TÂM LÝ HỌC TRẺ
EM
BÀI 1: NHỮNG VẤN ĐỀ
CHUNG VỀ TÂM LÝ HỌC
TRẺ EM
I. ĐỐI TƯỢNG CỦA TÂM LÝ
HỌC TRẺ EM:
Có nhiều khoa học nhiên cứu về trẻ em,
mỗi khoa học nghiên cứu trẻ em theo khía
cạnh riêng, với cách riêng của mình. Tâm
lý học trẻ em quan tâm đến quá trình phát
triển trẻ em, hình thành nhân cách, trở
thành người lớn như thế nào.
Tâm lý học trẻ em là khoa học nghiên
cứu những đặc điểm và quy luật phát triển
tâm lý của trẻ, xem sự hoạt động của trẻ,
sự phát triển các quá trình, phẩm chất tâm
lý và sự hình thành nhân cách của trẻ theo
con đường nào, bằng cơ chế nào.
Có thể nói một cách khái quát rằng đối
tượng của tâm lý học trẻ em là sự sự phát
triển tâm lý của trẻ; những đặc điểm,
những quy luật đặc trưng cho sự phát triển
tâm lý ở mỗi độ tuổi.
II. Ý NGHĨA CỦA TÂM LÝ HỌC
TRẺ EM VÀ QUAN HỆ CỦA NÓ VỚI
CÁC KHOA HỌC KHÁC:
Khi nghiên cứu sự phát triển tâm lý của
trẻ, tâm lý học trẻ em đã sử dụng các tài
liệu của nhiều khoa học khác và đến lượt
Nhiệm vụ cơ bản của giáo dục là bảo
đảm sự phát triển của trẻ, chuẩn bị cho nó
bước vào cuộc sống. Để làm tốt việc này,
nhà giáo dục phải nắm vững những đặc
điểm và quy luật phát triển của đứa trẻ,
nếu không sẽ phải mò mẫm và dễ bị sai
lệch. Trong lĩnh vực giáo dục mầm non,
tâm lý học trẻ em có một vị trí đặc biệt.
Từ việc tổ chức đời sống đến việc hướng
dẫn cho trẻ trong các hình thức hoạt động,
muốn đạt được kết quả tốt, người nuôi dạy
cần phải biết những đặc điểm và quy luật
phát triển tâm lý của trẻ. Tâm lý học trẻ
em không những giúp cho người nuôi dạy
trẻ có khả năng hiểu trẻ mà còn biết vun
trồng và phát triển tất cả những phẩm chất
tốt đẹp của trẻ. Tránh được những thiếu
sót trong công tác giáo dục trẻ.
BÀI 2: CÁC QUY LUẬT
PHÁT TRIỂN TÂM LÝ TRẺ
Tâm lý con người và tâm lý động vật
luôn luôn phát triển. Tuy nhiên tính chất và
nội dung của quá trình phát triển trong thế
giới động vật và ở con người khác nhau.
Cơ chế chủ yếu của sự phát triển tâm lý
động vật là sự truyền kinh nghiệm từ thế hệ
trước đến thế hệ sau bằng quy luật di
truyền sinh học. Đặc điểm của các chức
năng tâm lý người là chúng được phát
triển trong quá trình trẻ lĩnh hội kinh
Người ta chia văn hoá thành hai hình
thái: Văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần.
Dù văn hoá vật chất hay văn hoá tinh thần
đều chứa đựng những kinh nghiệm xã hội –
lịch sử mà loài người đã tích luỹ được. Do
đó sự phát triển diễn ra trong quá trình trẻ
em lĩnh hội kinh nghiệm loài người trong
nền văn hoá.
Ngay từ khi ra đời trẻ đã tiếp xúc với
nền văn hoá của loài người. Nền văn hoá
xã hội với những sản phẩm vật chất tinh
thần ngay từ đầu đã là nguồn gốc và nội
dung của sự phát triển tâm lý.
