SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT HOÀNG LỆ KHA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ HỌC
SINH TIẾP CẬN KIẾN THỨC VẬT LÝ THPT
ĐẠT HIỆU QUẢ

Người thực hiện: MAI VĂN HIỂN
Chức vụ: Giáo viên - TTCM
Đơn vị công tác: Trường THPT Hoàng Lệ Kha
SKKN thuộc môn Vật lý
Năm học: 2012-2013
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 1 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
A-ĐẶT VẤN ĐỀ
I/ Lời mở đầu:
- Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học là nhu cầu trọng tâm của Ngành
giáo dục. Vì vậy, việc tập trung điều chỉnh và xây dựng phương pháp dạy và
học sao cho phù hợp với tình hình mới đang là vấn đề thiết yếu ở các trường
học. Chúng ta đang ở trong thời đại công nghệ thông tin, với những thành tựu
mà công nghệ thông tin mang lại, chúng ta nên ứng dụng sự phát triển của
công nghệ thông tin vào dạy học để góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy.
Giải quyết được thử thách, nâng cao tính trực quan sinh động đối với các môn
học, đặt biệt là các môn học yêu cầu minh họa, trực quan nhiều hình vẽ, màu
sắc…, để hình thành khái niệm, kiến thức kỹ năng cho học sinh; sự hỗ trợ của
máy tính và các phần mềm máy tính sẽ giúp chúng ta thực hiện tốt hơn. Bên
cạnh đó để nâng cao chất lượng giáo dục, người giáo viên phải đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng sử dụng các phương pháp tích cực kết hợp

THPT đạt hiệu quả” đã được bản thân tôi đúc kết từ việc sử dụng giáo án
điện tử (GA ĐT) để giảng dạy ở nhiều lớp HS trong những năm gần đây.
Qua theo dõi bản thân tôi nhận thấy rất rõ: Việc sử dụng GA ĐT trong quá
trình giảng dạy đã thực sự hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu
quả cao.
II/ Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
1. Thực trạng
Trong quá trình dạy học môn Vật lý THPT, chắc chắn nhiều GV trong đó
có bản thân tôi đã thường xuyên sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp thu kiến thức
Vật lý trong nhiều bài giảng của mình. Có thể nói: Việc sử dụng GA ĐT của
nhiều GV trong những năm học qua chưa được chú trọng và chưa được
thường xuyên, còn mang tính tự phát. Và hầu hết các thầy cô đều gặp những
khó khăn và thuận lợi tương tự nhau.
a. Khó khăn:
- Hệ thống đèn chiếu rất đắt nên không phải phòng học nào cũng có máy
chiếu cả.
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 3 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
- Không phải bài giảng nào cũng có thể dạy được bằng GA ĐT, đôi lúc gặp
khó khăn khi soạn GA ĐT với những bài nhiều lý thuyết, khó minh họa bằng
hình ảnh.
- Khi dạy bằng GA ĐT đôi lúc học sinh xao nhãn, hoặc chép bài không kịp,
yêu cầu dừng lại để chép bài làm bài giảng ngắt quãng không được xuyên
suốt, trôi chảy.
b. Thuận lợi:
- Sữa chữa và thay đổi dễ dàng hơn so với giáo án thông thường.
- Giáo viên có thể lên mạng downloads GA ĐT về sửa lại theo ý của mình.
- Có thể dùng các clip để mô tả thí nghiệm hoặc tiến hành thí nghiệm ảo
thay thế các thiết bị thực hành bị hư hỏng hoặc chưa được trang bị tại trường.
- Bài giảng sinh động hơn nhất là khi có các hình ảnh hoặc video clip liên

