Đạo Hiếu Trong Xã Hội Việt Nam Ngày Nay.
Luận văn tốt nghiệp
Hoàng Thị Phương Giang
25.11.2013
1
NỘI DUNG
DẪN NHẬP ……………………………………… Tr. 3

I. Vị trí của chữ Hiếu trong xã hội Việt Nam xưa ……………………… 3

A. Nguồn gốc chữ Hiếu ……………………… 4
B. Vai trò của chữ Hiếu trong xã hội Việt Nam xưa……………………… 5 II. Gía Trị Chữ Hiếu trong xã hội Việt Nam ngày nay ……………………… 7 A. Chữ Hiếu đang dần mất giá trị ……………………… 7
B. Chữ Hiếu đang dần bị lãng quên trong đời sống cộng đồng ngày nay …………… 5

III. Phương Thức Duy Trì Chữ Hiếu Trong Xã Hội Việt Nam Tương Lai …………12 A. Chiến lược giáo dục của xã hội ………………. 12

B. Chiến lược răn đe của pháp luật ………. 15
hóa nước ta cũng vậy. Không ai biết nguồn gốc khai sinh ra tư tưởng này có ngày
tháng năm nào nhưng có thể phỏng đoán thời kỳ hình thành nó trong giai đoạn nào của
lịch sử dân tộc, thông qua nghiên cứu một số bằng chứng.
A. Nguồn gốc chữ Hiếu.
1 Đại Quang Trần. "Văn Hóa Nghệ An online http: vanhoanghean.com. Truy cập ngày
15/11/2013.
3
Trong  tiến sĩ
Nguyễn Ngọc Thơ, phó trưởng khoa trường Đại học KHXH&NV viếtnhư sau:
Không có bộ sách sử nào ghi rõ truyền thống hiếu đạo ở Việt xuất hiện từ lúc nào,
trong hoàn cảnh nào. Song, đứng ở cách tiếp cận liên ngành, chúng ta vẫn có thể xác định sự
tồn tại của truyền thống hiếu đạo ở Việt muộn nhất là từ thời Văn Lang – Âu Lạc. Thời ấy, xã
hội chuyển dần từ chế độ mẫu hệ sang phụ hệ, cấu trúc gia đình hạt nhân dần hoàn thiện, các
quan hệ luân lý được củng cố (có thể thấy qua mô típ hoa văn trên bề mặt trống Đông Sơn
(như nhà sàn Đông Sơn với bộ ba cha - mẹ - con, ba con nai - xem thêm Trần Ngọc Thêm
[2001]). Phạm Đức Dương [2000: 63], từ lúc cư dân Việt cổ chuyền từ vùng trung du xuống
khai thác đồng bằng châu thổ cũng là lúc mô hình gia đình lớn nhiều thế hệ thuộc chế độ mẫu
hệ bị giải thể và “vỡ vụn ra thành các gia đình hạt nhân”
2
.
Củng cố vững chắc cho nghiên cứu trên về giai đoạn hình thành đạo Hiếu trong
văn hóa Việt tồn tại từ thời Văn Lang – Âu Lạc; là những dấu tích về khảo cổ học như
là các hình vẽ trang trí hoa văn trên Trống Đồng Đông Sơn, các hình vẽ trên các bức
vách trong các hang đá hay nghiên cứu của các nhà khoa học về tục thờ cúng tổ tiên
đã có ở cộng đồng Bách Việt trong đó có tổ tiên Lạc Việt của Việt Nam
3
Bên cạnh đó,
cũng trong bài nghiên cứu 
của tiến sỹ Nguyễn Ngọc Thơ có viết như sau:


