ta đã có.
Hiện nay, quá trình hội nhập kinh tế thế giới thông qua làn sóng xuất khẩu có
khả năng làm năng động hoá các giá trị Việt Nam xưa nay vẫn xem nặng về nghĩa, nhẹ
về lợi, tạo nên sự cạnh tranh mới trong hệ thống giá trị dĩ hoà vi quý. Nền văn hoá của
người Việt không trọng thị sự buôn bán, cho nên chưa xát lập được các tri thức về thị
trường hiện đại nên khi tham gia hội nhập trong nền kinh tế toàn cầu nó có thể được
các quyền lực toàn cầu dạy cho các bài học mới và cũng có thể bị các quyền lực thị
trường ấy lấn lướt các giá trị mà cả ngàn năm nhân dân ta mới tạo dựng được.
Toàn cầu hoá các quan hệ kinh tế sẽ mang lại sự hưởng thụ các sản phẩm vật
chất và tinh thần của nhân loại với một giá rẽ hơn, một tiện nghi phong phú hơn. Song

nghiệm rút ra từ các nước nói trên là đều nhấn mạnh ý thức hướng về quốc gia dân tộc,
đề cao tính cộng đồng và bản sắc văn hóa dân tộc. Có thể coi Nhật Bản là một điển
hình thành công của việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống trong quá trình
công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Từ kinh nghiệm của chính mình, người Nhật Bản đã
đi đến khẳng định: “Không một nước nào có thể tiến triển được mà lại xem thường
quá khứ của mình. Quá khứ áp đặt tiến trình phát triển tiếp theo của một đất nước…
Các chính sách kinh tế thiếu sự nhìn nhận lịch sử chẳng khác gì những trò cực kỳ
phiêu lưu. Một chính sách tỏ ra là thành công đối với Nhật Bản lại có thể bộc lộ là vô
dụng ở Anh, và ngược lại, bởi vì giữa các nước có những sự khác biệt về tính cách, lối
ứng xử của nhân dân và mọi đặc tính văn hóa khác do quá khứ để lại”.
Quá khứ và cả hiện tại của nước ta là một nước nông nghiệp lạc hậu, chưa trải
qua giai đoạn phát triển theo phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Như vậy, chúng
ta đi vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đương nhiên mang những sự khác
biệt về tính cách lối ứng xử của nhân dân và mọi đặc tính văn hóa khác do quá khứ để
lại. Chúng ta không thể bắt chước bất cứ một mô hình phát triển có sẵn nào đó, cho dù
mô hình đó thật sự hay đối với một nước nào đó. Chúng ta phải giải quyết vấn đề của
mình với những cách tiếp cận và quan điểm đúng đắn.
Xưa nay, nói đến sự nhìn nhận và đánh giá truyền thống, người ta thường xuất phát từ
nhiều cơ sở khác nhau. Phải xác định đúng chỗ đứng trong hiện tại, tức là phải xuất
Trang 8
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
phát từ yêu cầu của việc xây dựng một xã hội công nghiệp, hiện đại để nhìn nhận
truyền thống và lựa chọn truyền thống. Có như vậy, chúng ta mới có thể biến truyền
thống thành một động lực của xã hội hiện đại. Hơn nữa, quá trình kế thừa và phát huy
truyền thống nói chung cần phải được tiến hành theo những phương pháp tiếp thu một
cách khoa học thì mới đem lại hiệu quả thiết thực. Vậy những phương pháp đó là gì?
Một là, phải xuất phát từ một xã hội hiện đại thì mới thấy rõ được bộ mặt truyền
thống, từ kết cấu sự vận động đến khả năng mà nó có thể đạt được trong các điều kiện
lịch sử xác định. Chẳng hạn, nếu xem xã hội Việt Nam hiện đại là sự phát triển lên từ
xã hội truyền thống thì hiểu được xã hội Việt Nam ngày nay là điều kiện để thấy rõ

xuyên suốt, xâu nối và liên kết các giá trị đó thành một chỉnh thể đa diện là tinh thần
dân tộc, là lòng yêu nước hết sức đặc trưng của Việt Nam. Trong đó Nho giáo, theo
thời gian như chiếc áo khoác mỗi ngày mỗi rộng trùm lên các giá trị khác khiến cho
mọi giá trị truyền thống được cố định, được trình bày theo hình thức của Nho giáo cho
đén khi bị nhà cầm quyền Pháp cáo chung. Vì thế nhiề sự lầm tưởng, đồng nhất các
giá trị khác với Nho giáo đã xảy ra.