Câu 2. Khi học tập môn Vật lý với giáo án điện tử em cảm thấy như thế
nào?
A. Hứng thú
B. Bình thường
C. Nhàm chán
Câu 3. Em thấy thầy cô dạy học môn Vật lý bằng giáo án điện tử như thế
nào?
A. Sinh động
B. Nhàm chán, tốn thời gian
C. Ý kiến khác. Cụ thể là:…………………………………………
Câu 4. Em cảm thấy thế nào khi học môn Vật lý với giáo án điện tử?
(Chọn một hoặc nhiều phương án)
A. Dễ tiếp thu và nhanh nắm bắt được bài học
B. Không nắm bắt được trọng tâm bài giảng (Phần nào cần ghi chép,
phần nào không cần ghi chép)
C. Thú vị vì có hình ảnh, clip sôi động
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 5 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
D. Không thích vì giáo viên giảng bài như đang đọc lại các slide; kiến
thức rời rạc, khô khan
Câu 5. Em thích học môn Vật lý theo phương pháp nào?
A. Không sử dụng giáo án điện tử
B. Sử dụng giáo án điện tử
C. Kết hợp sử dụng giáo án điện tử và giảng dạy theo phương pháp thông
thường
Câu 6. Em có mong muốn hay đề xuất gì để giúp cho việc học môn Vật lý
bằng giáo án điện tử có hiệu quả hơn?
- Đối với nhà trường:
………………………………………………………………
……………………………………………………………………………….

B. Bình thường (46/170 bạn, 27.06 %)
C. Nhàm chán (5/170 bạn, 2.94 %).
Câu 3. Em thấy thầy cô dạy học môn Vật lý bằng giáo án điện tử như thế
nào?
A. Sinh động (130/170 bạn, 76.47 %)
B. Nhàm chán, tốn thời gian (18/170 bạn, 10.59 %)
C. Ý kiến khác. Cụ thể…… (22/170 bạn, 12.94 %, đa số ghi là: bình
thường)
Câu 4. Em cảm thấy thế nào khi học môn Vật lý với giáo án điện tử?
(chọn một hoặc nhiều phương án)
A. Dễ tiếp thu và nhanh nắm bắt được bài học. (85/170 bạn, 50 %)
B. Không nắm bắt được trọng tâm bài giảng (Phần nào cần ghi chép,
phần nào không cần ghi chép) (17/170 bạn, 10 %)
C. Thú vị vì có hình ảnh clip sôi động. (62/170 bạn, 36.47 %)
D. Không thích vì giáo viên giảng bài như đang đọc lại các slide; kiến
thức rời rạc, khô khan. (6/170 bạn, 3.53 %)
Câu 5. Em thích học môn Vật lý theo phương pháp nào?
A. Không sử dụng giáo án điện tử. (2/170 bạn, 1.18%)
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 7 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
B. Sử dụng giáo án điện tử. (22/170 bạn, 12.94 %)
C. Kết hợp sử dụng giáo án điện tử và giảng dạy theo phương pháp
thông thường (146/170 bạn, 85.88 %).
Bảng thống kê thăm dò ý kiến của 170 học sinh của 04 lớp trên:
Chọn A Chọn B Chọn C Chọn D
Câu 1 5/170 135/170 30/170 x
Câu 2 119/170 46/170 5/170 x
Câu 3 130/170 18/170 22/170 x
Câu 4 85/170 17/170 62/170 6/170
Câu 5 2/170 22/170 146/170 x

trong điều kiện hiện tại không thể thực hiện được do các yếu tố kỹ thuật, trang
thiết bị.
- Nghiên cứu soạn bài dạy bằng GA ĐT kết hợp với các yếu tố sư phạm
của GV có thể hỗ trợ HS tiếp cận và nắm bắt được nhiều kiến thức Vật lý
THPT đạt hiệu quả cao.
B. Các giải pháp được thực hiện
1. Giải pháp giúp HS tập làm quen với việc học tập bằng GA ĐT
- Trước hết bản thân tôi đã giúp HS hiểu rõ: GA ĐT trong các bài dạy của
GV đã và đang trở nên phổ biến. Nó được gắn dưới mục đích tốt đẹp là giảng
dạy bằng phương pháp hiện đại - trực quan - sinh động. Nhưng không phải
bài học nào HS cũng cần học với GA ĐT. Đây chỉ là một trong nhiều phương
pháp dạy học tiên tiến chứ không phải hiệu quả trong mọi trường hợp. GV
cũng phải thấy rõ là nếu lạm dụng, nhất là tình trạng sao chép GA của nhau,
dù là GA ĐT hay không điện tử thì cũng mang lại tác dụng ngược đối với HS
bởi mỗi lớp học cần một giáo án khác nhau. Chính vì vậy, trong năm học
2012-2013 bản thân tôi đã xây dựng kế hoạch hoạt động dạy học cụ thể bằng
GA ĐT cho HS (chú trọng tiết học nào của chương trình, nội dung nào của
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 9 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
bài có thể dạy và học bằng GA ĐT). Bằng những tiết dạy cụ thể có sử dụng
GA ĐT, tôi đã giúp HS làm quen dần với phương pháp học bằng GA ĐT;
hướng dẫn HS cách tiếp thu và cách ghi nội dung bài học một cách phù hợp
và hiệu quả.
- Mặt khác HS càng thấy rõ: Học bằng GA ĐT của thầy cô chỉ thực sự
hiệu quả đối với một số bài giảng chứ không phải toàn bộ chương trình do
nhiều nguyên nhân, với những bài học có nội dung ngắn, không nhiều kiến
thức mới, thì việc học theo phương pháp truyền thống sẽ thuận lợi hơn cho
HS, các em có điều kiện ghi tất cả nội dung bài dạy của thầy cô trên mặt bảng,
GV dễ dàng củng cố bài học từ đầu đến cuối mà không cần phải lật lại từng
“slide” như khi dạy trên máy tính điện tử.

4. Giải pháp kiểm tra, đánh giá việc tiếp cận và nắm bắt kiến thức của
HS
- GV có vai trò tổ chức, hướng dẫn HS học tập bằng nhiều phương pháp;
tuy nhiên để phù hợp với đề tài SKKN này, bản thân tôi lựa chọn phương
pháp tổ chức HS thảo luận vào trọng tâm một số chuyên đề nội dung kiến thức
đã chuẩn bị trước theo kế hoạch và thời gian viết đề tài. Nội dung các cuộc
thảo luận phải phù hợp, đáp ứng được yêu cầu: đòi hỏi HS phải vận dụng kiến
thức của cá nhân, phải có tính vấn đề, có mức độ khó khăn nhất định và đặc
biệt phải gây sự hấp dẫn đối với người tham gia thảo luận. Các chủ đề thảo
luận có thể do GV đề ra hoặc cũng có thể do các HS đề ra. Nếu là các chủ đề
do HS đề ra thì GV phải là người kiểm soát, sắp xếp, lựa chọn để tránh trường
hợp các chủ đề trùng nhau, GV có thể xóa bỏ các chủ đề có nội dung không
phù hợp.
- Các chủ đề thảo luận được đưa ra dưới dạng các câu hỏi, các bài toán
mà lời giải của nó không có sẵn trong tài liêu SGK. Để tìm kiếm câu trả lời,
HS phải vận dụng linh hoạt nhiều kiến thức, phải tranh luận, bổ sung, hoặc
bác bỏ các ý kiến của những người cùng tham gia để cuối cùng đi đến thống
nhất một cách lý giải hợp lý cho vấn đề đã đặt ra.
II. Các biện pháp để tổ chức thực hiện
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 11 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
Trong năm học 2012-2013, bản thân tôi đã có những biện pháp cụ thể
trong khâu tổ chức thực hiện SKKN: “Sử dụng giáo án điện tử hỗ HS tiếp
cận kiến thức Vật lý đạt hiệu quả” ở một số lớp mà bản thân tôi trực tiếp
giảng dạy. Để có minh chứng cụ thể cho SKKN này, tôi xin giới thiệu chi tiết
quá trình đã tổ chức thực hiện của bản thân trong năm học như sau:
2.1. Biện pháp tổ chức cho HS làm quen với giờ học bằng GA ĐT
- Dựa trên kết quả điều tra thống kê bằng phiếu hỏi dành cho HS đã nêu ở
trong ví dụ 1 trên, tôi thông báo kết quả này cho tất cả HS ở những lớp mà tôi
trực tiếp giảng dạy trong năm học 2012-2013; Thông qua kết quả đó, HS có

