Kỹ thuật trồng và bón phân cho cây hồi (01-09-2012)

Hồi là cây đặc sản có giá trị cao ở một số khu vực dọc biên giới Việt - Trung.
Ở vùng này, hồi có chất lượng tinh dầu tốt, có thể xuất khẩu, được đồng bào
dân tộc Tày, Dao ở Lạng Sơn trồng từ hàng thế kỷ nay.
Tên đồng nghĩa: Illicium anisatum Lour, 1790, non L., 1759; Badianifera
officinarum Kuntze, 1891.
Tên khác: Đại hồi, Bát giác hương, Đại hồi hương, Hồi sao, Hồi 8 cánh, Mắc
hồi(Tày).
Họ: Hồi – Illiciaceae
Tên thương phẩm: Chinese star anise, Star anise, Anise oil I- Hình thái:
Cây gỗ nhỏ, thường xanh, cao 6-8(-15)m, đường kính thân 15-30cm.
Thân mọc thẳng, tròn, vỏ ngoài màu nâu xám. Cành non hơi mập,
nhẵn, màu lục nhạt, sau chuyển thành màu nâu xám. Lá mọc cách và
thường tập trung ở đầu cành, trông tựa như mọc vòng; mỗi vòng
thường có 3-5 lá. Phiến lá nguyên, dày, cứng, giòn; hình trứng thuôn
hay trái xoan thuôn; kích thước 6-12x2,5-5cm; đầu lá nhọn hoặc tù,
gốc lá hình nêm; mặt trên màu lục sẫm, nhẵn, mặt dưới xanh nhạt;
gân dạng lông chim, gồm 9 - 12 đôi, không nổi rõ. Cuống lá dài 7 -
10cm. Hoa mọc đơn độc ở nách lá, có khi xếp 2-3 cái; cuống to và
ngắn; 5 lá đài màu trắng có mép màu hồng; 5-6 cánh hoa đều nhau
màu hồng thẫm. Quả kép gồm 6-8 đại (có khi hơn), xếp thành hình
sao đường kính 2,5-3cm, lúc non màu lục, khi già màu nâu sẫm, mỗi
đài dài 10-15mm, có mũi nhọn ngắn ở đầu. Hạt hình trứng, nhẫn
bóng. Hoa tháng 3-5, quả tháng 6-9.
II- Các thông tin khác về thực vật:
Chi Hồi (Illicium) gồm khoảng trên 40 loài, phân bố chủ yếu ở khu
vực Đông Nam Á, Đông Á và Bắc Mỹ. Đến nay, ở nước ta đã phát

đoạn đầu, cây sinh trưởng rất nhanh theo chiều cao (tăng trưởng theo
chiều cao có thể đạt tới 1,5-2,0 m/năm). Cây 5-6 năm tuổi có thể cao tới 9-
10m. Cây trồng từ hạt có thể ra hoa, bói quả ở giai đoạn 5-6 năm tuổi.
Thông thường, hổi nảy chồi vào 2 vụ trong năm. Vụ chính (còn gọi là vụ
xuân) cây nẩy chồi vào cuối tháng 1 đầu tháng 2; vụ phụ (hè thu) từ các
tháng 6-7 đến 10-11. Vụ hoa chính thường vào tháng 7-9 và cho quả chín
vào tháng 7-9 năm sau. Đây là vụ hồi chính (vụ hồi mùa). Thực tế thì vào
tháng 3-4 hàng năm cũng có một vụ hồi chiêm, song chất lượng quả thấp,
vì chủ yếu là những quả còn non bị rụng, quả chưa phát triển đầy đủ
(thường gọi là “hồi đinh”, “hồi chân chuột”, “hồi chân chó”…).
Nếu quan sát kỹ ta thấy, một số cây hồi thường ra hoa, mang quả rải rác
quanh năm. Hồi mùa là vụ chính (cả năng suất, chất lượng quả đều cao).
Thời gian từ khi nở hoa, thụ phấn đến lúc quả chín thường kéo dài khoảng
1 năm. Thường sau mỗi chu kỳ 2-3 năm cây lại sai quả một lần.
IV- Thành phần hoá học:
Tinh dầu hồi chứa chủ yếu ở trong quả (3-3,5% trong quả tươi và 8-13%
trong quả khô). Trong lá cũng chứa tinh dầu, nhưng hàm lượng thấp (0,3-
1,0%). Thành phần chủ yếu của tinh dầu là trans-anethol (80-
98%); ngoài ra còn có khoảng trên 20 hợp chất khác (limonen, -
pinen, -phellandren, linalool, -3-
caren, methylchavicol, myrcen, anisaldehyd, sabinen, 4- terpineol,
paracymen, -terpinen…). Cis-anethol thường chỉ có hàm lượng rất nhỏ (vết
- 0,1%), nhưng lại rất độc và độ độc gấp 15-30 lần so với trans-anethol. Vì
vậy, tinh dầu hồi sẽ gây ngộ độc nếu dùng quá liều lượng hoặc dùng nhiều.
Chất lượng của tinh dầu hồi phụ thuộc chặt chẽ vào hàm lượng của trans-
anethol trong tinh dầu. Dưới đây là mối tương quan giữa độ đông và hàm
lượng trans - anethol trong tinh dầu hồi: Hạt hồi chứa khoảng 50-
80% dầu béo với thành phần chính là các acid oleic, linoleic, stearic và
myristic. Những nghiên cứu gần đây của Viện Hoá học (Viện Khoa học và
Công nghệ Việt Nam) đã cho biết, từ quả hồi (đôi khi còn có tên gọi là “hoa

