BÁO CÁO TỐT NGHIỆP Đề tài:

Các vấn đề cải cách hành chính ở
Việt Nam
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam

1

Mục lục
Lời nói đầu
Nội dung
I. Khái niệm về hành chính và cải cách hành chính
II. Nguyên nhân cải cách hành chính ở Việt Nam
III. Các nhận thức và quan điểm về cải cách hành chính ở Việt Nam
Nhận thức về cải cách hành chính
Về phơng diện quyền lực Nhà nớc
Về phơng diện kinh tế
Về phơng diện xã hội
Quan điểm về cải cách hành chính ở Việt Nam
IV. Nội dung cải cách hành chính ở Việt Nam
Cải cách thể chế
Cải cách bộ máy hành chính từ Trung ơng đến địa phơng
Đổi mới, nâng cao chất lợng cán bộ, công chức
Cải cách tài chính công
Kết luận
Cơ quan hành chính Nhà nớc Việt Nam trong thời gian trớc đây đã chứng tỏ là kém
hiệu lực. Bộ máy quản lý cồng kềnh, nhiều tầng nhiều nấc, với những chồng chéo, mắt xích
trung gian không cần thiết; sự phân định chức năng nhiệm vụ quyền hạn giữa các cơ quan tổ
chức và cán bộ Nhà nớc không rõ ràng, có nhiều mâu thuẫn; hoạt động quản lý trì trệ, quy
trình ra quyết định chậm chạp, kém hiệu quả. Bên cạnh đó, quyết định quản lý ban hành nhiều
nhng không đợc thực hiện nghiêm chỉnh, chất lợng các viên chức, công chức giảm sút, việc
sắp xếp cán bộ nhiều khi tuỳ tiện. Các nguyên tắc quản lý Nhà nớc cha đợc nhận thức và áp
dụng đúng đắn, vừa tồn tại bệnh tập trung quan liêu, vừa có nhiều biểu hiện t do, tuỳ tiện, vô
chính phủ Tất cả các hiện tợng trên đây đã đợc các cơ quan có thẩm quyền của Đảng và
Nhà nớc nhắc đến nhiều lần.
Thực tiễn yêu cầu bộ máy Nhà nớc cần sự ổn định để bảo đảm quản lý Nhà nớc
không bị gián đoạn. Song, một bộ máy vững chắc cần phải thích hợp với mọi biến động. Nếu
sự vững chắc trở thành khô cứng, cản trở những biến đổi, thì tất yếu sẽ có đấu tranh. Vì vậy
cần phải bằng mọi cách dốc toàn lực làm cho bộ máy phục tùng chính trị. Do đó, cần phải đổi
mới bộ máy quản lý và đổi mới quản lý Nhà nớc nói chung để nó hoàn thành đợc các nhiệm
vụ chính trị của mình. Tại hội nghị Trung ơng lần thứ 8 (khoá VII) đã đề ra Nghị quyết Tiếp
tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trọng tâm là cải
cách một bớc nền hành chính. Mới đây tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX cũng nêu
rõ: Xây dựng nền hành chính Nhà nớc dân chủ, trong sạch, vững mạnh, từng bớc hiện đại
hoá. Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công cuộc đổi mới ở nớc ta hiện
nay.

I. Khái niệm về hành chính và cải cách hành chính:
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam

3

Theo nghĩa thông dụng nhất, hành chính là hoạt động quản lý. Các hoạt động này đợc