Sự phát triển tâm lý của trẻ chịu sự chi
phối bởi những điều kiện sống, bởi trình
độ văn hoá của những người xung quanh,
bởi mức độ phong phú và tinh xảo của
những phương tiện sống, bởi những biến
động của xã hội.
Sớm tiếp xúc với một nền văn hoá cao,
đó là điều kiện thuận lợi cho sự hình thành
và phát triển nhân cách của trẻ.
Nền văn hoá chứa đựng kinh nghiệm xã
hội-lịch sử của toàn nhân loại, nhưng ở
mỗi dân tộc, mỗi địa phương do những
điều kiện sống khác nhau nên đã hình thành
nên những phong tục, tập quán, truyền
thống văn hoá khác nhau, tạo nên nền văn
hoá mang bản sắc dân tộc, bản sắc vùng
miền.
trong xã hội loài người, không được tiếp
xúc với nền văn hoá nhân loại thì đứa trẻ
sẽ không thể nên Người được.
Đối với trẻ ở lứa tuổi mầm non, văn
hoá gia đình giữ vai trò đặc biệt quan
trọng.
Văn hoá gia đình là một môi trường đặc
biệt, giúp cho sự phát triển của trẻ thơ
được thuận lợi. Trước hết vì đó là một
môi trường an toàn, trong đó đứa trẻ luôn
ở bên cạnh những người ruột thịt, luôn
được thương yêu, ấp ủ nên đã tạo cho đứa
trẻ cảm giác an toàn về tâm lý, về thể chất.
Gia đình còn là một môi trường phong
phú. Trong gia đình có ông bà, cha mẹ,
anh chị em, tạo ra những mối quan hệ đa
dạng giữa nhiều người ở độ tuổi khác
nhau.Thế giới đồ vật trong nhà nhiều hình,
nhiều vẻ tạo điều kiện cho trẻ làm quen
với xung quanh.
Trong gia đình, trẻ được nuôi dạy theo
một phương thức , khác với phương thức
giáo dục nhà trường. Thể hiện ở những đặc
điểm sau đây:
+ Gia đình chăm sóc dạy dỗ trẻ bằng
tình thương yêu ruột thịt
+ Người lớn trong gia đình dạy trẻ bằng
giao tiếp trực tiếp và thường xuyên với
các em.
+ Gia đình không tiến hành giáo dục đồng
nhân cách trẻ em thì nhất thiết phải đưa
chúng vào những hoạt động nhất định.Giáo
dục trước hết phải là quá trình tổ chức
hoạt động tích cực của trẻ em, qua đó mà
chiếm lĩnh nền văn hoá của dân tộc và của
nhân loại.
Những phẩm chất tâm lý được hình
thành không chỉ phụ thuộc vào tính tích
cực hoạt động của cá nhân, mà còn phụ
thuộc vào chất lượng hoạt động.
Trong cuộc sống, con người có thể
tham gia vào nhiều hoạt động, song có
những dạng hoạt động trong giai đoạn này
là chủ đạo, có ý nghĩa lớn đối với sự phát
triển tâm lý, nhân cách, còn những hoạt
động khác ít có ý nghĩa hơn, chỉ đóng vai
trò thứ yếu.
Ở mỗi giai đoạn phát triển có một hoạt
động nhất định đóng vai trò chủ đạo, hoạt
động này có những đặc điểm sau đây:
+ Là hoạt động có đối tượng mới, chưa
hề có trước đó. Chính đối tượng mới này
tạo ra những cái mới trong tâm lý, tức là
tạo ra những phát triển.
+ Là hoạt động có khả năng chi phối
toàn bộ đời sống tâm lý của trẻ em và tiếp
theo đó những quá trình tâm lý sẽ được cải
tổ, được tổ chức lại bằng hoạt động này.
+ Là hoạt động có khả năng chi phối
các hoạt động khác cùng diễn ra đồng thời
tuổi
Hoạt động chủ đạo: Học tập gắn với xu
hướng nghề nghiệp, hoạt động xã hội.
Tuy nhiên, cần nhớ rằng hoạt động chủ
đạo không phải là hoạt động duy nhất.
