Bài tập lớn môn tư tưởng Hồ Chí Minh
…………………………………………..
Bài làm:
Chủ tịch Hồ Chí Minh-vị lãnh tụ vĩ đại của cách mạng việt nam, nhà
văn hóa, nhà tư tưởng lỗi lạc của thời đại.Trong quá trình hoạt động của
mình người đã đúc kết được rất nhiều kinh nghiệm quý báu.Đó chính là nền
tảng cho việc hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh.
Tư tưởng hiểu theo nghĩa chung nhất là sản phẩm của sự nhận thức của con
người đã được định hình.Khi nhận thức của con người đang trong quá trình
định hình mà chưa rõ nét thì sự phản ánh đó không được gọi là tư tưởng.Và
phản ánh chỉ sinh ra tư tường khi sự phản ánh đó đạt đến một trình độ nhất
định.
Vậy thì nhà tư tưởng là những ai? Đó chính là những người biết giải
quyết trước người khác những vấn đề của cuộc sống,những vấn đề chính trị
sách lược, các vấn đề về tổ chức, về những yếu tố vật chất của phong trào
một cách tự giác.Ta có thể đưa ra một vài ví dụ điển hình như:Menđêlêep
(người Nga cận đại) là nhà tư tưởng hóa học.Ông đã phát minh ra định luật
tuần hoàn của các nguyên tố hóa học. Đacuyn (người Anh cận đại) là nhà tư
tưởng tiến hóa luận.Ông đã xây dựng nên học thuyết mang tên ông.Các Mác
(người Đức cận đại) là nhà tư tưởng kinh tế học.Ông đã xây dựng nên học
thuyết giá trị thặng dư và duy vật lịch sử.Trần Hưng Đạo (người Việt Nam
trung đại) là nhà tư tưởng quân sự.Ông đã viết và thực hành tác phẩm “binh
thư yếu lược”.Có thể nói rằng không một nhà khoa học nào không đề cập
1
đến vấn đề tư tường.Mức độ đề cập đến tư tưởng cùa các nhà khoa học sâu
rộng đến đâu là do đối tượng nghiên cứu của khoa học đó quy định.Tương
tự, Hồ Chí Minh-nhà tư tưởng xã hội học Việt Nam hiện đại.Người đã xây
dựng nên một hệ thống quan điểm và đưa nó vào thực tiễn nhằm giải phóng
xã hội và con người Việt Nam bị áp bức.
Tư tưởng Hồ Chí Minh là sản phẩm của tư duy Hồ Chí Minh, được

Tư tưởng thân dân ở đây có thể được hiểu một cách khái quát là sự
gần gũi, gắn bó với nhân dân, coi trọng nhân dân, đặt nhân dân vào một vị
trí hết sức quan trọng.
Vấn đề này đã xuất hiện và thấm nhuần trong tư tưởng của rất nhiều
nhà nho, nhà triết học, nhà hoạt động cách mạng Việt Nam và thế giới.