For evaluation only.
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam

4

Các cơ quan hành chính Nhà nớc với t cách là những chủ thể trực tiếp tổ chức, quản
lý và xử lý công việc hàng ngày của Nhà nớc liên quan đến quyền và lợi ích của dân,
là cầu nối trực tiếp giữa Đảng, Nhà nớc và công dân. Nhân dân đánh giá chế độ, Nhà
nớc một phần lớn và trực tiếp thông qua hoạt động của bộ máy hành chính.
Trong bộ máy Nhà nớc ta, các cơ quan hành chính Nhà nớc là lực lợng đông đảo
nhất với hệ thống tổ chức đồng bộ theo ngành và cấp từ Trung ơng đến chính quyền cơ
sở.
Cải cách hành chính nhằm khắc phục những yếu kém trong chỉ đạo, điều hành của bộ máy
hành chính đối với những nội dung và vấn đề nêu trên làm cho nền hành chính thích ứng với
mục tiêu mà công cuộc đổi mới đề ra.
II. Nguyên nhân cải cách hành chính ở Việt Nam:
Nền hành chính nớc ta đã hoàn thành tốt nhiệm vụ qua các giai đoạn cách mạng, nó có
bớc chuyển biến, tiến bộ trong quá trình đổi mới. Cụ thể:
(1) Thể hiện bản chất của nền dân chủ một cách nhất quán và ngày càng đợc nâng cao qua
các giai đoạn cách mạng của một Nhà nớc của dân, do dân, vì dân.
(2) Luôn là một bô phận hợp thành của hệ thống chính trị, thực hiện chức năng hành pháp của
quyền lực Nhà nớc, phục vụ các nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nớc.
(3) Hoạt động trong khuôn khổ pháp lý của Nhà nớc pháp quyền, dựa trên cơ sở các văn bản
pháp quy về tổ chức bộ máy của nền hành chính Nhà nớc.
(4) Bộ máy hành chính Nhà nớc đợc từng bớc kiện toàn, có phát huy hiệu lực và hiệu quả,
góp phần vào những thắng lợi của cách mạng. Có đội ngũ các nhà quản lý và công chức có tinh
thần yêu nớc, trung thành với Tổ quốc, tôn trọng sự lãnh đạo của Đảng và lợi ích của nhân
dân, ngày càng nâng cao về kiến thức, kỹ năng hành chính.
Bên cạnh các thành tựu đạt đợc là vô số các vấn đề cần giải quyết,
Thứ nhất, cơ cấu tổ chức cha hợp lý, trong đó cha xác định đúng và phân biệt rõ sự

chính hiện đại, về xây dựng thể chế và tổ chức Nhà nớc kiểu mới và nền hành chính Nhà nớc
kiểu mới. Nhìn tổng thể bao gồm có năm điểm lớn:
(1) Bệnh quan liêu, cửa quyền, xa dân, xa cấp dới, cơ sở.
(2) Nạn tham nhũng và lãng phí của công.
(3) Tình trạng phân tán, thiếu trật tự, kỷ cơng trong hệ thống hành chính và trong xã hội.
(4) Bộ máy hành chính cồng kềnh, nặng nề, vận hành trục trặc.
(5) Đội ngũ cán bộ công chức thiếu kiến thức, năng lực, một bộ phận không nhỏ kém phẩm
chất, thậm chí h hỏng.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam

6

III. Các nhận thức và quan điểm về cải cách hành chính ở Việt Nam:
Nhận thức về cải cách hành chính:
Cải cách hành chính là một bộ phận quan trọng của cải cách và đổi mới hệ thống chính
trị, tác động trực tiếp, làm thay đổi diện mạo của cơ cấu hành chính và thể chế hành chính.
Về phơng diện quyền lực Nhà nớc:
Nền hành chính Nhà nớc là hình thức thể hiện bên ngoài của quyền hành pháp trong
cơ cấu ba quyền: lập pháp, hành pháp và t pháp. Hiện nay có tình trạng là do nhận thức của
cán bộ, công chức về cải cách hành chính cha rõ ràng và cha thống nhất, còn nhiều vấn đề lý
luận và thực tiễn cha đợc làm sáng tỏ, việc triển khai các nhiệm vụ về cải cách hành chính
cha đợc tiến hành đồng bộ với đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị, cải cách
hành chính cha gắn bó chặt chẽ với hoạt động lập pháp và cải cách t pháp.
Trong chế độ ta, quyền lực Nhà nớc tập trung thống nhất trong tay nhân dân lao động
dới sự lãnh đạo của đảng cộng sản Việt Nam. Việc phân biệt ba loại quyền lập pháp, hành
pháp và t pháp chỉ là sự phân công lao động quyền lực đặc biệt của CNXH. Thực hiện quyền
hành pháp thống nhất, có hiệu quả sẽ có tác động trở lại đối với hai quyền kia và ngợc lại.
Tuy nhiên, trong điều kiện quyền lực của Nhà nớc ta là thống nhất nên việc phân công lao

