CU
ỐN SÁCH "VỀ TINH THẦN TRONG NGHỆ
THUẬT" (1) CỦA KANDINSKY ĐÃ ĐƯỢC
TIẾP NHẬN NHƯ THẾ NÀO?

KANDINSKY-Không đề-1910 (chì than,
thuốc nước và mực nho), 49.6x64.8cm.
Quà tặng của bà Nina Kandinsky dành cho
Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Quốc gia

NĂM NAY, 2011, LÀ VỪA TRÒN 100 NĂM RA ĐỜI CỦA CUỐN
SÁCH "VỀ TINH THẦN TRONG NGHỆ THUẬT" (NGUYÊN BẢN
TIẾNG ĐỨC: UBER DAS GEISTIGE IN DER KUNST, TIẾNG PHÁP:
DU SPIRITUEL DANS L'ART). CÙNG VỚI SỰ RA ĐỜI CỦA "DER
BLAUE REITER" (KỴ SĨ XANH), MỘT TRÀO LƯU TIỀN PHONG CỦ
A
HỘI HỌA ĐỨC, CUỐN SÁCH LÝ LUẬN VỀ TRỪU TƯỢNG NÀY ĐÃ
GHI DẤU VÀO LỊCH SỬ NGHỆ THUẬT NHƯ LÀ MỘT TRONG
NHỮNG SỰ KIỆN NỔI BẬT NHẤT.
Sự tiếp nhận một cách khó khăn của mọi người đối với cuốn sách lý luận
quan trọng đầu tiên của Kandinsky đã được Paul Westheim thuật lại trong
cuốn “Das Kunstblatt” (1930) như sau: “Vào năm 1910, ông ấy [tức
Kandinsky] đã viết xong cuốn sách và để ở đâu đấy trong các ngăn kéo của
ông. Không có nhà xuất bản nào đủ can đảm để mạo hiểm ứng trước một
chút gì đó cho việc xuất bản (mà chung quy vẫn chỉ là vấn đề sở thích).
Ngay cả sự môi giới mặn nồng của ngài Hugo von Tschudi cũng không đem
lại kết quả nào”.
Trên thực tế, bản thảo bằng tiếng Đức của cuốn sách đã được hoàn tất ở
Murnau, ngày 3/8/1909, và đã bị ông chủ xuất bản G.Muller ở Munich từ
chối thẳng thừng vào ngày 15/10 cùng năm. Lý lẽ đặt ra đầu tiên không dựa
trên một cơ sở căn bản nào: “Phong cách chịu quá nhiều ngữ điệu không

Bản rút gọn của cuốn sách dưới dạng tiểu luận bằng tiếng Nga, nhờ tài dịch
thuật của Koulbine (1868 - 1917), đã toả sáng tại Saint - Pétersbourg trong
khoảng thời gian từ tháng 12/1911 đến tháng 1/1912, trước Hiệp hội Nghệ
thuật toàn Nga. “Sau cái buổi họp ấy - Kandinsky viết cho Marc ngày
17/1/1912 - một đám đông đã lừng lững kéo đến trụ sở [Hội Nghệ thuật] để
khẩn nài Koulbine với mong muốn được cho lại bản luận thuyết Koulbine
đã viết ngay lập tức cho tôi, chữ của ông ấy còn lộ rõ vẻ hưng phấn”
ở các nước sử dụng tiếng Anh, những lần xuất bản đầu tiên dưới dạng sách
đều dựa vào bản dịch thực hiện vào năm 1914 của M.T.H.Sadler.
Trường hợp bản dịch tiếng Pháp là cả câu chuyện dài về những toan tính bị
thui chột, một câu chuyện không hề đi tới thành công nào cho đến tận năm
1949. Và điều này, dù sao cũng đã gây ra những tiến triển phức tạp về mặt
cảm xúc của tác giả.
“Tôi đồng ý – Kandinsky viết cho Walden ngày 11/5/1913 – rằng phái
Orphisme (5) đã đi tới chỗ nảy sinh sự giống nhau lạ lùng so với những ý
tưởng riêng biệt của tôi. Tôi hoàn toàn tránh thăm dò về vụ này. Nhưng tôi
mong muốn có được một cái nhìn thiện cảm về việc xuất bản cuốn
‘Spirituel’ của tôi bằng tiếng Pháp”. Cũng trong bức thư này, Kandinsky đã
gợi ý trao gửi việc xuất bản cuốn sách cho nhà sách Figuière, cơ sở nhận
thầu mà Walden là đại diện độc quyền ở Đức. Các nhà dịch thuật được
Kandinsky giới thiệu với Walden là Apollinaire (6) hoặc Mercereau. Một
năm sau, Walden xác nhận chắc chắn rằng Figuière sẽ cho ra sách vào đầu
năm 1915.
Trở về Đức năm 1922 và tiếp tục cuộc đi vòng quanh nước Đức với trường
Bauhaus, Kandinsky đã thử làm một cách vô ích việc bổ khuyết cho bản
thuyết trình bằng tiếng Pháp về cuốn sách quan trọng và chủ yếu nhất của
ông (Spirituel), thay vì bổ cứu cho tác phẩm lý luận thứ hai (7) mà ông đang
chuẩn bị (cho dù nó chỉ được tạo ra như là một sự phát triển và đào sâu
những tư tưởng trước đó đã được vạch ra trong cuốn “Spirituel”).
A.F.del Marle, cộng tác với Gallien, đã chu

lực [làm cho] hoan hỉ và [mang tính] nhất thiết dành cho tương lai”.
QUANG VIỆT
(Nguồn: Kandinsky – catalogue của Christian Derouet và Jessica Boissel.
Trung tâm Georges Pompidou, Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại Quốc gia.
Xuất bản 1985)
1. Trước nay, ở nước ta vẫn dịch tên cuốn sách này từ tiếng Pháp là “Về tâm
linh ” hoặc “Về cái tâm linh ”. Nay tham khảo thêm bản gốc tiếng Đức,
xin được dịch là “Về tinh thần ” cho sát với nghĩa và ý nghĩa của tên sách
theo nguyên bản. Đến nay ở nước ta vẫn chưa có bản dịch tiếng Việt của
cuốn sách này.
2. Otakar Kubin (1883 - 1969): họa sĩ người Séc, hoạt động nghệ thuật rộng
rãi ở Tây Âu.
3. Franz Marc (1880 - 1916): họa sĩ người Đức, một trong những bậc thầy
của “Der Blaue Reiter”.
4. Anton von Webern (1883 - 1945): nhà soạn nhạc người áo, một trong
những người đi tiên phong về hệ 12 âm.
5. Orphisme: xu hướng lập thể nhằm vào cấu trúc trừu tượng của hình thể
thông qua màu sắc, tiêu biểu nhất là Delaunay.
6. Guillaume Apollinaire (1880 - 1918): nhà văn, nhà thơ người Pháp, ngư
ời
cổ xúy cho các xu hướng nghệ thuật tiền phong, nhà lý luận, tác giả của
“kịch siêu thực”.
7. Cuốn sách này nguyên bản tiếng Đức, có tiêu đề “Punkt und Linie zu
Flache” (Điểm - Đường nét - Đồ án), xuất bản ở Đức năm 1926.