không mai một.
B. VỊ TRÍ CỦA CHỮ HIẾU TRONG XÃ HỘI XƯA.
Vị trí, vai trò của chữ Hiếu trong lòng người dân Việt rất quan trọng. Tại sao?
Hiếu trong lối suy nghĩ người Việt Nam, được coi là nền tảng để đánh giá phẩm chất
một con người. Hiếu là phẩm hạnh hàng đầu trong các tiêu chuẩn đánh giá đức hạnh
con người.
“ Hiếu không những được xem là đứng đầu của đức hạnh, mà còn là cội nguồn để có
được phúc thiện:
Điều Hiếu đứng vững,
Muôn điều thiện theo
Phúc thiện đúng đạo,
Phúc lành được gieo.”
( Xuân đình gia huấn)”
6
.
5 Thơ Ngọc Nguyễn, Ibid.
6 Nguyễn Thị Thọ, Từ đạo Hiếu truyền thống nghĩ về đạo Hiếu ngày nay, tạp chí Triết học số 6 (193), 2007, 2.
5
Thật vậy, chữ Hiếu trong lối suy nghĩ của người Việt xưa nay phải được thể hiện
ở sự biết ơn công sinh thành dưỡng dục, ở sự phụng dưỡng cha mẹ khi tuổi già, ở sự
yêu thương khi xa cách, ở sự nối tiếp ý chí thành quả của ông cha và thờ phượng tổ
tiên. Nếu thiếu các yêu cầu trên thì coi là bất hiếu.
Quay lại khảo cứu lịch sử, những hiền tài tạo nên những mốc lịch sử lừng lẫy
của dân tộc Việt Nam há chẳng phải cũng xuất phát từ đạo làm con sao?
Vào thời Minh xâm lược, Nguyễn Phi Khanh bị bắt đưa về Chi Lăng, Nguyễn Trãi đã
theo khóc đến tận ải Nam Quan. Nguyễn Phi Khanh nói: “Con phải trở về mà lo báo thù cho
cha, rửa thẹn cho nước, chứ đi theo khóc lóc mà làm gì” Vâng lời cha, Nguyễn Trãi trở về,
ngày đêm lo việc phục thù, bày kế giúp Bình Định Vương đánh thắng quân xâm lược.
Dưới thời Nguyễn, Phan Bội Châu nuôi chí lớn của cha, gắng sức học tập, thi đỗ giải
nguyên để người cha đang hấp hối trên gường bệnh được yên lòng nhắm mắt ra đi. Ông đã

đẩy nhau trách nhiệm nuôi cha mẹ, con cháu giết ông bà, bố mẹ lấy tiền tiêu
xài Những câu chuyện băng hoại đạo đức kiểu này tràn lan khắp các mặt báo, truyền
hình, phát thanh, truyền miệng.
Trên trang báo điện tử Gia Đình Online, thứ sáu ngày 2/8/2013 đăng tin với tít
“345(678.$90:4”. Bài báo viết:
Bản án sơ thẩm xác định, Chiến là con trai thứ 2 của bà Nơi và ông Thạnh. Năm 2006,
Chiến lấy vợ và được bố mẹ cho một căn nhà tại chợ Bình Tiên (huyện Châu Thành, tỉnh Đồng
Tháp) để buôn bán. Khoảng tháng 5/2012, Chiến đến xin cha mẹ đẻ chiếc xe máy nhưng không
được nên ấm ức.
Đến đầu tháng 7/2012, Chiến về nhà thì bị cha mẹ la rầy vì nghe tin cậu con trai ham
chơi không lo làm ăn. Chiều hôm đó, đứa con mua 55 lít mang về để dùng khi đi giao hàng.
Tối cùng ngày, sau khi uống rượu say nhớ lại việc cha mẹ không cho xe máy và la
mắng, Chiến nảy sinh ý định đốt nhà đấng sinh thành. Gã mang một can xăng 27 lít và quẹt gas
đến nhà cha mẹ ruột. Nghe tiếng con trai lè nhè, bà Nơi mở cửa. Lập tức Chiến đổ nửa can
xăng phía nhà trước, số còn lại đổ ở cửa sau rồi dùng thanh sắt đập cửa kính mở khóa vào
nhà. Hắn tắt hết cầu dao điện, đứng chắn trước cửa ra vào.
Nghe tiếng chị gái kêu cứu, ông Hiền (cậu ruột của Chiến ở nhà kế bên) cùng một số
người chạy tới ứng cứu nhưng Chiến đã bật quẹt gas ném xuống nền nhà khiến ngọn lửa bùng
7
phát. Trong lúc vật lộn với Chiến, bà Nơi, ông Hiền và nhiều người trong gia đình đều bị dính
xăng, lửa bén vào người.
8