Với sức công phá của nền văn minh kỹ thuật – công nghiệp, sự trợ giúp của nhà
nước bảo hộ Pháp với việc chấm dứt nền giáo dục khoa cử Việt Nam váo thập niên thứ
hai thế kỷ XX và sức chinh phục mạnh mẽ của các học thuyết phương Tây tràn vào
Việt Nam… đã tạo ra xu hướng Tây hoá ngày càng rộng rãi trong đời sống dân tộc. Do
vậy, tình hình tư tưởng khi đó là hết sức phức tạp và thực tế đã có một cuộc đấu tranh
tư tưởng xung quanh vấn đề giá trị diễn ra vào thời kỳ này.
Tuy nhiên, lịch sử Việt Nam hiện đại vẫn phát triển một cách không bình
thường do quy luật của chiến tranh chi phối khiến cho mọi hệ giá trị cũ cũng phải biến
Trang 10
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
đổi phù hợp với quy luật đó. Vì vậy, hệ giá trị thống nhất truyền thống với hiện đại mà
Đảng Cộng Sản đề ra phần nào bị quy luật thời chiến biến đổi. Xét một cách công
bằng, hệ giá trị này với nòng cốt là tinh thần yêu nước được phát huy đến tột bật kết
hợp với các giá trị lý tưởng của Chủ nghĩa xã hội đã hoàn thành xuất sắt vai trò là
chuẩn mực tinh thần của toà thể nhân dân Việt Nam thời kỳ này. Nhưng với sự chấm
dứt của chiến tranh và sự khởi đầu của thời kỳ mới xây dựng và phát triển đất nước
sau hơn 100 năm bị mất độc lập hoặc bị chia rẽ, hệ giá trị thời chiến tranh đã trở nên
bất cập trước nhiệm vị lịch sử mới của dân tộc, tất yếu hệ giá trị phải biến đổi và tìm ra
vị thế của nó rong bối cảnh mới – bối cảnh toàn cầu hoá.
2.1.2 Nội dung và vị thế của giá trị truyền thống ở nước ta.
Như đã đề cập ở trên chủ nghĩa yêu nước là một đặc trưng căn bản nhất của giá
trị truyền thống Việt Nam. Nó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt sự biến đổi hệ giá trị của dân
tộc. Dù hệ giá trị có thay đổi như thế nào thì nó vẫn xoay quanh cốt lõi tinh thần yêu
nước đó. Tinh thần yêu nước là nhân tố quan trọng quy định vị thế và nội dung các giá

chóng, nó trở thành một thực thể của thế giới. Thế kỷ XX, nhân loại đã đạt được
những bước phát triển manh mẽ về khoa học, kỹ thuật, kinh tế… nhưng đồng thời
cũng để lại những khoản trống lớn về văn hoá. Quá trình toàn cầu hoá về kinh tế cộng
với sự bùng nổ của thông tin, sự xâm nhập của nhiều loại hình văn hoá… đã đem lại
những lợi ích lớn lao cho con người, nhưng đồng thời cũng báo hiệu nhiều nguy cơ
mới trong quá trình phát triển. Nhận thức rõ điền này nhiều quốc gia trên thế giới đã
xem xét lại vấn đề bản sắc văn hoá một cách nghiêm túc. Ở các nước phương Tây,
Pháp là nước kêu gọi cấm lưu thông các sảm phẩm có lợi cho Mỹ. Ở phương Đông,
Trung Quốc hô hào chống ô nhiễm tinh thần; Nhật Bản tổ chức cuộc họp khu vực
Châu Á bàn về văn hoá dân tộc… Điều này cho chúng ta thấy, chính phủ các nước đã
coi văn hoá là động lực, là mục tiêu, là hệ điều tiết của sự phát triển và Việt Nam
chúng ta cũng không nằm ngoài quy luật này.
