1
Người thực hiện: Đỗ Huy Hoàng
Lớp: Điều khiển và Tự động hoá
Cao học khoá 2006-2008
TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đề tài : Con người - mục tiêu động lực của quá trình đổi mới
HÀ NỘI 2006
Đặc điểm lớn nhất của nước ta khi bước vào thời kỳ quá độ là một
nước nông nghiệp lạc hậu lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề. Mà đổi mới là
qui luật khách quan trong tiến trình phát triển của tất cả các nước chưa thoát
khỏi tình trạng nông nghiệp lạc hậu muốn tạo ra một cơ sở vật chất – kỹ
thuật hiện đại, bảo đảm cho sự tăng trưởng kinh tế nhanh, đồng bộ và bền
vững nhằm không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hoá của nhân
dân, Là mục tiêu của quá trình đổi mới. Chính vì vậy, Đảng ta xác định:
“Xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của CNXH, thực hiện công nghiệp hoá
XHCN là nhiệm vụ trung tâm trong một thời kỳ quá độ đi lên CNXH ”.
Do vậy, để đổi mới thành công chúng ta cần tranh thủ thành tựu khoa
học của thời đại, song chủ yếu vẫn phải đi lên bằng nội lực, bằng sức mạnh
trí tuệ, tài nguyên con người của chính mình. Chúng ta đang nói nhiều đến
con đường phát triển rút ngắn, đến “đi tắt”, “đón đầu”, đến việc lựa chọn,
đột phá vào các ngành công nghiệp mũi nhọn để nhanh chóng đuổi kịp các
nước trong khu vực ở thế kỷ XXI. Đó là mục tiêu, mơ ước, nhưng đi đến đó
bằng con đường nào, giải phóng bằng con đường nào, giải pháp nào, có thực
hiện được hay không, vẫn phụ thuộc chủ yếu vào nhân tố con người.
Công cuộc đổi mới của nước ta trong tầm nhìn 2020, đề cập đến vấn đề
con người, Đảng khẳng định :
Quan điểm phát triển bền vững nhằm loại bỏ nguy cơ hy sinh nền tảng
tự nhiên cơ bản của đời sống xã hội (môi trường thiên nhiên) để đổi lấy tốc
độ tăng trưởng kinh tế, và chạy theo những giá trị vật chất mang tính kinh tế

lực trong và ngoài nước, mà trước hết là nguồn lực con người.
Sở dĩ như vậy vì trong một quốc gia, một dân tộc, bên cạnh nguồn lực
con người còn có nhiều nguồn lực khác làm cơ sở cho việc tiến hành CNH,
HĐH đất nước: tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa lý, vốn, công nghệ…
Nhưng những nguồn lực này có thể bị khai thác cạn kiệt. Chỉ có con người,
đặc biệt là nguồn tri thức của họ, là nguồn lực có khả năng tái sinh và tự sinh
sản là không bao giờ cạn kiệt. Rõ ràng, con người là một nguồn lực chủ yếu,
lâu bền nhất của sự phát triển nói chung và của CNH -HĐH. Các nguồn lực
khác sẽ không được sử dụng có hiệu quả nếu không có những con người có
đủ khả năng sử dụng và khai thác chúng.
Hiện tượng Nhật bản và các nước nhóm NIC là những dẫn chứng sinh
động và xác thực cho việc nhận thức về vai trò quyết định của nguồn lực con
người trong quá trình CNH -HĐH đất nước. Hay nói một cách khác, những
nước này đã biết coi trọng yếu tố con người theo đúng nghĩa của nó, coi nó
là nguồn lực lớn nhất của mọi nguồn lực. Nếu không sẽ không có con người
Nhật bản với những giá trị văn hoá và truyền thống tốt đẹp, nếu không có
chính sách sử dụng tốt nhất nguồn lực con người của Chính phủ Nhật thì dù
có viện trợ 6 tỷ USD hay nhiều hơn nữa thì Nhật cũng không thể từ một
nước tàn lụi sau chiến tranh thế giới lần thứ II đã vươn lên thành một vương
quốc kinh tế như hiện nay. Còn sự thành công của CNH -HĐH ở các nước
nhóm NIC là do có nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng một trong những
nguyên nhân giống nhau của các nước đó là trong các chiến lược phát triển,
họ đặc biệt chú trọng chiến lược con người, văn hóa, kỹ thuật, coi đó là chìa
khoá của sự cất cánh.