Cũng trên trên trang báo này, cùng ngày đăng tin tại Hải Phòng “5
#1Cụ thể bài báo mô tả:
Trong lúc say hơi men, bị mẹ la rầy, đứa con trai tội đồ duy nhất của người vợ liệt sỹ đã
đang tâm dùng dao đâm chết mẹ đẻ của mình khiến bà gục xuống, chết tại chỗ.
Vụ án mạng xảy ra bất ngờ vào lúc 14h30 ngày 31/7/2013 tại gia đình bà Nguyễn Thị Xô
(sinh 1955, thôn Hạ Câu, xã Quốc Tuấn, huyện An Lão, HP) do chính con đẻ Phạm Văn Đoàn
SN 1977 (cùng nhà) là thủ phạm khiến ai nấy đều bàng hoàng. Tại hiện trường, người mẹ lực

góc độ, căn nguyên hầu hết đều bắt nguồn từ “ cơn đói vật chất”. Như một con thú
hoang khát cơn đói, chúng vùng lên phá phách mọi thứ để thỏa mãn. Bỏ qua hết những
giá trị thuộc về phần “ người” như thể diện, đạo đức, nhân cách
Liệu có triển lãm nào trưng bày những ung nhọt nhức nhối này không? Có chiến
dịch xã hội nào muốn “ quét bay” những điều rác rến này chăng?
B. ĐẠO HIẾU ĐANG DẦN LÃNG QUÊN TRONG XÃ HỘI NGÀY NAY.
Nếu như phần trên, ta đọc thấy những sự kinh hoàng đến nỗi bị cả xã hội lên
án, luật pháp trừng trị ngay lập tức, thì đó thực chỉ là “ bề nổi của tảng băng chìm”. Đạo
Hiếu, lời ông cha dạy, thực giờ như “ tờ giấy nhàu bị mối mọt gặm nhấm” không còn gía
trị. Một căn bệnh bị lở loét, tử hoại bên ngoài; giờ lan rộng đến các tế bào trung tâm
não bộ.
Nếu trước kia, khi ông bà cho cháu quà hay bố mẹ cho con quà thì con cái phải
giơ hai tay nói “ Cháu xin ạ”, thì giờ đây nó có thể tự lấy đồ mà không cần xin phép.
Thậm chí bố mẹ còn phải dua nịnh theo nó. Nếu trước kia, ăn cơm con cháu phải mở
lời mời ông bà, bố mẹ ăn cơm thì nay vô tư ngồi ăn, không cần biết có ai. Nếu trước
kia, ông bà bố mẹ đánh đòn con cháu thì phải răm rắp chấp hành, còn nay chúng sẽ cãi
lại và có thể đánh trả. Tất nhiên, căn nguyên ở đây là do sự giáo dục con cái của mỗi
gia đình. Nhưng chỉ những điều trên thôi đủ chứng minh cho một thế hệ đang lãng quên
mất thế nào là Hiếu đạo? Tin được không? Hãy thử ngó nhìn ở chính gia đình mình
hoặc sang những nhà hàng xóm bên cạnh?
Chữ Hiếu, quả thật, không những bị xuống cấp bên ngoài mà còn bị mục ruỗng
ở bên trong, từ gia đình thành thị đến nông thôn, từ gia đình miền xuôi đến miền
ngược:
9
Anh Minh và chị Hưng (Gia Trấn, Gia Viễn, Ninh Bình) lấy nhau đã chục năm và
có với nhau 2 đứa con Anh (Minh) không có công việc ổn định nên ai thuê gì làm nấy. Còn
chị thì từ xưa tới nay ở nhà làm ruộng, khi rảnh rỗi thì đi phụ hồ. Bà Thanh ( mẹ anh Minh) biết
con cái đi làm vất vả nên ở nhà lo cơm nước, nhà cửa cho con cháu. Nhưng chị Hưng lại
không biết điều mà hay chửi mắng bà ầm cả xóm lên, đường qua lối lại ai ai cũng nhìn vào
Một hôm, chị phơi lúa ra sân rồi đi làm, chị dặn bà: Bà ở nhà phơi lúa cho khô để cất đi, tôi đi

- Má! Má lên đây làm gì? Cô sinh viên sắp nhận bằng cử nhân giãy nãy lên hỏi người
mẹ quê mùa còm cõi.
- Má nghỉ bán một bữa lên coi con lãnh bằng tốt nghiệp.
- Không được đâu! Bữa nay bạn con đông lắm, mà má lại ăn mặc thế này….
- …
- Thì má còn bộ nào khác đâu. Thôi cho má vào. Má…
- Thôi… thôi, má về đi. Con thì thế này, má thì thế kia… Tụi bạn con nó cười…! Nói rồi
cô sinh viên xinh đẹp chạy ào vào trong hội trường… Vừa lúc người xướng tên giới thiệu: Sinh
viên Phạm Thị P là một trong những sinh viên xuất sắc của trường.
14
Hoặc câu chuyện về một thanh niên đang có bức xúc với mẹ mình, nhân ngày
8/3 có “chia sẻ” trên một trang mạng xã hội thế này: “O*(?PQR
#,(*<D!@:**(#S(4
.:(TU1
2