Việt Nam là một nước có nhiều dân tộc, mỗi dân tộc lại có một diện mạo văn
hoá riêng, những nét riêng này không phá vỡ đặc điển chung của văn hoá Việt Nam
mà đan xen lẫn nhau tạo cho nền văn hoá của chúng ta có sự thống nhất trong đa dạng,
có thể nói bản sắc của văn hoá Việt Nam chính là sự hoà đồng bao dung trong cách
tiếp cận văn hoá. Vì vậy trước xu thế toàn cầu hoá hiện nay, chúng ta phải biết phát
huy những giá trị văn hoá truyền thống và có những bước đi thích hợp cho quá trình
hội nhập của mình: tránh việc bế quan toả cảm như trước đây mà ông cha ta đã từng
làm mà phải mở rộng giao lưu với các nước trên thế giới cả về văn hoá lẫn kinh tế
nhưng phải đảm bảo là vẫn giữ vừng bản sắc truyền thống lâu đời của dân tộc ta…
Trang 12
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
Ngày nay Đảng Cộng Sản Việt Nam đã thực hiện chính sách Việt Nam muốn là
bạn và đối tác với tất cả các nước trên thế giới. Đây là sự chuyển đổi của một trong
những giá trị truyền thống của Việt Nam. Đảng đã thực hiện chính sách đổi mới, mở
cửa, xoá bỏ cơ chế tập trung, quan liêu bao cấp, thực hiện chính sách hoạch toán kinh
tế, cơ chế thị trường làm cho đời sống nhân dân không ngừng cải thiện, tình hình an
ninh đựoc giữ vững…
Tuy nhiên bên cạnh đó quá trình toàn cầu hoá về kinh tế cộng với sự bùng nổ về

và lực để giải quyết các vấn đề có liên quan tới mình. Bởi vậy nguy cơ bị nhất thể hoá,
bị phương Tây hoá và do dó đi đến mất quyền độc lập, tự chủ của dân tộc là nguy cơ
có thể sảy ra.
So với nguy cơ này, nguy cơ đánh mất giá trị truyền thống dân tộc, đi đến cái
chết của nền văn hoá dân tộc càng có nhiều khả năng xuất hiện. Đây đó trên thế giới,
người ta đã gióng tiếng chuông cảnh tỉnh bởi một số dân tộc, giá trị truyền thống tuy
có lịch sử lâu đời song lại thường là không hấp dẫn đối với lối sống hiện đại, nhất là
đối với tầng lớp trẻ. Mặt khác, các sinh hoạt văn hoá mới của thế giới được du nhập và
thì vàng thau lẫn lộn, tốt xấu đều có, nếu không có sự chỉ đạo sáng suốt dễ đi đến lấn
át giá trị cũ, lâu dần thay thế giá trị cũ của dân tộc, làm mất bản sắc văn hoá dân tộc.
Mất giá trị truyền thống dân tộc là mất cơ sở để tự khẳng định mình, mất điều kiện tự
tin và sáng tạo.
Toàn cầu hoá là hiện tượng mới mẻ và phức tạp vừa mang lại cho ta những cơ
hội mới để phát triển (sự phát triển của khoa học công nghệ như vũ bảo đạt được
những thành tựu kỳ diệu, đưa lại năng suất lao động gấp trước nhiều lần, những tiện
lợi nhiều mặt về thông tin, đi lại, hưởng thụ, hợp tác… làm con người cảm thấy gần
nhau hơn phụ thuộc vào nhau hơn) nhưng đồng thời đi kèm với nó cũng không ít khó
khăn (văn hoá tư tưởng cũ đang sống bình yên khi có văn hoá tư tưởng mới đến tất yếu
sẽ sảy ra đụng độ… ) cho nên phân biệt thế nào là cơ hội, thế nào là nguy cơ là một
vấn đề khó, biến cái đang diễn thành cơ hội để lợi dụng càng khó hơn. Bởi vậy nguy
cơ và cơ hội cá thể tồn tại bên nhau, đan xen nhau, có khi lại là nguyên nhân của nhau.
Đứng ngoài chúng ta khó có thể nhận biết, chỉ có xông vào với một sự sáng suốt và
quyết tâm mới chiếm được cái này và loại được cái kia, mới có thể bảo tồn và phát huy
bản sắc văn hoá dân tộc, những giá trị truyền thống dân tộc.
Trước xu thế toàn cầu hoá văn hoá Việt Nam có cơ hội để thẩm định lại mình,
có điều kiện để tiếp xúc, thử nghiệm và lựa chọn các văn hoá khác. Kết quả sẽ như thế
nào là phụ thuộc vào sự nhìn nhận của chủ thể văn hoá – con người Vịêt Nam trước
các hiện tượng mới mẽ đầy thách thức và chông gai của thế giới, của đất nước.
Trang 14
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp

Nam: tinh thần yêu nước, tính cộng đồng, lòng nhân ái, lối sống thanh bạch, cần cù,
Trang 15
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
giản dị… Và mặc dù các luồng văn hóa tư tưởng bên ngoài vào Việt Nam theo nhiều
hướng, nhiều kênh, nên chúng ta cần cảnh giác vì về đại thể các luồn văn hoá tư tưởng
ấy mang hai loại: giá trị và phản giá trị và chúng ta chỉ có thể chấp nhận cái giá trị và
bài trừ cái phản giá trị.
