VIỆN CHĂN NUÔI - Tạp chí Khoa học Công nghệ Chăn nuôi - Số 24-Tháng 6 - 2010 56

ẢNH HƯỞNG CỦA NHÂN TỐ MÙA VỤ ĐẾN CHẤT LƯỢNG TINH DỊCH LỢN
NGOẠI NUÔI THEO PHƯƠNG THỨC CÔNG NGHIỆP VÀ BÁN CÔNG NGHIỆP Ở
KHU VỰC ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
Trịnh Văn Thân
1
*, Đào Đức Thà
1
, Nguyễn Ngọc Thái
2
,
Đỗ Văn Trung
(3
và Nguyễn Tiến Dũng
4

1
Viện chăn Nuôi;
2
Trung tâm giống gia súc Hải Dương

3
Trung tâm giống vật nuôi Hà Nội;
4
Sở nông nghiệp Hải Phòng
*Tác giả liên hệ: Trịnh Văn Thân - Bộ môn sinh lý, sinh hóa và tập tính vật nuôi

phần nghiên cứu sâu và có hệ thống các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch lơn
ngoại và các giải pháp khắc phục, chúng tôi tiến hành ‘’Nghiên cứu nhân tố mùa vụ ảnh
hưởng đến chất lượng tinh dịch lợn ngoại nuôi theo phương thức công nghiệp và bán công
nghiệp ở khu vực đồng bằng Bắc bộ’’ nhằm xác định mức độ ảnh hưởng của mùa vụ và
nhiệt độ, ẩm độ chuồng nuôi đến chất lượng tinh dịch lợn ngoại.
VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Vật liệu nghiên cứu
Nghiên cứu tiến hành trên đàn lợn đực ngoại 200 con gồm các giống Landrace; Yorkshire,
Duroc, Pidu, Master nuôi tại 4 trạm thụ tinh nhân tạo tại Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên,
Hà Nội (Hà Tây cũ)

TRINH VĂN THÂN – Ảnh hưởng của nhân tố mùa vụ đến chất lượng tinh dịch lợn ngoại 57

Nội dung và phương pháp nghiên cứu
Ảnh hưởng của mùa vụ đến chất lượng tinh dịch lợn ngoại nuôi theo phương thức công
nghiệp và bán công nghiệp
Theo phương pháp điều tra, thu thập số liệu nhiệt độ, ẩm độ trong khu vực (số liệu của các
trạm khí tượng vùng) và chất lượng tinh dịch lợn tại các trạm, trung tâm thụ tinh nhân tạo
trong vòng 5 năm (2003-2007) để phân tích đánh giá. Gồm 20.000 số liệu về nhiệt độ, ẩm độ,
các chỉ tiêu chất lượng tinh dịch.
Mức độ ảnh hưởng của nhiệt độ không khí và nhiệt độ chuồng nuôi đến chất lượng tinh
dịch ở các phương thức chăn nuôi.
Theo dõi nhiệt độ, âm độ không khí và chuồng nuôi: Phương pháp theo dõi nhiệt độ, ẩm độ
bằng thiết bị đo tự động APECH TH-05/jumbo Digit ở các thời điểm trong ngày (7giờ; 13giờ;
21giờ) và các vị trí trong chuồng nuôi đã xác định. Theo dõi chất lượng tinh dịch lợn đực
hàng ngày bằng các kỹ thuật thông thường.
Thời gian và địa điểm nghiên cứu

Trung bình 26,27±0,28 83.41±1,32
Diễn biến nhiệt độ, ẩm độ tuân theo quy luật tự nhiên, nhiệt độ trung bình cao nhất ở mùa hè
(38,65
o
C); Nhiệt độ trung bình thấp nhất ở mùa đông (11,34
o
C), chênh lệch nhiệt độ gữa các

VIỆN CHĂN NUÔI - Tạp chí Khoa học Công nghệ Chăn nuôi - Số 24-Tháng 6 - 2010 58

mùa là rất lớn (P<0,001); Ẩm độ trung bình cao nhất ở mùa xuân (98,87%) và thấp nhất ở
mùa thu (70,64%). Ẩm độ ở các mùa chênh lệch cao (P<0,001). Nhiệt độ, ẩm độ ở mùa hè rất
cao và thời gian kéo dài ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch
Ảnh hưởng của mùa vụ đến chất lượng tinh dịch lợn đực ngoại
Bảng 2. Chất lượng tinh dịch lợn ngoại ở mùa đông xuân, hè thu
Mùa vụ Chỉ tiêu
n.
Đông xuân
(Mean±SE )
Hè thu
(Mean±SE )
V(ml) 13.493 232,414 ± 1,011

233,391 ± 0,955

A 13.493 0,817±0,00067
a

(Mean±SE )
V (ml) 6740 216,186±0,796
*
249,619±1,138
*
A 6740 0,797±00053
*
0,833±0,00076
*