+ Về cường độ dòng điện:
- Định nghĩa dòng điện
- Cường độ dòng điện
- Véc tơ mật độ dòng điện
+ Về điện áp:
- Thế năng của một điện tích trong điện trường
- Điện thế
- Hiệu điện thế
+ Về mạch xoay chiều nối tiếp:
- Hiện tượng
- Phương trình của dao động điện từ cưỡng bức
- Hiện tượng cộng hưởng điện
+ Về các máy điện:
- Máy điện không đồng bộ
- Máy biến áp
+ Khái niệm về các đại lượng Vật lý đặc trưng cho dòng điện xoay
chiều:
- Giá trị tức thời của dòng điện xoay chiều
- Giá trị cực đại của dòng điện xoay chiều
- Khái niệm về giá trị hiệu dụng của dòng điện xoay chiều
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 13 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
- Khái niệm về cảm kháng và dung kháng
- Độ lệch pha φ
- Công suất của dòng điện xoay chiều
+ Mạch điện xoay chiều sơ cấp:
- Mạch điện xoay chiều chỉ có điện trở thuần
- Mạch điện xoay chiều chỉ có tụ điện
- Mạch điện xoay chiều chỉ có cuộn dây thuần cảm
+ Mạch điện xoay chiều không phân nhánh:

lời, HS phải suy nghĩ tìm hiểu lâu mới tìm ra logic của vấn đề. Nhưng với sơ
đồ graph thì mối liên hệ giữa các nội dung được thể hiện rất rõ qua việc sắp
xếp các đỉnh kiến thức và các cung thể hiện mối liên hệ của các kiến thức đó,
giúp HS nắm kiến thức một cách khái quát, ghi nhớ và tái hiện kiến thức
thuận lợi hơn. Bởi vì kiến thức phải nhớ là các kiến thức “chốt” được đặt tại
các đỉnh và dựng lại những gì cần nhớ từ kiến thức “chốt” ấy. Sơ đồ không
chỉ giúp HS nhớ được tốt, có nhiều cơ hội hơn để sử lý thông tin ở “cấp độ
cao hơn” mà còn tao cơ hội cho lối tư duy chia sẻ, hợp tác, vừa kích thích tư
duy, vừa gây hứng thú. Ngoài ra, nhờ xây dựng sơ đồ kiến thức mà phát triển
ở HS khả năng tổng hợp, khả năng khái quát hóa, hệ thống hóa kiến thức, qua
đó hình thành những kỹ năng học tập cần thiết, thay đổi dần cách học thuộc
lòng vở ghi hoặc SGK một cách máy móc. Ðặc biệt qua tiến trình dạy học này
thì học sinh đã phát triển được ngôn ngữ viết, đã biết cách tự ghi chép tóm tắt
những kiến thức cần thiết trong bài, biết nhận ra phần nào quan trọng để tiện
cho việc học tập đạt kết quả.
* Lớp thực nghiệm (TN) gồm 41 HS lớp 12A7 được GV dạy theo phương
pháp tích cực có sự hỗ trợ của GA ĐT.
* Lớp đối chứng (ĐC) gồm 40 HS lớp 12 A8 được GV dạy theo phương
pháp tích cực chưa có sự hỗ trợ của GA ĐT.
Nội dung của đợt thực nghiệm sư phạm hướng vào chương “Dòng điện
xoay chiều” của chương trình Vật lý 12 NC. Kết quả của quá trình thực
nghiệm được đánh giá thông qua 2 bài kiểm tra trong chương (1 bài 15 phút
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 15 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
và 1 bài 45 phút). Kết quả này được đánh giá theo quan điểm thống kê, đưa ra
các nhận định về khả năng tiếp cận kiến thức của HS.
* Quan sát tình hình học tập và ghi nhận sự khác biệt ở lớp TN và lớp ĐC:
Một số điểm
khác biệt
Lớp đối chứng