Toàn cầu hoá như một dòng nước lớn đang lan truyền khắp mọi miền đất của
hành tinh. Đứng trong đó thì phải bơi theo nó, có bản lĩnh sẽ không sợ chết chìm, có
sự thông minh sẽ sáng tạo sẽ tranh thủ được nhiều sơ hội, tránh được khỏi nhiều nguy
cơ. Giá trị truyền thống và giá trị hiện đại dân tộc có thể qua đây mà được giữ gìn,
nâng cao va phong phú hoá.
Chương 3:PHƯƠNG HƯỚNG XÂY DỰNG VÀ PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG
DÂN TỘC THEO ĐỊNH HƯỚNG XHCN
Trong những năm gần đây, cùng với sự chuyển mình mạnh mẽ về kinh tế, đã
diễn ra sự "phục hưng" trong lĩnh vực văn hoá. Nhiều giá trị văn hoá truyền thống như
quan hệ trong gia đình, làng xóm, lễ hội, phong tục tập quán có lúc bị xem thường
đang dần dần được khôi phục. Mặc dù vậy, kinh tế thị trường với khuynh hướng
"thương mại hoá", với sự xáo trộn hơn về bậc thang giá trị, sự phục hồi những hủ
tục cũng đang tác động ráo riết. Hơn lúc nào hết, việc bảo tồn và phát huy những giá
trị văn hoá truyền thống đang trở nên ngày càng bức thiết và đây không phải là trách
nhiệm của riêng ai mà là trách nhiệm của toàn xã hội. Nói như tác giả Trần Ngọc
Thêm, "một môn học về văn hoá dân tộc với mấy chục tiết trong nhà trường chỉ là
những hạt mưa, trong khi thông tin ngoài xã hội hàng ngày là những cơn lũ: thử điểm
xem trên các phương tiện thông tin đại chứng hàng ngày có bao nhiêu fim, bài có nội
dung giáo dục về văn hoá dân tộc và có bao nhiêu vụ án đầy tình tiết giật gân và bạo
lực. Việc giữ gìn, phát huy các giá trị truyền thống phải dựa trên nguyên tắc lựa chọn
và duy trì nguyên vẹn những cái gì? Cái gì cần dẹp bỏ? Cái gì cần bổ sung, làm mới?
3.1.Phương hướng về pháp chế
3.1.1. Xây dựng và vận dụng bảng giá trị văn hoá:

gắn độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong
sự phát triển đất nước; vươn lên mạnh mẽ trong sản xuất, kinh doanh theo phương
châm "ích nước lợi nhà"; tăng cường đoàn kết dân tộc cùng nhau xây dựng đất nước
giàu mạnh, dân chủ, văn minh.
Trong điều kiện nước ta hiện nay, phải chăng một bảng giá trị sẽ gồm những
giá trị xã hội sau để có thể đáp ứng được những yêu cầu trên:
Trang 17
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
Một là: Độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội; Hai là: Tự lập, tự cường, lập thân,
lập nghiệp; Ba là: Hoà đồng dân tộc, khoan dung văn hoá; Bốn là: Nếp sống văn minh,
môi trường trong sạch; Năm là: Cần cù, năng động, sáng tạo trong lao động; Sáu là:
Suốt đời học tập, thích ứng với cái mới; Bảy là: Giữ gìn gia đình, Bảo vệ Tổ quốc.
Đây chính là sự bổ sung, làm mới những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Việt
Nam.
Bất cứ một bảng giá trị văn hoá nào cũng phải được sự đồng tình, ủng hộ và sự thực
hiện của nhân dân.
3.2.2. Xây dựng các khuôn mẫu ứng xử và thể chế xã hội - văn hoá mới
Từ những chuẩn giá trị vừa nêu trong bảng giá trị trên cần phải được cụ thể hoá
thành những nội dung phù hợp cho từng lớp đối tượng như học sinh, thanh niên, công
nhân, nông dân, trí thức, cán bộ, doanh nhân, v v để xây dựng các tập thể văn hoá
cho từng đơn vị (từng cộng đồng) văn hoá. Với các làng, xã thì nên đưa nó vào trong
nội dung của hương ước mới.