C (triệu/ml) 6740 239,913±0,916 230,968±1,306VAC 6740 38,648±0,195
*
48,944±0,278
*

Kỳ hình(%) 1350 15,120±1,124
a
16,421±1,453
b

Trong cùng một dòng, sự sai khác giữa các giá trị trung bình có dấu * là có ý nghĩa thống kê (P<0,01)
Các chỉ V,A,VAC ở phương thức chăn nuôi bán công nghiệp cao hơn ở mô hình chăn nuôi công
nghiệp (P<0,01). Nguyên nhân có thể do ở phưong thức chăn nuôi bán công nghiệp, lợn đực
giống được vận động và tiếp xúc với điều kiện tự nhiên nhiều hơn, điều này rất quan trọng đối
với đực giống. Tuy nhiên, để làm sáng tỏ mối tương quan giữa mùa vụ và phương thức chăn
nuôi có ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch, cần phải phân tích mối tương quan này.
Ảnh hưởng mùa vụ và phương thức chăn nuôi đến chất lượng tinh dịch lợn đực ngoại

tôi tiến hành nghiên cứu: sự thay đổi nhiệt độ, ẩm độ chuồng nuôi khi nhiệt độ và độ ẩm
không khí thay đổi
Ảnh hưởng của nhiệt độ, ẩm độ không khí đến nhiệt độ, ẩm độ chuồng nuôi ở các phương
thức chăn nuôi
Bảng 5. Nhiệt độ chuồng nuôi ở các phương thức chăn nuôi
Nhiệt độ nơi theo dõi
Phương thức chăn nuôi

Mùa

Chỉ số
Ngoài trời
(Mean±SE )
Công nghiệp
(Mean±SE )
Bán công nghiệp
(Mean±SE )
TB cao nhất 24,12±2,31 25,78±2,34 25,32±1,65
TB thấp nhất 11,34±2,76 22,23±2,65 14,45±2,32
Đông
Trung bình 22,23± 0,48 24,35±0,50 22,43±1,97
TB cao nhất 25,67±2,34 28,82±2,16 28,42±1,56
TB thấp nhất 23,15± 1,68 19,26±0,67 18,20±1,48
Xuân
Trung bình 24;56±0,73 24,12±0,45 24,20±0,67
TB cao nhất 38,65±1,15 29,78±2,57 39,54±1,87
TB thấp nhất 29,14±1,45 28,45±2,87 28,21±2,43
Hè
Trung bình 30,18±0,29 27,40±0,56 29,37±0;50
TB cao nhất 31,67±1,75 28,72±2,65 30,34±2,12

(Mean±SE )
Bán công nghiệp
(Mean±SE )
TB cao nhất 91,23±3,21 87,67±2,34 88,96±2,76
TB thấp nhất 75,34±2,16 72,43±1,56 76,27±2,11
Đông
Trung bình 82,54±1,67 74,67±1,31 80,33±2,28
TB cao nhất 98,87±0,98 94,76±2,67 96,75±2,67
TB thấp nhất 90,34±0,57 85,43±1,244 90,12±1,12

Xuân
Trung bình 87,50±1,43 82,57±0,85 84,21±1,23
TB cao nhất 90,13±2,42 89,76±1,89 90,23±2,06
TB thấp nhất 79,46± 2,76 79,32±2,67 80,56±2,32
Hè
Trung bình 84,20±2,34 81,83±0,76 82,00±1,31
TB cao nhất 86,72±1,46 82,35±1,54 85,18±1,63
TB thấp nhất 70,64±1,76 70,27±1,65 70,12±1,67
Thu
Trung bình 83.41±1,32 78,17±0,76 80,89±1,31
Ẩnh hưởng của nhiệt độ, ẩm độ chuồng nuôi ở các phương thức chăn nuôi đến chất lượng
tinh dịch
Bảng 7. Chất lượng tinh dịch lợn đực ngoại ở các mùa và các phương thức chăn nuôi
Chất lượng tinh dịch Mùa Phương
thức CN