vôi, ít chua hoặc trung tính, đất cát pha, trên đất cát, đất tầng mỏng xói mòn
mạnh. Đất thích hợp nhất để trồng hồi là đất đỏ cũng có thể trồng dưới rừng
gỗ, đất nghèo Kali và cố thể mở rộng trên đất trảng cỏ cây bụi. Có thể xử lý
thực bì bằng phương pháp cục bộ theo hố rộng khoảng 0,7 - 0,8m, có độ tán
che ban đầu cho cây mới trồng.

Ánh sáng: Giai đoạn dưới 5 năm tuổi cây hồi không chịu được ánh sáng trực
xạ mạnh. Đến 8 năm tuổi, cây hồi bắt đầu ra hoa, kết quả, nhu cầu ánh sáng
cũng tăng dần. Đến giai đoạn 20 năm tuổi trở lên, cây hồi đòi hỏi ánh sáng
hoàn toàn.

Nước: Ở giai đoạn non từ 1-3 tuổi, cây hồi cần nhiều nước, vì thuộc dạng cây
ưa ẩm. Đến giai đoạn trưởng thành (trên 10 năm tuổi), cây hồi có khả năng
chịu hạn ở mức trung bình, và thích ứng linh hoạt với các điều kiện cung cấp
nước khác nhau của môi trường.

Thời vụ trồng tốt nhất là mùa xuân hoặc mùa mưa. Nên trồng hồi ở những
sườn đồi có tầng đất mặt tương đối dày, đủ dinh dưỡng. Mật độ trồng hồi
khoảng từ 400-500 cây/ha. Hố trồng cần đào sâu 50-60cm, rộng 50-60cm, bón
lót 5-10kg phân hữu cơ sinh học và làm sạch cỏ xung quanh. Sau khi trồng
cần tưới nước đủ ẩm, che bóng. Nên giữ lại những cây rừng sẵn có xung
quanh để làm cây che bóng. Về sau sẽ dọn dần cây rừng theo mức độ lớn và
sinh trưởng của hoa hồi. Trong những năm đầu có thể trồng xen khoai, đỗ,
đậu, sắn hoặc chè để tận dụng đất và chống xói mòn.

Để hồi sinh trưởng phát triển tốt, cho năng suất quả cao, hàng năm cần
bón phân hữu cơ sinh học + Better NPK 12-12-17-9+TE (khoảng 15-20
kg/cây) vào giai đoạn trước lúc cây ra hoa và sau khi thu hoạch quả. Khi bón
cần đào rãnh quanh tán cây, rải phân vào rồi lấp đất lên, dọn cỏ, phát bỏ dây
leo, cây bụi ở xung quanh và vun gốc. Chăm bón tốt, cây sinh trưởng, phát

cất rượu. Thời gian cất có thể kéo dài từ 18-24 giờ. Để có hiệu suất và chất
lượng tinh dầu cao, cần sử dụng các thiết bị chưng cất liên tục bằng hơi nước
có hồi lưu với nồi hơi riêng. Bã còn lại sau khi cất tinh dầu có thể dùng làm
nhiên liệu để đun hoặc ủ trộn với phân súc vật để bón cho cây trồng. VIII- Giá trị kinh tế, khoa học và bảo tồn:
Không chỉ ở châu Á (đặc biệt là các nước khu vực Đông Nam Á), mà tại nhiều
nước châu Âu (Pháp, Đức, Ý…) và châu Mỹ (Hoa Kỳ, Cu Ba…) quả và tinh
dầu hồi được coi là gia vị ưa thích trong chế biến thực phẩm. Trong
danh mục các thương phẩm an toàn được phép sử dụng trong sản xuất thuốc
và chế biến thực phẩm của Hoa Kỳ, quả hồi mang ký hiệu “GRAS 2095” và
tinh dầu hồi mang ký hiệu “GRAS 2096”.
Hồi lại là nguồn nguyên liệu có thể tách chiết acid shikimic, nguồn nguyên liệu
để tổng hợp chất Osaltamivir - hoạt chất của thuốc tamiflu - hiện được coi là
thuốc kháng virus có hiệu quả trong việc phối hợp điều trị cúm gia cầm H5N1
trên người nếu được sử dụng ở giai đoạn sớm.
Trong hệ thực vật Việt Nam, chi Hồi (Illicium) có nguồn gen rất phong phú,
rất đa dạng, hiện đã thống kê được khoảng 16 loài. Tất cả các loài trong chi
Hồi (Illicium) ở nước ta đều chứa tinh dầu với các thành phần hoá học khác
nhau. Ở một số loài tinh dầu lại chứa chủ yếu là safrol, linalool và methyl
eugenol… Các loài trong chi Hồi ở Việt Nam là nguồn gen quý cần được
nghiên cứu để khai thác, bảo tồn, phát triển và sử dụng bền vững.