Cải cách thể chế hành chính trong thời gian tới phải tập trung vào việc đổi mới cơ chế
quản lý, phân biệt quyền của chủ sở hữu và quyền kinh doanh của doanh nghiệp. Chuyển các
doanh nghiệp Nhà nớc kinh doanh sang hoạt động theo cơ chế công ty trách nhiệm hữu hạn
hoặc công ty cổ phần. Bảo đảm quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm đầy đủ trong sản xuất,
kinh doanh của doanh nghiệp, cạnh tranh bình đẳng trớc pháp luật, xoá bỏ bao cấp của Nhà
nớc đối với doanh nghiệp.
Về phơng diện xã hội:
Công dân, các doanh nghiệp đòi hỏi ở cải cách hành chính, đặc biệt là các cơ quan hành
chính, trong hoạt động của mình phải là biểu tợng của việc tuân thủ Hiến pháp và pháp luật,
phải thể hiện vai trò là ngời hớng dẫn, chỉ đạo, định hớng pháp lý cho một sân chơi bình
đẳng đối với xã hội nói chung và giới kinh doanh nói riêng.
Thực tiễn trong thời gian qua cho thấy sự mất lòng tin của nhân dân, của doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế vào các cơ quan Nhà nớc, thể chế hành chính, thủ tục hành
chính. Bởi lẽ chúng ta cha có một định hớng triệt để cho vấn đề cải cách hành chính, nhiều
quy định pháp luật, thủ tục hành chính rờm rà, gây ách tắc, làm mất nhiều thời gian và công
sức của ngời dân cũng nh doanh nghiệp; một bộ phận công chức, viên chức Nhà nớc tham
nhũng, tiêu cựcđã ảnh hởng không nhỏ đến tính hiệu quả của quản lý Nhà nớc. Mặt khác,
cải cách hành chính theo khía cạnh pháp lý, nhân đạo cũng ảnh hởng trực tiếp đến các vấn đề
dân sinh, an sinh xã hội, đến tính nhân văn của cuộc sống xã hội, nh: dân số và việc làm, vấn
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam

8

đề xoá đói giảm nghèo, tiền lơng và thu nhập, phát triển văn hoá, nghệ thuật, đấu tranh phòng
chống các tệ nạn xã hội
Đảng ta đã đặt ra mục tiêu dân chủ hoá trong bộ máy Nhà nớc để giải quyết mối quan
hệ giữa cải cách hành chính với các vấn đề xã hội trên. Theo nguyên lý tổ chức bộ máy Nhà
nớc của đa số các nớc trên thế giới cũng nh trong Hiến pháp của Việt Nam, cải cách hành