Bên cạnh đó, phải xây dựng quy chế văn hoá nơi cộng đồng, phù hợp với điều kiện
hoàn cảnh của từng địa phương. Dần dần, các chuẩn giá trị đó sẽ tạo thành các khuôn
mẫu ứng xử và thói quen trong cuộc sống. Khi đã trở thành khuôn mẫu ứng xử và thể
chế xã hội - văn hoá thì nó sẽ có thể hình thành và định vị khung của lối sống đạo đức
của từng người, từng gia đình, nhà trường, doanh nghiệp, công sở đồng thời nó sẽ
góp phần duy trì sự ổn định của các chuẩn mực của lối sống đạo đức đó trong điều
kiện xã hội đầy sự biến động.
3.3.3. Chủ động phòng chống lối sống thực dụng, sự băng hoại đạo đức, sự đảo

Chúng ta đều biết, gia đình là nơi duy trì nòi giống và giáo dưỡng tình cảm của
con người. Đặc biệt, gia đình là nơi duy trì gia phong cũng như nuôi dưỡng các giá trị
văn hoá truyền thống khác của dân tộc.Vì vậy, việc xây dựng gia đình văn hoá là hết
sức cần thiết. Nội dung của các tiêu chí xây dựng các gia đình văn hoá phải phản ánh
đạo lý dân tộc. Ngoài việc dựa trên cơ sở tiêu chí mà Nghị quyết TW5 đưa ra thì cần
cụ thể bằng những điểm sau:
- Gia đình hoà thuận, trên kính dưới nhường, giữ gìn gia phong, quan hệ tốt với xóm
giềng, phát huy truyền thống "lá lành đùm lá rách"; "tối lửa tắt đèn có nhau".
- Nâng cao trình độ dân trí, đặc biệt là phổ cập giáo dục (THCS).
Trang 19
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
- Đảm bảo môi trường vệ sinh sạch sẽ; nhà cửa, nước sạch, nhà tắm, nhà vệ sinh.
- Ổn định và phát triển kinh tế gia đình bằng những việc làm lương thiện, khôi phục
những ngành nghề truyền thống.
- Thực hiện tốt kế hoạch hoá gia đình (mỗi gia đình chỉ có 1 đến 2 con), tạo điều kiện
cho các thành viên lao động, học tập rèn luyện tốt, chống lại những thói hư tật xấu, hủ
tục,
- Chấp hành tốt các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước cũng
như quy ước của làng, địa phương
Bên cạnh việc xây dựng gia đình văn hoá, cần xây dựng phong trào làng văn hoá để
giáo dục, bồi dưỡng tính cộng đồng, tính tích cực chính trị - xã hội, tinh thần văn hoá
và định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay, chủ nghĩa cá nhân có đất để phát
triển. Vì vậy, việc xây dựng các phong trào văn hoá quần chúng, bảo tồn các di tích
lịch sử văn hoá, xây dựng hương ước và làng văn hoá mới và các phong trào xã hội,
đền ơn đáp nghĩa, từ thiện, xoá đói giảm nghèo,vv có tác dụng bồi dưỡng tính cộng
đồng cho con người và phát huy truyền thống đoàn kết cũng như tính nhân văn, lòng
khoan dung cho họ, hướng họ đến với cái Thiện, cái Mỹ.
Cần nhân rộng kiểu thiết chế văn hoá có hiệu quả do phát huy được sức mạnh
tổng hợp từ cơ sở như các hình thức câu lạc bộ "cụm văn hoá - thể thao" theo cụm dân

tang, tế, hội). Có thể bằng biện pháp hành chính, pháp luật khắc phục, loại bỏ những
yếu tố tiêu cực; điều chỉnh, sửa chữa những bất cập; khuyến khích phát huy những cái
tốt, cái tích cực mới mẻ có tính sáng tạo.
3.3. Phương hướng về giáo dục
• Giáo dục lẽ sống và lối sống
Đặt trọng tâm vào việc phát huy tinh thần yêu nước, lý tưởng độc lập dân tộc
gắn liền với chủ nghĩa xã hội, hoài bão lập thân, lập nghiệp nhằm đưa đất nước sớm
tình trạng kém phát triển như Đại hội X của Đảng yêu cầu. Cụ thể, nên thành lập các
câu lạc bộ theo địa phương, theo đoàn thể quần chúng, theo địa vị nghiệp vụ, vv
Tổ chức các buổi thảo luận, học tập gương điển hình về lẽ sống tiến bộ, nhất là
của các anh hùng liệt sĩ, của những nhân vật tiêu biểu. Tổ chức thành lập thư viện, tủ
sách, hoạt động báo chí, biểu diễn để giáo dục lẽ sống và lối sống.