Tóm lại, xuất phát từ mục tiêu của CNH -HĐH, từ đặc điểm thực tiễn
của nước ta cũng như những bài học kinh nghiệm của các nước trong khu
4
vực đã tiến hành CNH -HĐH thành công thì yếu tố con người cần được đặt
ở ví trí hàng đầu hay con người là yếu tố trung tâm của quá trình CNH
-HĐH đất nước.

sống ở thành thị. Với một nước nông nghiệp như vậy, nhu cầu việc làm trở
nên hết sức cấp bách.
Trên thực tế, bất kỳ một quốc gia nào trên thế giới khi bước vào quá
trình CNH đều phải đặt ra nhiệm vụ giải quyết việc làm cho người lao động.
Việt Nam cũng hoàn toàn không nằm ngoài quỹ đạo đó. Bởi vì để sử dụng
và khai thác được nguồn lực tự nhiên, nguồn lực con người và các nguồn lực
khác thì trước hết cần phải thu hút một cách tối đa nguồn lực con người vào
quá trình lao động, sản xuất. Mặt khác, tất cả các nguồn lực khác đều bị hao
mòn và hầu như không có khả năng tái sinh trong quá trình sử dụng, nhưng
riêng nguồn lực con người, xét ở khía cạnh nào đó, càng được sử dụng, càng
được tái sinh, bồi bổ nâng cao về mặt chất lượng. Điều đó có nghĩa rằng, khi
con người được tham gia vào quá trình sản xuất thì những tri thức, kinh
nghiệm của họ ngày càng được tích luỹ và hoàn thiện thêm.
Tuy nhiên, ở đây cần phải nhìn thẳng vào sự thật. Bên cạnh bản chất
tốt đẹp và những tiến bộ lớn về nhiều mặt, con người Việt Nam hiện nay vẫn
còn có những hạn chế và thói quen do nền sản xuất nhỏ lâu đời để lại, những
ảnh hưởng của cách làm ăn tản mạn, bảo thủ trì trệ, thiếu đầu óc tổ chức.
Trong những năm gần đây, các nhân tố tiêu cực trong xã hội đang làm xói
mòn phẩm chất cao đẹp của con người Việt Nam mà Đảng đã dầy công vun
đắp. Trong một bộ phận thế hệ thanh niên ngày nay, đang xuất hiện những
hiện tượng thoái hoá về tinh thần và thể lực rất đáng lo ngại.
Con người Việt nam là những cá thể sống trong điều kiện môi trường
nhiệt đới, trải qua một thời gian dài sống và làm việc theo hình thức sản xuất
6
nông nghiệp trồng lúa nước theo kiểu làng xã nên cũng có những đặc điểm
riêng :
• Truyền thống dân chủ làng xã dẫn đến tư tưởng cục bộ dòng họ, bình
quân chủ nghĩa thiếu tinh thần tự giác khi dư luận cộng đồng không
còn được coi trọng nên dễ hành động tự do, tuỳ tiện coi thường luật
pháp.

và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo
nàn và lạc hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu
tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
• Có ý thức tập thể, phấn đấu vì lợi ích chung.
• Có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, cần kiệm, trung thực,
nhân nghĩa tôn trọng kỷ cương .
• Lao động chăm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo
năng suất cao vì lợi ích bản thân gia đình và tập thể.
• Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết , trình độ chuyên môn,
trình độ thẩm mĩ và thể lực
Về nguồn lực con người, nhân tố đầu tiên có ý nghĩa quyết định thành
công của CNH -HĐH là cần hình thành một đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản
lý giỏi, có trình độ khoa học lao động cao, tầm tư duy chiến lược vững vàng,
có trí tuệ sáng suốt để hoạch định đường lối, chính sách đúng đắn, biết lựa
chọn giải pháp, bước đi phù hợp; có tính năng động sáng tạo trong tổ chức
thực hiện, biết kịp thời điều chỉnh và giải quyết mâu thuẫn trong quá trình
triển khai thực hiện, nhất là biết ứng phó thành công trước mọi biến động,
rủi ro từ bên ngoài tác động vào.
Bên cạnh đó nhân tố không kém phần quyết định là đội ngũ các cán
bộ khoa học, công nghệ có trình độ cao (cả về khoa học cơ bản và khoa học
ứng dụng) những người tiếp cận và làm chủ được thành tựu khoa học công
nghệ hiện đại của TG, từ đó có thể tạo ra những thành tựu mới tiên tiến, góp
phần tác động vào quá trình chuyển dịch cơ cấu KT, đẩy mạnh sản xuất vật
8
chất và sản xuất tinh thần của XH. Phải tạo ra được một đội ngũ cán bộ khoa
học đầu ngành có trình độ cao mới thúc đẩy được sự phát triển của nền khoa
học còn non trẻ của nước nhà, mới ĐT bồi dưỡng được một thế hệ cán bộ
khoa học mới, và chính đội ngũ này sẽ đảm bảo về cơ sở khoa học cho việc
hoạch định đường lối, chính sách và khả năng dự báo xu hướng triển vọng
cũng như nguy cơ, hậu quả có thể xảy ra.

mà trái lại là điều kiện thúc đẩy XH phát triển cao.
GD-ĐT phải được mang tính chất xã hội hoá cao, luôn luôn được coi
là sự nghiệp của toàn dân. Giáo dục mang tính chất XHCN là cộng đồng
(nhất là các tổ chức XH, các doanh nghiệp cá nhân, gia đình…) đều phải có
trách nhiệm quan tâm đóng góp sức lực, trí tuệ, tiền của…để phát triển GD.
Cần gấp rút tạo nhân tài nhằm phát huy trí tuệ đáp ứng cho CNH -HĐH. Để
tạo được nhân tài, trước hết phải tập trung ưu tiên đầu tư cho xây dựng và
phát triển các cơ sở ĐT có chất lượng cao.
Quán triệt những quan đIểm có tính chất triết lược, trước yêu cầu của
CNH, HĐH đất nước, với sức ép về nguy cơ tụt hậu xa hơn nữa so với các
nước trong khu vực, trước yêu cầu phát triển đổi mới KT–XH vai trò nhân tố
con người ở Việt Nam đang đứng trước những thử thách lớn. Điều này đặt ra
trước mắt là nâng cao mặt bằng dân trí. Muốn làm được điều này trước hết
phải tăng tỷ lệ người biết chữ đồng thời xoá mù chữ ở vùng sâu, vùng xa.
Tập trung đào tạo hướng nghiệp cho học sinh, sinh viên một cách thiết thực.
Chú trọng bồi dưỡng nhân tài. Nhân tài là hạt giống, là động lực của
sự phát triển và có tác dụng thúc đẩy sản xuất, kinh doanh quản lý. Vì vậy,
nó là động lực tạo nên các thế mạnh trong hợp tác và cạnh tranh quốc tế. Sẽ
rất thiệt thòi, lãng phí khi nhân tài không được sử dụng đó, không phát huy
được khả năng để phục vụ cho đất nước.