Sự ảnh hưởng giao thoa nhiều nền văn hóa mà giới trẻ không tự chắt lọc, dẫn
đến lối sống hời hợt, trọng hình thức. Yêu thích, mơ tưởng một thế giới xa hoa phù
phiếm, quên đi cuộc sống hiện tại.
Một số bộ phận thì xô bồ theo cuộc sống vật chất. Tiền làm chủ đầu óc, làm chủ
cảm xúc, dẫn đến một cuộc sống đầy sợ hãi, lo lắng bất an, nghi ngờ chính bản thân và
người thân. Tình trạng hỗn loạn này dẫn đến lối sống ích kỷ, bo bo cho bản thân, dần
dần vô hình quên đi mất những giá trị truyền thống tốt đẹp mà không hay biết.
Sự thật chứng minh một cách sâu sắc khi ta nhìn ngay bữa cơm gia đình không
còn những chia sẻ, không có sự vui vẻ. Ai nấy lo ăn xong bữa của mình, khi có ngồi lâu
ăn với nhau thì cũng phải có sự chen vào của những công nghệ hiện đại như ti vi, điện
thoại
Những nét đẹp đạo đức truyền thống nói chung, Hiếu đạo nói riêng đang dần bị
lãng quên từ ngay lối sống của mỗi cá nhân. Như loài chuột gặm nhấm, nó đang bào
mòn dần những giá trị một cách từ từ.

chặt chẽ
16
.
Đúng vậy, giáo dục trong gia đình là yếu tố cơ bản.
16 Th.s Lê Văn Toàn, Vai trò của giáo dục trong gia đình của Việt Nam hiện nay. thongtinkhcndaklak.vn Online. Truy
cập ngày 23/11/2013.
12
Trong bài nghiên cứu “ VW#:%X&:Y
I”, tác giả Dương Thị Kim Toan đưa ra những giải pháp nâng cao giáo dục
của gia đình trong việc hình thành nền tảng nhân cách con trẻ như sau:
“ BR@5H=.?!"RZR-&[."
[.)0H,:-J,”
17
.
Người làm cha làm mẹ phải hiểu biết về chữ Hiếu truyền thống; trong lối sống,
ứng xử thường ngày của người con xưa ra sao? của bậc làm cha mẹ thế nào? Nhằm
xây dựng gia pháp trong gia đình nhằm đảm bảo tôn ti trật tự. Hay lối sống hiện đại?
tâm sinh lý con trẻ? Nhằm thay đổi và điều chỉnh phù hợp lối sống mới nhưng vẫn giữ
giá trị truyền thống cốt lõi.
EBR(=&5H=.@?+1
Q
. Khi cha mẹ đối xử tệ bạc
với ông bà, con cái tất yếu sẽ nhìn điều đó và vô hình chúng sẽ đối xử với bậc sinh
thành như những gì chứng kiến ở cha mẹ. Bởi lẽ, con cái chính là chiếc gương phản
ảnh chính hình ảnh cha mẹ chúng. Do đó, ông bà cha mẹ phải trở thành mẫu mực về
đạo đức,là tấm gương cho con cháu noi theo. Dân gian ta có câu “ nhìn con biết cha” là
do thế.
“BR(#H=?P9&%\F+,-(#](J5H=
(#]*).L”
19