Cải tiến nội dung và lề lối sinh hoạt các đoàn thể các tổ chức trong khối mặt trận Tổ
quốc nhằm dùng nhân tố tiến bộ tích cực chế ngự nhân tố lạc hậu, tiêu cực.Điều đặc
Trang 21
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
biệt quan trọng là các cá nhân là cán bộ các cấp, các đảng viên, các nhân sĩ phải tự
giác thực hành biểu hiện lẽ sống theo tiêu chí, tiêu chuẩn cán bộ, đảng viên. Kiên
quyết đấu tranh và xử lý nghiêm khắc với tất cả các đối tượng (bất kể cấp nào, chức
nào) làm trái với lẽ sống tiến bộ, chà đạp lên đạo đức truyền thống.
Tất cả đều phải quán triệt 3 khâu: Tư tưởng, tổ chức và hành động trong mọi mặt của
các tổ chức, các ngành nghề, đoàn thể
• Giáo dục lòng nhân ái, tính cộng đồng
Việc giáo dục lòng nhân ái, tính cộng đồng sẽ thu được kết quả tốt nếu như tiến
hành những biện pháp như:
Khẳng định, nêu cao gương tốt về lòng nhân ái, tính cộng đồng qua các hình
thức sinh hoạt câu lạc bộ, phương tiện truyền thông đại chúng, qua họ tộc…Có hình
thức động viên, khen thưởng kịp thời những người vật, những hành động tiêu biểu một
cách thoả đáng. Hành pháp thật nghiêm minh và phải cương quyết không khoan
nhượng, không hữu khuynh, mù quáng đối với những ai xúc phạm đến quyền của công

và toàn cầu hoá tạo ra. Đồng thời, cần khắc phục những mặt tiêu cực của di sản như
thái độ độc đoán, gia trưởng
3.4. Phương hướng về đầu tư
Việc xã hội hoá về đầu tư là phương châm cơ bản, lâu dài song trước mắt Nhà
nước cần đầu tư hỗ trợ tập trung vào việc đầu tư xây dựng những giá trị vật thể và phi
vật thể đóng vai trò định hướng được lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội như
phim ảnh, công trình văn hoá - lịch sử quan trọng của Quốc gia, phong trào xây dựng
"nếp sống văn minh, gia đình văn hoá"
Ví dụ như việc trùng tu, bảo tồn các di tích lịch sử; làm phim về lịch sử, in sách
hoặc thi viết, thi tìm hiểu về lịch sử hay tìm hiểu văn hoá truyền thống trên các phương
tiện thông tin đại chúng (báo chí, truyền hình )
Như vậy, phải qua giáo dục về văn hoá truyền thống để làm cho lớp trẻ "hiểu"
và từ "hiểu" đến chỗ "cần" rồi phải "tự thân vận động". Nói cách khác, trang bị cho thế
hệ trẻ những kiến thức về văn hoá truyền thống, giúp họ có ý thức để rồi họ tự ý thức
về những điều cần làm với những giá trị quý báu của văn hoá truyền thống dân tộc /.
Trang 23
Nhóm 9: Đỗ văn Long - Nguyễn Văn Hạnh - Đặng Xuân Điệp
KẾT LUẬN
Trong thời kỳ toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, hầu như nước nào cũng đứng
trước thử thách của phát triển. Chúng ta chủ trương tìm kiếm con đường phát triển
riêng phù hợp với đặc điểm lịch sử, văn hóa truyền thống của riêng mình. Công
nghiệp hóa, hiện đại hóa là hiện tượng mới ở nước ta. Để nhiệm vụ đó được tiến triển
nhanh chóng, chúng ta cần phải ra sức kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc đã
được hình thành và hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Sự nghiệp đổi mới của chúng
ta diễn ra trong thời đại mở cửa và hội nhập sâu rộng vào đời sống quốc tế, trong đó
có đời sống văn hóa. Mở cửa và hội nhập về văn hóa là quá trình giao lưu, học hỏi, là
quá trình “cho” và “nhận” các giá trị văn hóa, tinh thần giữa các dân tộc. Chỉ có đứng
vững trên những quan điểm phương pháp luận khoa học, chúng ta mới kế thừa và phát
huy mạnh mẽ những giá trị văn hóa tinh thần tốt đẹp của dân tộc, góp phần quan trọng
đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa.