Luận Văn

ĐỀ TÀI: Quan hệ biện chứng giữa sự phát triển
của lực lượng sản xuất và sự đa dạng hoá các loại
hình sở hữu ở Việt Nam 1

Lời mở đầu

Nền văn minh nhân loại suy cho cùng là do sự phát triển đúng hớng
của lực lợng sản xuất quyết định. Do đó việc nghiên cứu quy luật vận động
và những hình thức phát triển của lực lợng sản xuất là một vấn đề hết sức
quan trọng .
Thời kỳ quá độ lên chủ nghiã xã hội ở Việt Nam là thời kỳ cải biến cách
mạng sâu sắc, toàn diện và triệt để về mọi mặt. Từ xã hội cũ sang xã hội mới
XHCN. Thời kỳ đó bắt đầu từ khi giai cấp vô sản lên nắm chính quyền. Cách
mạng vô sản thành công vang dội và kết thúc khi đã xây dựng xong cơ sở kinh
tế chính trị t tởng của xã hội mới. Đó là thới kỳ xây dựng từ lực lợng sản
xuất mới dẫn đến quan hệ sản xuất mới, quan hệ sản xuất mới hình thành lên
các quan hệ sở hữu mới. Từ cơ sở hạ tầng mới hình thành nên kiến trúc thợng

/Lý luận chung :

1/ Thế nào là lực lợng sản xuất ?
Lực lợng sản xuất là mối quan hệ của con ngời với tự nhiên hình
thành trong quá trình sản xuất . Trình độ của lực lợng sản xuất thể hiện ở
trình độ khống chế tự nhiên của con ngời. Đó là kết quả năng lực thực tiễn
của con ngời tác động vào tự nhiên để tạo ra của cải vật chất đảm bảo sự tồn
tại và phát triển của loài ngời .
Trong cấu thành của lực lợng sản xuất, có thể có một vài ý kiến
nào đó khác nhau về một số yếu tố khác của lực lợng sản xuất , song suy cho
cùng thì chúng đều vật chất hoá thành hai phần chủ yếu là t liệu sản xuất và
lực lợng con ngời . Trong đó t liệu sản xuất đóng vai trò là khách thể , còn
con ngời là chủ thể .
T liệu sản xuất đợc cấu thành từ hai bộ phận đó là đối tợng lao
động và t liệu lao động . Thông thờng trong quá trình sản xuất phơng tiện
lao động còn đợc gọi là cơ sở hạ tầng của nền kinh tế . Trong bất kỳ một nền
sản xuất nào công cụ sản xuất bao giờ cũng đóng vai trò là then chốt và là chỉ
tiêu quan trọng nhất . Hiện nay công cụ sản xuất của con ngời không ngừng
đợc cải thiện và dẫn đến hoàn thiện, nhờ thành tựu của khoa học kỹ thuật đã
tạo ra công cụ lao động công nghiệp máy móc hiện đại thay thế dần lao động
của con ngời . Do đó công cụ lao động luôn là độc nhất , cách mạng nhất của
LLSX
Bất kỳ một thời đại lịch sử nào, công cụ sản xuất bao giờ cũng là
sản phẩm tổng hợp, đa dạng của toàn bộ những phức hợp kỹ thuật đợc hình
thành và gắn liền với quá trình sản xuất và phát triển của nền kinh tế. Nó là sự
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

4


Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

5

Theo quan điểm của Mác:sở hữu đợc biểu hiện trong những
hình thái của QHSX. Sở hữu là nội dung bên trong của chính thể mang tính
thống nhất . Tính hiện thực của sở hữu chỉ đợc nhận thức một cách gián tiếp
thông qua các quan hệ giữa các thành tố của QHSX chứ không thể nhận thức
một cách trực tiếp vì sở hữu là tổng hoà giữa các QHSX . Sở hữu bắt đầu từ sự
chiếm hữu giới tự nhiên , mang tính chất cộng đồng, hình thái đầu tiên của
QHSX trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ đến hình thái kinh tế xã hội sơ tính
cá nhân đối lập với cộng đồng và dẫn đến sự tách biệt về sở hữu . Đó là tiến
trình từ chế độ sở hữu thị tộc, bộ lạc trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ đến
chế độ sở hữu cá nhân . Sở hữu đợc hình thành từ sự chiếm hữu đối tợng để
tiến hành sản xuất thoả mãn với nhu cầu của con ngời . Do đó sở hữu mang
tính chất tất nhiên, sự chiếm hữu mang lại quyền hạn cho chủ sở hữu . Sản
xuất phát triển thì quan hệ sở hữu ngày càng phát triển .
Nh vậy sở hữu là mối quan hệ con ngời với con ngời trong việc
chiếm hữu TLSX cùng với các điều kiện sản xuất . Do đó sở hữu là một mặt
của QHSX . Sự hình thành và phát triển của sở hữu là một quá trình lịch sử tự
nhiên tuân theo quy luật sản xuất, phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX
. Cùng với sự phát triển của nền sản xuất XH thì nội dung và phạm vi của sở
hữu ngày càng đợc mở rộng .