1
7b

Đây là dấu hiệu tích cực cho thấy nhà nước đã nhìn thấy thực trạng xuống cấp
đạo đức trong xã hội. Tuy nhiên,
Cần nâng cao nhận thức về phong trào xây dựng gia đình văn hóa, đó là cần chú trọng
về nội dung của cuộc vận động, cần nhìn thẳng vào thực trạng ở các địa phương trên cả nước
chạy theo hình thức, theo chỉ tiêu. Nếu không thận trọng về tiêu chuẩn, không đi vào nội dung
thực chất thì những tấm giấy chứng nhận “gia đình văn hóa” sẽ làm cản trở đến việc phát huy
và bảo tồn những giá trị tốt đẹp của gia đình truyền thống
21
.
Bên cạnh đó, các cấp các ngành văn hóa, kinh tế có trách nhiệm của nhà nước
cũng nên làm các đề án tham gia xây dựng kinh tế cho mỗi địa phương; phát động các
phong trào văn hóa nhằm củng cố phát huy vai trò của các thành viên trong gia đình
Khối các doanh nghiệp , hiện nay, cũng đã và đang tham gia rất nhiều trong việc
tuyên truyền giáo dục đạo làm con, như phát động nhiều chương trình viết về cha mẹ,
những cảm nhận trong cuộc sống, các quảng cáo khuyến mãi nhân dịp lễ cha mẹ tuy
nhiên, cũng mang tính hình thức nhiều. Chất lượng sâu sát cần được động viên tham
20 Theo QĐND, Bảo tồn chữ “Hiếu” trong gia đình Việt thời nay. Qdnd.vn Online, thứ 4 ngày 13/11/2013. Truy
cập ngày 18/11/2013.
21 Theo QĐND, Ibid.
14
gia trong quá trình quản lý đời sống công nhân viên ở mỗi xí nghiệp nói riêng. Các
doanh nghiệp hiểu được rõ quá trình này thì sẽ có tác động tích cực trong nhiều mặt.
Rốt lại, với những “ toa thuốc” trên, “ căn bệnh” băng hoại Hiếu đạo ngày nay sẽ
có thể thuyên giảm và khỏi nếu như “ người bệnh chịu uống thuốc”.
Sự thật, một căn bệnh dù đã được chữa khỏi thì nguy cơ tái bệnh vẫn rất cao.
Giả sử tình trạng băng hoại đạo Hiếu làm con đã thuyên giảm nhưng có ai nói được

24 Đối thoại GS.TS Vũ Gia Hiền, Ibid.
15
Mặc dầu, “B@F.0"*[<3X[RJ#=:
%5?[<3RJ([X[^:
mXW:>5”
25
. Bởi, luật pháp được coi là chiếc búa tạ để
nhắc nhở sự tu dưỡng lối sống đạo đức cá nhân trong đạo làm con.
Nói như vậy, việc hình thành xây dựng nên bộ Luật Hiếu Đạo riêng là rất cần
thiết. Xã hội không thể lạc quan rằng “ một ngày kia chữ Hiếu sẽ đẹp đẽ trở lại”. Và quá
trình xây dựng nên một thể chế pháp luật như Luật Đạo Hiếu còn lâu dài, do đó rất cần
sự ủng hộ, ý thức chung tay của toàn xã hội.
KẾT LUẬN:
Tại sao xã hội phải giữ chữ Hiếu để duy trì một nếp sống có tôn ti, trật tự? Tại
sao mỗi chúng ta phải có trách nhiệm bổn phận làm con? Tại sao chúng ta phải khảo
cứu hiện trạng xã hội chữ Hiếu ngày nay?
Thật vậy, gia đình là hạt giống nhân cách cơ bản phát triển nguồn lực xã hội. Và
Hiếu là một trong món thức ăn nuôi dưỡng sự phát triển đó. Vai trò của nó từ thế hệ
này sang thế hệ kia không thể phủ nhận. Bên cạnh đó,việc thể hiện và giữ gìn chữ Hiếu
khiến trật tự, kỷ cương, nếp sống văn minh gia đình và xã hội được nâng cao.
Trong khi đó, chúng ta đã thấy chữ Hiếu bị xem nhẹ như thế nào trong xã hội
Việt Nam ngày nay. Sự băng hoại, xuống cấp của chữ Hiếu đang trở thành dịch bệnh
len lỏi, thấm đượm trong mọi hình thức khác nhau ở mỗi gia đình.
Thiết nghĩ, các chính sách kinh tế-văn hóa-chính trị của nhà nước nên có những ứng
xử khéo léo, tạo điều kiện cho toàn xã hội cùng tham gia công tác củng cố lại đạo Hiếu.
Các cấp các ngành đồng hành cùng mỗi tế bào gia đình tìm căn nguyên và vận dụng
mọi nguồn lực để củng cố Hiếu đạo; sao cho đó là sự phát triển sâu rộng, bền vững
chứ không phải phong trào; sao cho mỗi bài giảng ở các cấp bậc học sinh khác nhau
đều vang lên câu ca:
Công cha như núi Thái Sơn

ngày 13/11/2013. Truy cập ngày 18/11/2013.
7. Th.s Lê Văn Toàn, VW:%X#W
thongtinkhcndaklak.vn Online. Truy cập ngày 23/11/2013.
8. Minh Lý, 5#Giadinh.net.vn Online, Thứ sáu ngày 2/8/2013.
Truy cập 20/11/2013.
18