Chúng ta hãy cùng tìm hiểu tư tưởng này của các nhà nho xưa.Nho giáo
xuất hiện khá sớm ở nước ta, là sự tiếp thu, kế thừa tinh hoa của Nho giáo
Trung Quốc.Mà đại diện ưu tú nhất là Khổng Tử và người học trò của ông-
Mạnh Tử.Nho giáo mà Khổng Tử sáng lập nên đã trở thành nền tảng tư
tưởng là chỗ dựa tinh thần cho giai cấp thống trị, cho vua quan và quý tộc
thời bấy giờ.Và tư tưởng thân dân đã xuất hiện trong những lí luận của
ông.Trong Nho giáo đó chính là tư tưởng “lấy dân làm gốc”.Điều này được
thể hiện rõ nét trong quan điểm của Khổng Tử và các thế hệ học trò của ông
về sau qua câu nói: “Quân vi khinh, xã tắc thứ chi, dân vi bản”.Câu nói này
có nghĩa là: Vua không quan trọng, Xã tắc cũng chỉ là thứ yếu, quan trọng
và cơ bản là dân.Nếu không có dân thì đất nước không thể tồn tại
được.Không chỉ xuất hiện trong quan điểm của Khổng Tử, Mạnh tử mà tư
tưởng này còn xuất hiện trong lí luận của nhiều nho gia khác.Tuân Tử cũng
đã có một câu nói rất nổi tiếng:”Quân giả chu dã, thứ dân giả thủy dã, thủy
3
tắc tải chu, thủy tắc phúc chu”, tức là:Vua là thuyền, dân là nước, nước chở
thuyền, nước cũng lật thuyền.Từ đó nho gia thấy được một điểm hết sức
quan trọng là:dân là gốc nước, gốc vững, nước yên (Dân duy bang bản,bản
cố,bang ninh).Hoặc là:Đường lối được dân chúng thì được nước, mất dân
chúng thì mất nước (đạo đắc chúng tắc đắc quốc, thất chúng tắc thất quốc).
Không chỉ thế, các nhà nho còn rất quan tâm đến đời sống nhân dân.Nho gia
yêu cầu các bậc trị quốc phải đảm bảo cho người dân có đời sống tối thiểu
để họ có thể: “Sử ngưỡng túc dĩ sự phụ mẫu, phủ cập, dĩ sức thê tử”, tức
là: ngẩng lên đủ để phụng dưỡng cha mẹ, cúi xuống đủ để nuôi sống vợ
con.Muốn vậy, người dân cần phải có thu nhập ổn định, có tư liệu để sàn

điều này, sách Kinh Thi có viết:”lạc chi quân tử, dân chi phụ mẫu”.Tức
là:Vui thay bậc quân tử là cha mẹ dân.Hay sách Đại Học viết:dân thích điều
gì, người thích điều ấy, dân ghét điều gì, người ghét điều ấy, thế mới là cha
mẹ dân(Dân chi sở hiếu, hiếu chi, dân chi sở ố, ố chi, thử chi vị dân chi phụ
mẫu).Không chỉ thế, sách Trung Dung cũng nói rằng:”Tử thứ dân tắc bách
tính khuyến”(Thương dân như con thì khuyến khích được trăm họ).
Ẩn sau quan điểm “lấy dân làm gốc” là một mục đích lớn hơn.Và
mục đích của các bậc Nho gia là để làm dịu đi mâu thuẫn đang tồn tại và
ngày càng gay gắt trong xã hội đương thời- mâu thuẫn giữa giai cấp thống trị
và tầng lớp bị trị.Và đặc biệt là ở thời đại nhà Chu,mâu thuẫn này đã đạt đến
đỉnh điểm.Giai cấp thống trị mong muốn, nếu người dân được“bề
trên”,”quan phụ mẫu” quan tâm thì sẽ yên bề ở vị trí nô lệ vốn có của
mình, không đụng chạm, xâm phạm hay đe dọa đến quyền lợi, địa vị và của
cải của chúng.
5
Không dừng lại ở đó, việc hiện thực hóa quan điểm “lấy dân làm gốc”
chưa được thực hiện một cách rõ ràng, nhất quán trong xã hội bấy giờ.Quan
điểm của Nho gia chỉ có ý nghĩa trên diễn đàn, học thuật, trên lý thuyết, sách
vở.Những quan điểm này không được giới cầm quyền đương thời thi hành,
bởi nó đụng chạm đến quyền lợi của chúng.Về mặt vật chất, Những người
dân phải sống trong cảnh nghèo nàn, đói khổ, sống trong cảnh cơ cực, bần
hàn, bị bóc lột hết sức thậm tệ.Họ đâu có được cái gọi là ”hằng sản” (thu
nhập ổn định) đủ để trang trải cuộc sống, nuôi sống vợ con như Mạnh Tử
mong muốn.Còn về mặt tinh thần, tuyệt đại bộ phận người dân sống trong
cảnh ngu dốt, tối tăm.Hưởng thụ văn hóa, giáo dục là đặc quyền, đặc lợi của
giai cấp thống trị, những bậc bề trên, những vị “quan phụ mẫu”.Điều này đi
ngược lại với mong muốn của Khổng Tử “hữu giáo vô loại” hay là có một
nền giáo dục không phân biệt đẳng cấp.
Tư tưởng thân dân không chỉ dừng lại ở đó mà còn sáng ngời trong
quan điểm của Nguyễn Trãi- nhà thơ, nhà văn hóa, nhà quân sự đại tài của

cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, trong những áng thơ văn truyền lại cho
đời sau kể cả khi ông lui về ở ẩn thì nguồn tình cảm ấy vẫn luôn thường trực
và thôi thúc ông khôn nguôi. Thời gian đằng đẵng đi qua, những số phận và
những thăng trầm mà bất kể ai phàm là kiếp con người đều gặp phải nhưng
cùng đồng hành với thời gian là những gía trị đích thực tồn tại vượt lên thời
gian số phận và những đắng cay mà người ta gặp phải trong bất kể hoàn
cảnh nào, Nguyễn Trãi là một trong số đó.Trong kháng chiến Nguyễn Trãi
chủ trương phải dựa vào dân thì mới đánh được giặc cứu được nước, khi
7
kháng chiến đã thắng lợi ông cũng nghĩ rằng phải lo cho dân thì mới xây
dựng được đất nước.Trong thời biểu tạ ơn được cử giữ chức giám nghị đại
phu tri tam quân sự,ông đã viết “Chí những muốn, việc cố nhân đã muốn,
để tâm dân chúng, mình lo trước điều thiên hạ phải lo".Tư tưởng an dân, lo
cho dân, vì dân, lấy dân làm gốc luôn là tư tưởng thường trực sáng ngời
trong ông.Và tư tưởng này cảa ông đã thể hiện sâu sắc trong mọi suy nghĩ
hành động.Với ông người làm vua phải trọng nhân nghĩa, phải biết nghe,
biết xét phải hết lòng thương yêu nhân dân.Không được sưu cao, thuế nặng
với nhân dân.
Trước Nguyễn Trãi, tư tưởng này đã được đề cập nhiều.Nhiều nhà tư
tưởng Trung Quốc như Khổng Tử, Mạnh Tử cũng đã nêu rõ vai trò và sức
mạnh to lớn của nhân dân.Ở Việt Nam, tư tưởng an dân đã trở thành một đạo
lý vào thời Lý-Trần.Trong thời kỉ ấy, tư tưởng về thân dân, an dân, huệ
dân,..đã xuất hiện và góp phần làm cho thời đại Lý-Trần càng thêm hưng
thịnh.ĐếnNguyễn Trãi, quan điểm về thân dân, an dân đã được ông tiếp thu,
kế thừa, mở rộng và nâng cao trong suốt thời kì hoạt động của mình..Ông đã
đưa ra một chân lý: phải giương cao ngọn cờ”nhân nghĩa, an dân” phải cố
kết lòng dân làm sức mạnh của nước, làm thế nước.Ông chủ trương cứu
nước bằng sức mạnh của dân, muốn lấy lại được nước phải biết lấy sức dân
mà kháng chiến.Đó là một chiến lược bất khả biến, có tính trường tồn, một
quy luật dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.

tranh cho dân quyền. Dưới ảnh hưởng của các trào lưu tư tưởng phương
Tây, đặc biệt từ khi qua Nhật Bản và được chứng kiến một nước có truyền
thống Nho học do biết tiếp nhận và vận dụng những tư tưởng tiến bộ của
Phương Tây vào công cuộc duy tân mà trở nên hùng cường; được nghiên
9