b/ Cơ cấu sở hữu trong giai đoạn trớc đây (trớc 1986):

Lịch sử loài ngời đã từng trải qua hai loại hình sở hữu cơ bản đối
với TLSX đó là sở hữu t nhân và sở hữu xã hội
Sở hữu xã hội là loại hình sở hữu mà trong đó những TLSX chủ yếu

Bất kỳ sự vật hiện tợng nào cũng đều có quy luật vận động và phát
triển của nó . Đối với LLSX cũng vậy, nó cũng tuân thủ sự vận động và phất
triển bằng biện chứng giữa tuần tự và nhảy vọt. Tuần tự trong LLSX đợc hiểu
là một quá trình biến đổi dần dần về số lợng của nó . Nhảy vọt trong LLSX là
một quá trùnh biến đổi sâu sắc căn bản về chất lợng của nó, là quá trình biến
đổi từ chất cũ sang chất mới.
Mặc dù giữa hình thức phát triển nhảy vọt và tuần tự có sự khác nhau
cơ bản song chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau . Hình thức phát triển
này làm tiền đề cho hình thức phát triển kia nh là mối quan hệ nhân quả,
chúng là các giai đoạn phát triển của một quá trình thống nhất .
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

7

Giai đoạn phát triển tuần tự về mặt lợng tự nó không làm thay đổi
chất lợng của LLSX mà chỉ tạo nên sự thay đổi những thuộc tính về lợng,
chỉ là bớc chuẩn bị tiền đề để chuyển sang một giai đoạn phát triển mới, cao
hơn, mạnh hơn về chất . Sự phát triển có tính cách mạng của LLSX là bớc
nhảy vọt căn bản tạo nên một chất lợng hoàn tòan mới trong kết cấu cấu trúc
cũng nh trong mối quan hệ giữa các yếu tố cấu thành LLSX. Sự phát triển
trong LLSX có đặc tính làm thay đổi căn bản những t liệu lao động, quy trình
công nghệ cơ sở khoa học của SX, yếu tố chủ quan trong LLSX .
Hành trang của chúng ta để đi lên CNXH là quá thấp và lạc hậu,
không tập chung. Chỉ cần nhìn lại tình hình SX nông nghiệp: cho đến năm 80
nông nghiệp cha vợt ra khỏi khuôn khổ của nền SX nhỏ, nó chỉ mới đang ở
ngỡng cửa của SX hàng hoá. Hiện nay nông nghiệp nớc ta chiếm 70 lực
lợng lao động XH,sức kéo trâu bò mới chỉ đảm bảo đợc 47 diện tích canh
tác, sức kéo bằng máy đảm bảo 37, còn lại 16 diện tích cha có sức kéo
phải dùng sức ngời để thay thế .

cách mạng khoa học kỹ thuật ngày nay trên thế giới, cũng nh tính quốc tế
hoá ngày càng tăng của LLSX đã tác động mạnh mẽ đến nhiều quốc gia .Từ
đó chúng ta có thể tạo nên sự kết hợp những tiến bộ về LLSX vốn có trong
nớc để đẩy nhanh và rút ngắn thời hạn của lịch sử tự nhiên, vơn lên kịp trình
độ của thế giới và trên cơ sở đó chúng ta có thể xây dựng một nền sản xuất
hiên đại, mở cửa hợp tác kinh tế với các nớc bạn. Nó giúp cho việc xoá bỏ
tình trạng biệt lập, khép kín và trì trệ về nền kinh tế và văn hoá nớc nhà .
Con ngời có thể tác động đến quá trình phát triển của LLSX, sự tác
động này đợc thể hiện ở chỗ con ngời có thể đẩy nhanh hay kìm hãm sự
phát triển của LLSX thông qua những hoạt động phù hợp hay không phù hợp
với những quy luật vận động của LLSX với quy luật phù hợp của QHSX. Mặc
dù TLSX, tiền vốn khoa học và kỹ thuật đều là những yếu tố cần thiết để thực
hiện sản xuất, xong tất cả phải thông qua hoạt động của con ngời mới đem
lại những hiệu quả kinh tế, những giá trị mới. Những yếu tố trên sẽ tồn tại
dới dạng tiềm năng và nó sẽ trở thành vô hiệu hoá khi nó không đợc đặt
trong mối quan hệ giữa t liệu lao động và ngời lao động, đối tợng lao động
.
2/Sự đa dạng hoá các hình thức sở hữu ở Việt Nam:

Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

9

a/ Tất yếu khách quan của sự đa dạng hoá các hình thức sở hữu ở
nớc ta trong giai đoạn hiện nay :
Các loại hình sở hữu quy định các thành phần kinh tế tơng ứng.
Thực tiễn đã cho thấy một nền kinh tế nhiều thành phần đơng nhiên phải bao
gồm nhiều hình thức sở hữu chứ không đơn thuần nh là hai hình thức trớc
đây.

Hơn 10 năm đổi mới đất nớc theo định hớng XHCN, nớc ta đã
khẳng định tính đúng đắn của đờng lối đổi mới, của chính sách đa dạng hoá
các hình thức sở hữu do Đảng ta khởi xớng và lãnh đạo toàn dân thực hiện.
Thực tiễn cho thấy một nền kinh tế nhiều thành phần đơng nhiên phải bao
gồm nhiều hình thức sở hữu nh:
- Sở hữu toàn dân.
- Sở hữu Nhà nớc.
- Sở hữu tập thể.
- Sở hữu cá nhân.
- Sở hữu Kinh tế t bản t nhân.
Trong nền kinh tế nhiều thành phần mỗi hình thức nói trên có địa vị
và vai trò khác nhau. Địa vị của chúng phụ thuộc vào sự phát triển của LLSX,
tiến trình của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hớng XHCN.
Thừa nhận đa dạng hoá các loại hình sở hữu không đồng nghĩa với sự chấp
nhận chế độ ngời áp bức bóc lột con ngời. Việc xây dựng nền kinh tế thị
trờng không thể tách rời việc đa dạng hoá các hình thức sở hữu về TLSX.
Tuy mhiên kinh tế thị trờng mà chúng ta đang xây dựng là nền kinh tế theo
định hớng XHCN, chính vì vậy việc đa dạng hoá các hình thức sở hữu mang
nét độc đoá riêng. Sự hình thành và phát triển một cách đa dạng các hình thức
sở hữu cho phép giải phóng đợc các năng lực sản xuất, thúc đẩy sản xuất
phát triển, cải thiện đời sống nhân dân .

3/Sự phù hợp của QHSX với tính chất và trình độ của LLSX

a/ Tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất :
Tính chất của lực lợng sản xuất là tính chất của TLLD và ngời lao
động. Khi công cụ sản xuất đợc sử dụng bởi từng cá nhân riêng biệt để sản
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.


Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

12

Mặc dù sự đa dạng hoá các hình thức sở hữu bị chi phối bởi LLSX với
tính cách là hình thức đa dạng hoá các hình thức sở hữu nói riêng hay QHSH
nói chung cũng có tác động trở lại đối với LLSX. Khi quan hệ sở hữu phát
triển nó thúc đẩy LLSX phát triển theo mối quan hệ sở hữu hay hình thức sở
hữu đó phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX. Không những thế mà nó
định hớng và tạo điều kiện cho LLSX phát triển .
Nếu quan hệ sở hữu phát triển lạc hậu hơn so với LLSX thì tất yếu
QHSH sẽ là siềng xích kìm hãm sự phát triển của LLSX. Trong quan hệ sản
xuất chiếm hữu nô lệ ra đời bằng những hình thức lao động khổ sai, thích ứng
với trình độ phát triển của LLSX và chế độ chiếm hữu nô lệ đã đạt đợc những
kỳ tích to lớn trong lịch sử văn minh nhân loại .
Tóm lai : Quy luật về sự phù hợp của QHSX nói chung, QHSH nói
riêng với tính chất và trình độ phát triển của LLSX là quy luật chung của sự
phát triển xã hội. Dới tác động của quy luật này xã hội là sự phát triển kế tiếp
nhau từ thấp đến cao của phơng thức sản xuất, tuy nhiên sự phù hợp này phải
là sự phù hợp biện chứng, sự phù hợp không loại trừ mâu thuẫn .
LLSX nh chúng ta đã thấy luôn luôn nằm trong quan hệ biện chứng
với quan hệ sản xuất. LLSX đợc phát triển nhanh hay chậm về số lợng hay
chất lợng cũng nh tốc độ hiệu quả phù hợp của nó phụ thuộc vào rất nhiều
vấn đề nh: QHSX có phù hợp với nó hay không. Chẳng hạn khi LLSX cha
phát triển đến một trình độ cao, nhu cầu xã hội cha phải là một tất yếu thì
việc đa dạng các quan hệ sở hữu thông qua sự tồn tại của nhiều thành phần
kinh tế khác nhau, sẽ mở ra những khả năng cho LLSX tiếp tục phát triển.
Ngợc lại, nếu giữa LLSX và QHSX có những mâu thuẫn thì không những
QHSX lỗi thời mà ngay cả QHSX đi quá với LLSX cũng sẽ cản trở, kìm hãm

sở hữu về TLSX gắn liền với sự phát triển của lực lợng sản xuất của phân
công lao động trong xã hội là một xu hớng tất yếu, là một quá trình lịch sử-
tự nhiên và là một quy luật phát triển của xã hội. Đó cũng chính là quá trình
xã hội hóa sản xuất cả về LLSX lẫn quan hệ sản xuất.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

14

Kết luận
Gắn liền với quá trình hình thành phát triển của phân công lao động
trong xã hội và đa dạng hoá các hình thức sở hữu là quá trình hình thành và
phát triển của nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần. Chính sự phát triển của
LLSX và sự phân công lao động xã hội, sự đa dạng hoá các hình thức sở hữu
đã nẩy sinh ra nền kinh tế thị trờng, nó là động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự phát
triển của lực lợng sản xuất hay nói một cách khác chính sự đa dạng hoá các
hình thức cũng là một động lực mạnh mẽ thúc đẩy quá trình phát triển của
LLSX, góp phần nâng cao năng suất lao động, sản xuất ngày càng phát triển
mạnh mẽ.
Nh vậy, nghiên cứu quan hệ biện chứng giữa sự phát triển của lực
lợng sản xuất và đa dạng hoá các hình thức sở hữu ở Việt Nam là hết sức cần
thiết và cấp bách trong giai đoạn hiện nay.Vì qua nghiên cứu đề tài này chúng
ta thấy đợc: Trong nền kinh tế thị trờng, sự phát triển của lực lợng sản xuất
và đa dạng hoá có rất nhiều tác dụng mạnh mẽ, tích cực đến sự phát triển kinh
tế của nớc nhà. Nó đã đa đất nớc ra khỏi nghèo nàn lạc hậu, tiến lên chủ
nghĩa xã hội nhất là sau 10 năm thực hiện công cuộc đổi mới. Tuy nhiên thực
trạng LLSX ở nớc ta vẫn còn trong tình trạng thấp kém so với các nớc trên
thế giới. Do đó vấn đề đặt ra cần phải giải quyết là nắm vững và vận dụng quy
luật quan hệ sản xuất với LLSX, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và quản lý
nền kinh tế ngày một tốt hơn.

2. Giáo trình Kinh tế chính trị tập I, II.
3. Tạp chí Triết học số 6(tháng 12/1996), số 6 (tháng 12/1998).
4. Kinh tế và phát triển số 17 (năm 1997).
5. Tuyên ngôn Đảng cộng sản Mác-Anghen toàn tập, tập 4.
6. Cơng lĩnh xây dựng đất nớc trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã
hội.

Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

17

Mục lục

Tr
ang
Lời mở đầu
1

B. Nội dung
2

I. Lý luận chung 2

1. Thế nào là lực lợng sản xuất 2

2. Phạm trù sở hữu và cơ cấu sở hữu trong giai đoạn trớc đây (Trớc
1986)
3


9

Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

18

4. Quan hÖ biÖn chøng gi÷a sù ph¸t triÓn cña LLSX víi sù ®a d¹ng ho¸
c¸c h×nh thøc së h÷u
10
KÕt luËn
12
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

19