10
Muốn đạt được những mục tiêu trên không chỉ định hướng một cách
chung chung mà phải có các biện pháp, các giải pháp cụ thể. Trước mắt,
phải tăng ngân sách cho GD -ĐT và sử dụng nguồn ngân sách cho GD một
cách có hiệu quả. Song song với việc tăng ngân sách cho giáo dục và huy
động nguồn vốn trong dân là mở rộng qui mô và các hình thức GD - ĐT để
đáp ứng nhu cầu của ngươì học. Tuy nhiên, phải chú trọng hiệu quả và chất
lượng, không nên quá quan tâm đến hình thức. Nhà nước, các cấp, các ngành
phải có chính sách điều tiết một cách hữu hiệu để đảm bảo sự phát triển
đồng đều giữa các khu vực, các ngành học.

thời là vốn quý để tạo ra tài sản trí tuệ và vật chất cho XH. Từ xưa đã có câu
châm ngôn: “Một tâm hồn lành mạnh chứa đựng trong một cơ thể cường
tráng”. Chính vì vậy, chăm lo cho con người về thể chất là toàn bộ trách
nhiệm của toàn XH, của tất cả các cấp các ngành, các đoàn thể. Trong báo
cáo chính trị Đại hội Đảng VIII, có viết: “song song với phát triển KT, chăm
lo cho việc ăn, ở của dân ngày càng tốt hơn, các ngành y tế, thể dục thể thao,
dân số và kế hoạch hoá gia đình phải làm tốt nhiệm vụ chăm sóc sức khoẻ
nhân dân ”
Như vậy, mọi người đều phải được chăm sóc sức khoẻ. Đầu tư cho
sức khoẻ chính là đầu tư cho sự phát triển KT -XH của đất nước, đầu tư để
nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi cá nhân và gia đình. Việc chăm sóc
sức khoẻ, giải quyết vấn đề bệnh tật theo quan điểm dự phòng tích cực và
trên tất cả các mặt ăn uống, môi trường, vệ sinh…Vậy để có một lực lượng
lao động cường tráng về thể chất, rõ ràng phải tăng cường công tác chăm sóc
và bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân. Như vậy, chăm lo sức khoẻ cho người lao
động chính là nhằm bồi dưỡng về mặt thể lực cho người lao động. Ngoài ra,
khi con người lao động trở thành một bộ phận của sản xuất thì nó còn đòi
12
hỏi không chỉ ở thể lực mà còn về mặt trí lực, về tâm hồn và nhân cách con
người lao động.
Từ một nền sản xuất nhỏ lạc hậu, lao động phần lớn mang tính chất thủ
công, tiến thẳng lên CNXH, chúng ta không chỉ thiếu một cơ sở vật chất kỹ
thuật của CNXH - một nền công nghiệp sản xuất lớn hiện đại, mà còn thiếu
cả phong cách làm việc, tác phong công tác của con người lao động trong
nền sản xuất lớn. Bởi vậy, cần phải xây dựng cho được phong cách làm việc
khoa học, tác phong công tác của giai cấp công nhân - tác phong công
nghiệp. Ra quyết định thì phải có cơ sở khoa học, dựa vào kết quả của điều
tra nghiên cứu, tránh lề thói tùy tiện. Thực hiện quyết định thì phải có tổ
chức, có kế hoạch, có kỷ luật, có kiểm tra. Phong cách công tác mới phải coi
"kỷ luật lao động là then chốt của toàn bộ công cuộc xây dựng kinh tế của

của mọi giá trị. Cho nên, trong thời đại cách mạng khoa học - kỹ thuật phát
triển mạnh mẽ, cùng với cuộc cách mạng công nghệ, cách mạng tin học,
cách mạng sinh học con người lại càng không thể quên rằng giá trị nhân
văn là giá trị có ý nghĩa nhân bản cao nhất trong thời đại văn minh hiện nay.
Từ tinh thần nhân văn đó, chúng ta càng khẳng định: con người Việt Nam là
mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội. Vấn để này có ý
nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi vì nó thể hiện điều kiện, nhu cầu và xu thế tất
yếu của vai trò con người trong sự phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam hiện
nay.
14