V(ml)
(Mean±SE )
n =756
A


16,86±0,67
CN 183,616±2,05 0,78±0,17 227,418±2,09 32,50±0.23

15,87±0,41 Thu
BCN 238,794±2,92 0,83±0,24 243,00±3,74 48,51±0,19

16,21±0,34
Trong tất cả các mùa, nhiệt độ,ẩm độ chuồng nuôi ở phương thức chăn nuôi công nghiệp luôn
ổn định vì vậy các chỉ tiêu chất lượng tinh dịch ổn định hơn ở phương thức chăn nuôi bán
công nghiệp (P<0,05). Tuy nhiên, ở phương thức chăn nuôi bán công nghiệp các chỉ tiêu chất
lượng tinh dịch luôn cao hơn ở tất cả các mùa, nhưng giảm rõ rệt vào mùa hè (P<0,001).
Winfield và cs (1970). Nhiệt độ cao làm tính hăng lợn đực bị giảm sút, tinh trùng xuất ra ít và
khả năng thụ tinh của tinh trùng bị giảm thấp. Lợn đực lai Large White khi được nuôi ở nhiệt
độ cao, lợn đực vẫn giao phối bình thường vào lúc mát trời trong ngày. Lợn đực chỉ có thể
chịu đựng được stress nhiệt trong giai đoạn ngắn (<4 ngày) mà không ảnh hưởng xấu đến đặc
điểm tinh dịch. Cần ngăn ngừa nhiệt độ cao dài ngày (>7 ngày). Donald và Levis (2008), ở
mùa đông tỷ lệ tinh bị loại bỏ khi hoạt lực dưới 70% và tỷ lệ kỳ hình cao là từ 2,4%đến 6,7%.
Trong khi đó ở mùa hè là 10,7%-35,4% và VAC ở mùa đông là 55-62 tỷ, mùa hè là 35 - 45 tỷ.

TRINH VĂN THÂN – Ảnh hưởng của nhân tố mùa vụ đến chất lượng tinh dịch lợn ngoại 61

Kết quả của Nitt và Fist (1970). Nghiên cứu ảnh hưởng của stress nhiệt trong vòng 72 giờ
(nhiệt độ: 33
0
C; ẩm độ: 50%) đến chất lượng tinh dịch lợn cho thấy nồng độ C giảm (P<0,05).
Hoạt lực A giảm (P<0,01).

0,764±0,005

146,889±6,725

11,623±1,292

14,64±0,65

Landrace 220,943±1,873

0,824±0,001

254,355±1,928

39,829±0,392

15,78±0,32

Yorkshire

226,852±8,041

0,801±0,006

205,445±8,277

31,775±1,675

15,79±0,15


29,892±1,372

17,12±0,27

Móng cái

139,920±6,918

0,782±0,005

142,211±7,121

11,740±1,363

15,14±0,25

Landrace 221,160±2082

0,818±0,001

251,620±2,143

40,383±0,381

16,38±0,35

Yorkshire

193,936±7,505


Hè Thu
Pidu 211,482±6,963

0,776±0,005

200,573±7,167

29,364±1,372

17,62±0,47

Chất lượng tinh dịch gữa các giống lợn có sự sai khác rất rõ rệt (P<0,001). Chất lượng tinh
dịch ở lợn Móng cái là thấp nhất (VAC: 11,623-11,740) và cao nhất ở lợn Master (VAC:
50,052-56,048). Tuy nhiên, các chỉ tiêu trên lại thay đổi rất rõ rệt ở các giống lợn ngoại trong
các mùa đông xuân và hè thu.
Mức độ ảnh hưởng và mối tương quan các nhân tố đến các chỉ tiêu chất lượng tinh dịch
Bảng 9. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng tinh dịch lợn đực ngoại
Nhân tố ảnh hưởng
Phương thức chăn nuôi

Chỉ tiêu
Mùa
vụ
Giống
CN BCN
Mùa vụ, phương
thức chăn nuôi
V(ml) ** *** *** *** ***
A *** *** *** *** ***
C (Triệu/ml) *** *** *** *** ***

2 21-28 37,8-38
0
C
3 29-32 38,1-38,2
0
C
4 33-35 38,2-38,3
0
C
5 > 35 38,4-39,2
0
C
Khi nhiệt độ không khí ở dưới 28
0
C nhiệt độ cơ thể lợn ở giới hạn sinh lý, nhưng khi nhiệt độ
không khí lên 29-35
0
C thì bắt đầu có sự thay đổi nhưng chưa ảnh hưởng nhiều. Khi nhiệt độ
không khí lên trên 35
0
C thì bắt đầu có sự thay đổi rõ rệt, nhiệt độ cơ thể lợn có thể lên 39
0
C
điều này gây hiện tượng stress nhiệt. Nếu giai đoạn này kéo dài vài ngày sẽ ảnh hưởng đến
chất lượng tinh dịch.
KẾT LUẬN
Nhiệt độ, ẩm độ không khí ảnh hưởng rõ rệt đến nhiệt độ, ẩm độ chuồng nuôi theo phương
thức bán công nghiệp và ít ảnh hưởng đến chuồng nuôi theo phương thức công nghiệp
(P<0,001). Nhiệt độ, ẩm độ chuồng nuôi ảnh hưởng đến chất lượng tinh dịch (P<0,01). Trong
điều kiện tổng hợp tất cả các yếu tố, chất lượng tinh dịch ở phương thức chăn nuôi bán công