KHÁI NIỆM VỀ TẾ BÀO THỰC VẬT
1. Định nghĩa
Tế bào là đơn vị cấu tạo cơ bản của cơ thể sống, có
đầy đủ các tính chất của sự
sống. Cơ thể thực vật cũng như bất kỳ một cơ thể
sống nào khác, đều được cấu tạo
từ tế bào.
Một số loài thực vật, cơ thể chỉ gồm 1 tế bào: một số
loài tảo đơn bào
Chlamydomonas, Chlorella) - ở những cơ thể này
mọi quá trình sống: sinh trưởng,
phát triển, đồng hoá, phân giải... đều do bản thân tế
bào đó đảm nhận - điều đó
chứng tỏ nó là một đơn vị sống độc lập. Một vài
trường hợp đặc biệt như tảo không
đốt (Vaucheria) cơ thể có cấu tạo cộng bào - nghĩa là
cơ thể của chúng gồm nhiều
tế bào chung nhau, không có vách ngăn. Hầu hết
những loài thực vật khác đều là
những cơ thể đa bào, cơ thể được cấu tạo từ rất nhiều
tế bào, trong đó mỗi nhóm tế
bào thực hiện một chức phận riêng biệt và hợp thành
mô thực vật.
Tế bào thực vật là đơn vị giải phẫu và sinh lý của cơ
thể thực vật. Cấu tạo của
tế bào rất phức tạp, tất cả các bộ phận của nó đều đạt
đến mức độ phân hoá cao về
hình thái và chuyên hoá về chức năng rất cao.
2. Thành phần, cấu tạo của tế bào thực vật
2.1. Hình dạng và kích thước của tế bào thực vật
Các tế bào thực vật có hình dạng rất khác nhau, tuỳ

màng mỏng, những tế bào này thường tạo nên các
loại mô cơ bản của cơ thể thực
vật như phần ruột và vỏ của thân và rễ, các mô của lá,
hoa, quả và hạt... các tế bào
này thường có nhiệm vụ dự trữ hay sinh sản.
- Nhóm tế bào hình thoi (Prosenchyma): là những tế
bào có dạng hình thoi
kéo dài, chiều dài gấp nhiều lần chiều rộng, hai đầu
thường vát nhọn, những tế bào
này thường có màng dày, thường không có nội chất,
chúng chủ yếu tạo nên các
mô dẫn và mô cơ của cơ thể thực vật, có nhiệm vụ
vận chuyển các chất ở trong cơ
thể thực vật và có nhiệm vụ nâng đỡ cây.
Tuy nhiên, sự phân biệt hình dạng của 2 nhóm tế bào
này chỉ thấy rõ trên lát
cắt dọc, còn trên lát cắt ngang chúng rất khó phân
biệt.
Kích thước của tế bào thực vật cũng rất biến đổi: nhìn
chung tế bào thực vật
rất nhỏ bé, phải sử dụng kính hiển vi mới có khả năng
quan sát được; kích thước
trung bình vào khoảng 10 - 1000m. Song cũng có
những tế bào có thể nhìn thấy
bằng mắt thường: tế bào thịt quả dưa hấu, tép bưởi,
tép cam, sợi đay, sợi gai, sợi
bông...
2.2. Cấu tạo của tế bào thực vật
Tế bào thực vật có cấu tạo rất phức tạp, thường gồm
2 thành phần cơ bản sau

60oC thì tế bào chất sẽ mất khả
năng sống. Tuy vậy, tế bào chất của một số hạt, quả
khô và của một số bào tử có thể
chịu được nhiệt độ cao hơn (từ 80oC - 100 oC).
Tế bào chất là một dạng chất keo nhớt, cấu tạo bởi
những phân tử hợp lại
thành các hạt rất nhỏ gọi là mixen keo. Các mixen
keo mang điện tích cùng dấu sẽ
đẩy nhau và gây chuyển động hỗn loạn gọi là chuyển
động Brown. Ngoài ra, các
mixen này không tan trong nước thành dung dịch thật
mà chỉ phân tán trong đó
thành các dung dịch giả.
Độ nhớt của tế bào chất có thể thay đổi, nghĩa là hệ
thống keo của nó vừa có
thể ở trạng thái lỏng (sol) vừa có thể ở trạng thái đặc
(gel). Trạng thái sol đặc trưng
cho độ nhớt của chất tế bào, còn trạng thái gel gần
với thể rắn hơn, do đó nó đảm
bảo hình dạng ổn định của chất tế bào .
b. Thành phần hoá học
Tế bào chất có nhiều thành phần hoá học khác nhau,
nhưng quan trọng nhất là
protein, không có tế bào chất nào lại vắng mặt protein
- đó là chất cơ bản của của
quá trình sống. Ngoài protein, trong tế bào chất còn
có nhiều thành phần hoá học
khác nữa: glucid, lipid, nước... Khi nghiên cứu trên
nhiều đối tượng khác nhau,