CÔNG NGHỆ SẢN XUẤT HẠT NGUYÊN CHỦNG
GIỐNG BỐ MẸ LÚA LAI 3 DÒNG VÀ SẢN XUẤT HẠT
F1 Lúa lai là loại hình công nghệ cao và phức tạp. Sản xuất hạt lai hệ 3
dòng thường bị hạn chế bởi độ thuần các dòng A, B, R và đ
ộ thuần của
hạt F
1
. Tài liệu này giới thiệu công nghệ chọn và nhân thuần hạt bố mẹ
nguyên chủng của lúa lai 3 dòng, và quy trình công nghệ sản xuất hạt
lai F
1
bảo đảm độ thuần di truyền của 2 cấp giống bố mẹ và hạt F
1
.
Chọn thuần các dòng bố mẹ (A, B và R) của lúa lai 3 dòng theo 2
cách:
Ba ruộng là: (1) Ruộng trồng các cặp lai thử.
(2) Ruộng đánh giá chọn các cặp lai.
(3) Ruộng nhân các vật liệu được chọn lọc.
Bốn bước là: (1) Chọn những cây đúng giống tiêu chuẩn.
(2) Lai tạo theo cặp các dòng được chọn lọc
(3) Đánh giá để chọn từng cặp lại
(4) Nhân hỗn các cặp được chọn lọc.
Bước 1: Chọn những cây tốt đúng giống
Trồng 3 quần thể các dòng bố mẹ, dòng A, dòng B và dòng R trên 3
ô ở mật độ cấy 1 cây mạ/khóm, cấy thưa 20 x 25 cm để cây lúa đẻ số
nhánh tối đa. Tốt nhất nên chọn ở ruộng nhân nguyên chủng. Cũng có
thể chọn ở vật liệu chưa thật thuần. Trường hợp này nên chọn số mẫu

- Ruộng đánh giá ưu thế lai và các dòng phục hồi
+ Khoảng 100 cây lai F1 (A/R) cặp được trồng trong 1 ô trên nền
đất thí nghiệm đồng đều, lưu ý trồng giống đối chứng (cùng hybrid -
giống đại trà) sau mỗi 10 - 20 F1 (A/R). V
ới quần thể lẫn tạp nhiều nếu
số hạt lai/cặp lớn, có thể trồng 2 - 3 lần lặp lại cho mỗi cặp lai như thí
nghiệm quan sát hay so sánh năng suất để chọn ra những F1 có năng
suất cao nhất. Mục tiêu chọn lọc là chọn ra được những F1 có ưu thế
lai cao bao gồm cả cường lực sinh trưởng, khả năng đẻ nhánh, tỷ lệ
nhánh hữu hiệu cao, độ đồng đều quần thể, khả năng chống chịu sâu
bệnh cao, năng suất hạt cao và đặc biệt là tỷ lệ đậu hạt cao.
+ Trong khu ruộng cách ly khác, các dòng R tương ứng với F1 c
ùng
được bố trí trồng 200 cây R/ô. Các dòng R được đánh giá chọn lọc cho
sự đúng giống, độ đồng đều quần thể và tập tính nở hoa của dòng R.
Dựa vào kết quả đánh giá của các dòng R và con lai F1 tương ứng với
chúng, các dòng R tốt sẽ được chọn lọc.
Bước 4: Nhân hỗn dòng
- Hạt của các dòng A và các dòng B của từng cặp lai A/B đư
ợc chọn
lọc phải được thu hỗn riêng cho hạt A và hạt B và được gọi là G1. G1
là giống gốc (nucleus seeds). Hạt A và B này được nhân trong khu
cách ly riêng để sản xuất ra hạt A, B giống tác giả (G2 - Breeder
seeds).
- Mỗi dòng R được chọn lọc cũng được thu hoạch riêng (nucleus
seeds G1) và hạt được sử dụng nhân tiếp trong ô cách ly để sản xuất ra
hạt giống (R) tác giả (Breeder seeds - G2).
- Giống A, B, R tác giả được sử dụng để nhân ra giống nguyên
chủng (Foudation seeds - G3).