Nguyên tắc, bước đi, biện pháp trong xây dựng chủ nghĩa xã hội
- Hai nguyên tắc có tính chất phương pháp luận:
+ Một là, xây dựng chủ nghĩa xã hội là một hiện tượng phổ biến mang tính quốc tế,
cần quán triệt các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về xây dựng chế độ mới, có
thể tham khảo, học tập kinh nghiệm của các nước anh em.
+ Hai là, xác định bước đi và biện pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội chủ yếu xuất phát
từ điều kiện thực tế, đặc điểm dân tộc, nhu cầu và khả năng thực tế của nhân dân.
- Phương châm: xây dựng chủ nghĩa xã hội là một quá trình lâu dài, có nhiều bước,
bước ngắn, bước dài cho nên phải làm dần dần từng bước một, phải thận trọng và vững
chắc.
- Bước đi:
+ Bước đi trong cải tạo nông nghiệp: “Lúc đầu là cải cách ruộng đất, sau đó tiến lên
một bước là tổ chức tổ đổi công sao cho tốt, cho khắp, lại tiến tới hình thức hợp tác xã dễ
dàng rồi tiến lên hợp tác xã cao hơn”.
+ Bước đi trong công nghiệp: “Ta làm cho nông nghiệp là quan trọng và ưu tiên rồi đến
tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp nhẹ, sau mới đến công nghiệp nặng”.
- Biện pháp:
+ Phải kết hợp chặt chẽ giữa hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam “xây
dựng miền Bắc, chiếu cố miền Nam”.
+ Phải kết hợp giữa cải tạo với xây dựng trong đó xây dựng là chủ yếu, vừa xây dựng
vừa bảo vệ.
+ Xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có kế hoạch, biện pháp, quyết tâm để thực hiện
thắng lợi kế hoạch.
+ Đẩy mạnh gia tăng sản xuất phải đi đôi với thực hành tiết kiệm. Hồ Chí Minh viết:
“Tăng gia là tay phải của hạnh phúc, tiết kiệm là tay trái của hạnh phúc”.
+ Phải gắn mục tiêu cao cả của chủ nghĩa xã hội với biện pháp và cách làm thiết thực,
cụ thể để đáp ứng yêu cầu của nhân dân trong từng giai đoạn.
Kiến thức nâng cao:
* Những điểm sáng tạo của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá
độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam?
1. Cách diễn đạt về chủ nghĩa xã hội: dung dị, mộc mạc, dễ hiểu, dùng ngôn ngữ của

- Nảy sinh tình trạng chồng chéo, lấn sân nhau. Đó là tình trạng Đảng bao biện chức
năng Nhà nước; Đảng và Nhà nước lấn sân làm triệt tiêu vai trò của Mặt trận và các đoàn
thể chính trị xã hội, đẩy hoạt động của các đoàn thể rơi vào tình trạng trì trệ, xơ cứng, hành
chính hóa, biến thành hình thức; cấp trên bao biện cấp dưới, Nhà nước áp đặt cách làm cho
mọi tổ chức và cá nhân trong xã hội bằng biện pháp hành chính mệnh lệnh → không phát
huy được quyền làm chủ của người dân, đẩy xã hội rơi vào tình trạng trì trệ, xơ cứng, triệt
tiêu các khả năng sáng tạo.
2. Tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa bằng việc thủ tiêu các hình thức chiếm hữu tư
nhân về tư liệu sản xuất, thiết lập 2 hình thức sở hữu toàn dân và tập thể, tương ứng là 2
thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể. Lúc đó, chúng ta nghĩ rằng việc thiết lập quan hệ
sản xuất xã hội chủ nghĩa đi trước một bước sẽ mở đường, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát
triển, nhưng đã có những tác động ngược lại:
- Việc xác lập nóng vội chế độ công hữu về tư liệu sản xuất → kìm hãm, níu kéo lực
lượng sản xuất phát triển.
- Việc thiết lập quản lý kinh tế bằng biện pháp hành chính mệnh lệnh theo chỉ tiêu giá
trị hiện vật (nhưng lại không chịu trách nhiệm về quyết định của mình)→ các cơ sở kinh tế
không có quyền tự chủ sản xuất kinh doanh; gây ra sự gò bó, vướng mắc, trói buộc các đơn
vị kinh tế; làm suy yếu, triệt tiêu động lực kinh tế; tạo môi trường tham, lãng phí; gây thất
thoát lớn tài sản của Nhà nước,…
- Việc thiết lập chế độ phân phối theo hiện vật theo lối bình quân → gây tư tưởng ỷ
lại, dựa dẫm, lười biếng, triệt tiêu sự sáng tạo và tính tích cực của người lao động; tạo ra
“thị trường tự do” để kiếm lời bất chính.
3. Trong quá trình tiến hành công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, có 1 số khuyết điểm
sau:
- Ưu tiên phát triển công nghiệp nặng trong khi chưa có đầy đủ các tiền đề cho công
nghiệp hóa, chưa tính toán tổng thể cơ cấu kinh tế cần dịch chuyển theo bước đi nào,… Tất
cả vốn liếng đều ưu tiên cho công nghiệp nặng, bỏ qua nông nghiệp, công nghiệp nhẹ → đời
sống nhân dân càng khó khăn.
- Công nghiệp hóa được xem là việc của Nhà nước (kinh tế quốc doanh và tập thể)
mang tính khép kín→ không huy động được các thành phần kinh tế khác và toàn xã hội;