3. Động lực
tham gia
- Một số HS bị áp lực về
điểm số.
- Vẫn còn chịu ảnh hưởng
của tâm lý tuân thủ theo
những gì GV yêu cầu.
- Sự tò mò, tranh đua, ý
thức chứng tỏ bản thân.
- Thấy được sự cần thiết
của kiến thức.
4. Phân bố thời
gian - Cấu trúc bài
học
- Thời gian được phân bố
hợp lý tùy theo cấu trúc
và nội dung từng phần
trong bài học.
- Trọng tâm của bài
được nhấn mạnh.
- Thời gian được phân bố
tùy theo hoạt động của các
nhóm và số lượng câu hỏi
đặt ra. Trọng tâm của bài
được khắc sâu.
5. Vai trò của GV - GV là trung tâm giờ - GV đóng vai trò tổ chức,
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 16 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
học, cung cấp thông tin
cho HS.

mới.
- HS còn tiếp tục thảo luận
các vấn đề trong bài học.
* Ðánh giá kết quả thực nghiệm trên:
- Xử lí kết quả các bài kiểm tra của lớp ÐC và lớp TN
+ Thống kê từ bài kiểm tra lần 1 của các lớp ĐC và TN
+ Thống kê từ bài kiểm tra lần 2 của các lớp ĐC và TN
+ Thống kê chung kết quả từ hai lần kiểm tra của các lớp
- Tổng hợp kết quả thực nghiệm nhận thấy:
Kết quả hoạt động của việc sử dụng GA ĐT Ôn tập chương “Dòng điện
xoay chiều” chương trình Vật lý 12 NC là một bằng chứng cho thấy tính đúng
đắn của đề tài SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý
THPT đạt hiệu quả”.
C. KẾT LUẬN
1. Kết quả nghiên cứu
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 17 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
Sau khi nghiên cứu xây dựng đề tài SKKN “Sử dụng giáo án điện tử hỗ
trợ HS tiếp cận kiến kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”, bản thân tôi đã
tiến hành thực nghiệm sư phạm để xác định tính khả thi của đề tài. Từ kết quả
thực nghiệm ở trên có thể khẳng định giả thuyết khoa học của đề tài SKKN
đưa ra là đúng đắn, tiến trình dạy - học có sử dụng GA ĐT (chương trình Vật
lý THPT) là phù hợp, có tính khả thi, tăng cường năng lực tự học của học sinh
và mang lại một số hiệu quả nhất định trong dạy học. Với những kết quả như
thế, có thể kết luận rằng việc tổ chức dạy – học với GA ĐT góp phần nâng
cao chất lượng học tập, tăng cường năng lực tự học của HS, từ đó phát huy
được tính tích cực chủ động sáng tạo của HS trong quá trình học tập. Qua
phân tích thực nghiệm sư phạm và kết quả xử lý bằng phương pháp thống kê
toán học điểm các bài kiểm tra của HS, bản thân tôi có một vài nhận xét sau
đây:

đặt sẵn hệ thống máy chiếu giúp GV thực hiện tốt hơn việc sử dụng GA ĐT
trong quá trình giảng dạy đối với HS đạt hiệu quả cao.

Hà Trung, ngày 10 tháng 5 năm 2013
Người viết
Mai Văn Hiển
MôC LôC
Trang
A-ĐẶT VẤN ĐỀ
1
I/ Lời mở đầu
1
II/ Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
2
1. Thực trạng
2
2. Kết quả, hiệu quả của thực trạng nghiên cứu trên
7
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
8
I. Các giải pháp thực hiện
8
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 19 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
A. Cơ sở lý thuyết
8
B. Các giải pháp được thực hiện
8
1. Giải pháp giúp HS tập làm quen với việc học tập bằng GA ĐT
8

Nội, 1995.
6/ Hồ Ngọc Đại - Tâm lý dạy học - NXB GD, 1993.
7/ SGV & SGK lớp 12 cơ bản và nâng cao - NXB GD, 2008.
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 20 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
8/ Phạm Xuân Quế (2007) - Ứng dụng CNTT trong tổ chức hoạt động nhận thức
Vật lý tích cực, tự chủ và sáng tạo - NXB ĐHSP Hà Nội.
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 21 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 22 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 23 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 24 -
SKKN “Sử dụng GA ĐT hỗ trợ HS tiếp cận kiến thức Vật lý THPT đạt hiệu quả”
GV: Mai Văn Hiển, tổ Vật lý-CN, trường THPT Hoàng Lệ Kha - 25 -