ngăn ngừa những hành vi mất dân chủ, tự do, tuỳ tiện, quan liêu, tham nhũng, sách nhiễu, gây
phiền hà cho dân.
(4) Cải cách hành chính phải đợc tiến hành từng bớc vững chắc, có trọng tâm, trọng điểm,
lựa chọn khâu đột phá của từng giai đoạn cụ thể. Đây là quan điểm xuất phát từ thực tiễn tổ
chức và hoạt động của quá trình quản lý Nhà nớc ở Việt Nam. Trong cải cách có nhiều nội
dung, hình thức phải làm; có vấn đề chủ yếu, trọng tâm, có những vấn đề là cơ sở, là tiền đề,
khâu đột phá của cả quá trình cải cách. Căn cứ vào giải pháp, nhiệm vụ này cần đặt ra các
chơng trình cụ thể để thực hiện cho từng năm, từng giai đoạn. Đồng thời cần phân công rõ
trách nhiệm của từng bộ, nghành cụ thể trong việc thực hiện các nhiệm vụ và giải pháp, tránh
tình trạng đã có nội dung, giải pháp mà không có chủ thể thực hiện.
IV. Nội dung cải cách hành chính ở Việt Nam:
Cải cách thể chế:
Thể chế ở đây đợc hiểu là toàn bộ các quy định của pháp luật về việc xây dựng các
thiết chế và tổ chức thực hiện chúng trong quá trình thực thi. Cụ thể là:
- Xây dựng thể chế về tổ chức và hoạt động của hệ thống hành chính trớc hết là tổ chức và
hoạt động của Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ, các cơ quan thuộc Chính phủ và Uỷ ban
nhân dân các cấp về thẩm quyền quản lý Nhà nớc đối với doanh nghiệp nói chung và doanh
nghiệp Nhà nớc nói riêng nhằm phân biệt rõ quyền của chủ sở hữu, quyền quản lý Nhà nớc
với quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp; về thể chế kinh tế thị trờng định hớng
XHCN trong đó chú trọng về thị trờng vốn và tiền tệ, thị trờng chứng khoán, thị trờng bất
động sản, thị trờng khoa học và công nghệ, thị trờng lao động và dịch vụ. Đồng thời xây
dựng mối quan hệ giữa Nhà nớc với nhân dân nh: thu thập ý kiến của nhân dân trớc khi
quyết định các chủ trơng, chính sách quan trọng; chng cầu dân ý; xử lý các hành vi trái pháp
luật của các cơ quan và cán bộ, công chức trong khi làm nhiệm vụ; thẩm quyền, trách nhiệm
của cơ quan hành chính và Toà án trong việc giải quyết khiếu nại của nhân dân. Đây cũng là
nhiệm vụ to lớn nhằm xác định lại mối quan hệ quyền lực giữa bộ máy hành chính với xã hội,
doanh nghiệp và công dân.
- Đổi mới quy trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Quy trình này ở nớc
ta từ trớc đến nay còn nhiều bất cập, ảnh hởng trực tiếp đến việc thực thi pháp luật và hiệu
quả của hệ thống pháp luật. Do đó, việc cải cách thể chế cũng nhằm bảo đảm cho các văn

nghiệp và nhân dân đặt ra; phát huy hiệu lực của các thiết chế thanh tra, kiểm sát và tài phán để
đảm bảo hiệu lực quản lý Nhà nớc, giữ gìn kỷ cơng xã hội; mở rộng dịch vụ t vấn pháp luật
cho nhân dân, cho ngời nghèo, ngời thuộc diện chính sách và đồng bào dân tộc ít ngời,
vùng sâu, vùng xa. Tạo điều kiện cho hoạt động luật s, hoạt động bổ trợ t pháp có hiệu quả.
- Cải cách thủ tục hành chính nhằm bảo đảm tính pháp lý, hiệu quả, minh bạch và công bằng
trong khi giải quyết công việc hành chính. Loại bỏ những thủ tục hành chính rờm rà, chồng
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam

11

chéo dễ bị lợi dụng để tham nhũng, gây khó khăn cho dân; xóa bỏ kịp thời những quy định
không cần thiết về cấp giấy phép và thanh tra, kiểm tra, kiểm soát, giám định; thống nhất và
mẫu hoá các loại giấy tờ về giải quyết các công việc liên quan đến sản xuất, kinh doanh của
công dân, doanh nghiệp; mở rộng thực hiện cơ chế một cửa trong việc giải quyết các công
việc của công dân, tổ chức với các cơ quan hành chính các cấp; công khai các loại phí, lệ phí,
lịch công tác tại trụ sở làm việc của các cơ quan hành chính Nhà nớc.
Cải cách tổ chức bộ máy hành chính từ Trung ơng đến địa phơng:
Hệ thống cơ quan hành chính từ Trung ơng đến địa phơng, đứng đầu là Chính phủ -
cơ quan hành chính Nhà nớc cao nhất cần đợc xác định rõ hơn về chức năng, nhiệm vụ; việc
phân công, phân cấp giữa Chính phủ, Thủ tớng Chính phủ và các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ
quan thuộc Chính phủ, trách nhiệm của Chính phủ, trách nhiệm của ngời đứng đầu các bộ,
ngành; phân cấp Chính phủ với chính quyền địa phơng phải trên cơ sở tách chức năng quản
lý Nhà nớc với hoạt động kinh doanh, xúc tiến việc đổi mới tổ chức bộ máy, cơ chế hoạt động
và quy chế làm việc của các cơ quan Nhà nớc; phân cấp trong hệ thống hành chính đi đôi
với nâng cao tính tập trung thống nhất trong việc ban hành thể chế. Cụ thể là:
- Chính phủ, các bộ, cơ quan ngang bộ tập trung thực hiện chức năng xây dựng, ban hành thể
chế, kế hoạch chính sách quản lý vĩ mô đối với sự phát triển kinh tế xã hội, chỉ đạo, kiểm tra
việc thực hiện;

đến năm 2010, các cơ quan hành chính có trang thiết bị tơng đối hiện đại, cơ quan hành
chính cấp xã trong cả nớc có trụ sở và phơng tiện làm việc bảo đảm nhiệm vụ quản lý; mạng
tin học diện rộng đợc thiết lập tới xã. Đây cũng là bớc khởi đầu cho quá trình xây dựng
Chính phủ điện tử ở Việt Nam trong tơng lai không xa.
Đổi mới, nâng cao chất lợng cán bộ, công chức:
Đây là nội dung mang tính động lực cho quá trình cải cách hành chính. Bởi lẽ,cán
bộ quyết định tất cả. Tuy nhiên, đổi mới, nâng cao chất lợng đội ngũ cán bộ, công chức phải
đợc đặt trong lộ trình phát triển kinh tế xã hội của từng thời kì, có bớc đi thích hợp.
- Tiến hành tổng điều tra, đánh giá lại đội ngũ cán bộ, công chức; xây dựng hệ thống cơ sở dữ
liệu về cán bộ, công chức. Trên cơ sở định hớng phát triển kinh tế xã hội của đất nớc, xu
hớng phát triển của thế giới, xây dựng dự báo sự phát triển của đội ngũ cán bộ, công chức đáp
ứng yêu cầu của thời kỳ công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nớc.
- Khắc phục tệ nạn quan liêu, cửa quyền, tham nhũng, hách dịch, lãng phí và xa dân. Muốn
vậy,việc khẩn trơng xây dựng luật công vụ không chỉ là yêu cầu cần thiết mà phải coi đây là
việc cần làm ngay. Nhấn mạnh đạo đức cần kiệm, liêm chính, chí công, vô t của ngời cán
bộ, công chức phải là cốt lõi xuyên suốt toàn bộ đạo luật này. Vấn đề đạo đức công chức phải
đợc coi là một tiêu chí trong việc xây dựng, củng cố và phát triển đội ngũ cán bộ, công chức.
Đây là một nội dung rất quan trọng trong tiến hành cải cách hành chính. Bộ máy hành chính trì
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam

13

trệ một phần là do sự sa sút về đạo đức, đặc biệt là đạo đức công vụ của cán bộ, công chức.
Đây cũng là một nguyên nhân làm cho bộ máy hành chính xa dân. Xử lý tốt vấn đề đạo đức
công vụ sẽ khắc phục đợc những biểu hiện nh thiên vị khi xử lý công vụ, kém hiệu lực của
các quyết định hành chính, hành vi hc, hành vi hành chính, thiếu trách nhiệm khi thi hành công
vụ, không trung thực hoặc thông tin thiếu chính xác khi báo cáo.
- Đổi mới cách đánh giá cán bộ, công chức cả khâu tuyển dụng và sử dụng. Ngời lao động