III. ĐIỀU KIỆN SINH HỌC VÀ SỰ
PHÁT TRIỂN TÂM LÝ CỦA TRẺ:
Điều kiện sinh học bao gồm tất cả
những yếu tố tạo nên hình thái cơ thể con
người, trong đó đặc biệt quan trọng là hệ
thần kinh, là cơ sở vật chất để diễn ra hoạt
động tâm lý, như một đại diện của loài
người.
Các điều kiện sinh học không quyết
định hoàn toàn sự phát triển tâm lý của trẻ
theo con đường di truyền sinh học, nhưng
cũng cần phải xác định rõ vai trò của nó
trong sự phát triển ấy.
Ngay từ khi lọt lòng mẹ, trẻ đã kế thừa
từ tổ tiên của mình cấu tạo và chức năng
cơ thể, đã có một hệ thần kinh với một bộ
não người có khả năng trở thành cơ quan
hoạt động tâm lý cực kỳ phức tạp mà chỉ
con người mới có. Không có bộ não người
thì không thể nảy sinh các phẩm chất tâm
lý của con người.
Điều kiện sinh học còn ảnh hưởng đến
sự phát triển tâm lý của trẻ ở những điều
sau đây:
I. ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÂM LÝ
CỦA TRẺ SƠ SINH: (0 – 2 tháng)
1.Vai trò của các phản xạ không điều
kiện:
Từ đời sống trong bụng mẹ, một môi
trường trường đối ổn định, đứa trẻ ra đời
như đột ngột bị đẩy vào một hoàn cảnh
mới mẻ của môi trường không khí, với vô
số kích thích của thế giới bên ngoài.
Đời sống của bé trong môi trường mới
được bảo đảm nhờ có những cơ chế di
truyền có sẵn: hệ thống thần kinh đã sẵn
sàng thích nghi với điều kiện bên ngoài,
những hệ cơ quan cơ bản của cơ thể bắt
đầu khởi động, nhờ đó trong những ngày
đầu tiên các phản xạ tự vệ được thực hiện.
Bên cạnh những phản xạ tự vệ, còn có các
phản xạ định hướng, tức là những phản ứng
của trẻ hướng tới những kích thích mới lạ.
Phản xạ định hướng là cơ sở ban đầu của
hoạt động tìm tòi của trẻ. Tuy nhiên sự tìm
tòi của trẻ còn bị hạn chế bởi các giác
quan còn quá non nớt.
Trong những ngày đầu tiên của cuộc
sống của trẻ đã có một số phản xạ không
điều kiện, giúp trẻ thích ứng với hoàn cảnh
sống mới. Phản xạ thở, phản xạ mắt và
những phản xạ về nhiệt độ… đều là những
phản xạ bẩm sinh được thực hiện sau khi
sinh ra.
phát triển. Bé vừa bú vừa nhìn mẹ, hai
cảm giác ở miệng và mắt kết hợp lại.
Những lúc miệng rời vú, không còn cảm
giác gần, nhưng cảm giác xa vẫn còn. Dần
dần thị giác đóng vai trò quan trọng, vì
không bị dứt đoạn. Đây là chỗ dựa đầu
tiên cho quan hệ với đối tượng.
3. Nhu cầu tiếp nhận các ấn tượng thế
giới bên ngoài, nhu cầu gắn bó với người
khác:
a. Nhu cầu tiếp nhận các ấn tượng thế giới
bên ngoài:
Nhu cầu này gắn liền với phản xạ định
hướng. Lúc đầu trẻ chỉ có phản ứng nhìn
khi có một vật sáng để gần và chỉ có phản
ứng nghe khi có tiếng động to. Nhờ đó nhu
cầu tiếp nhận các ấn tượng xuất hiện, trẻ
bắt đầu nhìn theo các vật di động hoặc
phản ứng với âm thanh, đặc biết là giọng
nói của người lớn và rất thích nhìn vào
mặt người.
Copyright: Tài liệu đại học ©