công chức. Tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo cán bộ, công chức từ Trung ơng đến địa
phơng chủ động sắp xếp thời gian và giáo trình phù hợp với việc đào tạo, bồi dỡng nâng cao
trình độ cán bộ, công chức.
Cải cách tài chính công:
Phải khắc phục ngay thực trạng: công tác quản lý tài chính lỏng lẻo; trình tự thủ tục đầu
t rất phức tạp, rờm rà; hoạt động thanh tra, kiểm tra không thờng xuyên, không cơng
quyết; hoạt động kiểm toán không duy trì, thậm chí không đợc coi trọng. Với các biện pháp
sau:
- Đổi mới phơng thức quản lý tài chính công bằng cách vừa tiếp thu, duy trì phơng thức
truyền thống là giao, giám sát, kiểm tra, báo cáo và tổng kết, vừa phải chú trọng xây dựng giải
pháp bổ sung: tự chịu trách nhiệm. Khi ấy cơ quan hành chính Nhà nớc và công chức sẽ phải
tiết kiệm, phải chủ động, phải hạch toán, phải suy nghĩ để có đợc một tổ chức tinh gọn và
hiệu quả.
- Mạnh dạn và cơng quyết đổi mới cơ chế phân cấp quản lý tài chính. Phân cấp phải đi liền
với phân quyền, nếu phân cấp mà không phân quyền thì phân cấp cũng nh không. Vì vậy,
phân cấp, phân quyền quản lý tài chính cho địa phơng, cho cơ sở để địa phơng, cấp dới
phát huy tính chủ động, sáng tạo mà dám chịu trách nhiệm trong việc thực hiện chức năng,
nhiệm vụ và quyền hạn mà dân giao cho.
- Cần đa hoạt động kiểm toán là một hoạt động bắt buộc thờng xuyên đối với các cơ quan;
mỗi cơ quan, đơn vị nên bố trí một kiểm toán viên là biên chế của đơn vị mình. Thực hiện dân
chủ, công khai về tài chính công, tất cả các chi tiêu tài chính đều đợc công bố công khai.
- Thực hiện thí điểm để áp dụng rộng rãi một số cơ chế tài chính mới nh: cho thuê đơn vị sự
nghiệp công; cho thuê đất để xây dựng cơ sở nhà trờng, bệnh viện; chế độ bảo hiểm xã hội
đối với cán bộ, công chức chuyển từ các đơn vị công lập sang dân lập; thực hiện cơ chế hợp
đồng đối với một số dịch vụ công tác trong các cơ quan hành chính.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.
Các vấn đề về cải cách hành chính ở Việt Nam


(5) PGS Nguyễn Hữu Viện (chủ biên). Giáo trình Pháp luật đại cơng. Khoa luật Trờng
Đại học Kinh tế Quốc dân, 1998.
(6) Thang Văn phúc và Nguyễn Minh Phơng. Tạp chí Cộng sản, số 27, 9/2002. Bài Xây
dựng đội ngũ cán bộ, công chức của Nhà nớc pháp quyền XHCN của dân, do dân và
vì dân, trang 9.
(7) ThS Hoàng Văn Sao. Tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 3, 8/2002. Bài Cải cách hành
chính để cơ quan hành chính Nhà nớc hoạt động hiệu quả và gần dân.
(8) TS Phạm Tuấn Khải. Tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 3, 8/2002. Bài Về cải cách hành
chính ở Việt Nam.
(9) Đỗ Quang Trung, Uỷ viên Trung ơng Đảng, Bộ trởng Bộ Nội Vụ. Tạp chí Tổ chức
Nhà nớc, số 8/2003, trang1. Bài Tiếp tục đẩy mạnh cải cách tổ chức và hoạt động của
tổ chức, bộ máy hành chính Nhà nớc theo Nghị quyết Đại hội IX của Đảng.

Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
For evaluation only.
C¸c vÊn ®Ò vÒ c¶i c¸ch hµnh chÝnh ë ViÖt Nam

17

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.