Trường Đại Học Nông Lâm Tp.HCM
Khoa Thủy Sản

Môn: Thủy Sản Đại Cương
Giáo viên hướng dẫn: Th.s Nguyễn Văn Tư
Chuyên đề báo cáo:
Đánh giá hiệu quả của chương trình phát triển
đánh bắt xa bờ của ngành thủy sản Việt Nam
Họ và tên sinh viên: Châu Văn Mạnh
Lớp: DH09CT
MSSV: 09117102

Thủy sản Đại Cương

Châu Văn Mạnh – DH09CT - 09117102 Trang - 2 -

Bài làm:
1. Giới thiệu:
Nước ta là một nước giáp biển, có đường bơ biển tương đối dài (3260 Km), nguồn
hải sản phong phú và đa dạng về cả số lượng và loài (số liệu). Do đó ngành đánh bắt thủy
hải sản đã ra đời từ rất sớm, các ông cha ta trước kia đã đánh bắt thủy sản bằng những
ngư cụ, ngư thuyền thô sơ,… nên không thể ra xa bờ biển đánh bắt được, làm cho nguồn
thủy sản ven bờ cạn kiệt dần và nhiều loài có nguy cơ tiệt chủng (số liệu).
Trước tình hình đó, ngày 9 tháng 6 năm 1997, Chính phủ nước ta ra Quyết định số
393/TTg đề ra chương trình phát triển đánh bắ xa bờ nhằm khai thác nguồn lợi thủy sản
ngoài khơi xa còn nhiều, tránh việc khai thác quá mức nguồn lợi thủy sản ven bờ mà làm
tiệt chủng nhiều loài sinh vật quý hiếm, có giá trị kinh tế cao. Hiện nay sản lượng hải sản
khai thác cho phép ngoài khơi ở nước ta ước tính khoảng 1,1 triệu tấn, còn sản lượng cho
phép khai thác gần bờ khoảng 600 ngàn tấn. Nhưng hiện nay, sản lượng khai thác gần bờ
lại là 1,1 triệu tấn, còn khai thác xa bờ chỉ đạt 600 ngàn tấn, thật là một nghịch lí?

phát triển bền vững được.
Cuối năm 1997, Chính phủ ban hành chính sách cho ngư dân vay vốn đóng tàu
đánh bắt xa bờ. Tính trên phạm vi cả nước, từ khi có chương trình đến nay, Nhà nước đã
đầu tư cho ngư dân hơn 1.000 tỷ đồng.
Riêng ở tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, trong vòng 7 năm kể từ khi bắt đầu triển khai dự
án, ngành thủy sản đã thẩm định và trình lên UBND tỉnh phê duyệt 83 dự án đóng mới 83
chiếc tàu công suất từ 450CV/chiếc trở lên, trị giá 75,169 tỷ đồng. Bên cạnh đó, bằng
nguồn vốn của mình, bà con ngư dân trong tỉnh còn đầu tư thêm gần 1500 tỷ đồng để
đóng mới 1117 tàu thuyền đánh bắt hải sản xa bờ có công suất lớn, nâng tổng số tàu
thuyền có khả năng đánh bắt xa bờ của tỉnh lên 2131 chiếc với tổng công suất hơn
483000CV.
Do làm ăn đạt được hiệu quả cao, hiện
nay các hộ vay vốn trong chương trình phát
triển đánh bắt xa bờ đã trả nợ được 30 tỷ đồng,
chiếm 40% tổng vốn được vay (trong khi đó tỷ
lệ này ở các tỉnh khác như Tiền Giang, Kiên
Giang, Bình Thuận… chỉ đạt từ 10% đến 15%
tổng vốn vay). Sản lượng đánh bắt hải sản cao
không những mang lại lợi nhuận cho bà con
ngư dân mà còn thúc đẩy ngành chế biến hải
sản đạt kim ngạch xuất khẩu năm sau cao hơn
năm trước. Năm 1997, kim ngạch xuất khẩu của
ngành chế biến chỉ đạt 34 triệu USD thì năm
2004 đã tăng lên 126 triệu USD.
Gia đình anh Võ Minh Tuấn, ngụ ở ấp Tân Phước, xã Phước Tỉnh, huyện Long
Điền, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu có 10 chiếc tàu đánh bắt xa bờ. Anh cho biết: Hiện nay, gia

Đánh bắt xa bờ hiện đang được quan
tâm nhằm khai thác tiềm năng từ biển khơi.
Thủy sản Đại Cương

44 dự án đóng mới tàu đánh bắt xa bờ được Chính phủ đầu tư cho tỉnh Quảng
Nam với tổng số tiền gần 52 tỷ đồng đã không mang lại hiệu quả. Nhiều chủ dự án còn
cấu kết với cán bộ rút tiền, sử dụng sai mục đích. Trong
tổng số 44 dự án, có 4 chủ dự án không tổ chức sản xuất
mà cho thuê tàu sử dụng vào mục đích riêng nên không
trả nợ vay; 9 dự án khác sau khi đã rút tiền từ ngân hàng
sắm ngư cụ hơn 2,6 tỷ đồng, đã đem bán lấy tiền đầu tư
vào các ngành nghề khác và thua lỗ.
Thủy sản Đại Cương

Châu Văn Mạnh – DH09CT - 09117102 Trang - 5 -

Ngoài ra, hai tàu của chủ dự án Trần Trúc (xã Tân An, Hội An) và ông Nguyễn
Văn Đua được Nhà nước đầu tư gần 2 tỷ đồng đã nằm bờ từ tháng 12/2002 đến nay,
nhưng cơ quan chức năng không hề hay biết.
Tính từ thời điểm năm 1997, các dự án đánh bắt xa bờ đồng loạt khởi động Đến
nay là 1338,6 tỉ đồng, vốn vay ưu đãi đã được giải ngân, 1362 con tàu lớn trên 90CV đã
ra đời tại 28 tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, kết quả thu được là “ngư dân nợ nần lo lắng, Nhà
nước lo mất vốn đầu tư còn biển bạc thì vẫn ở dạng tiềm năng. Đến thời điểm 30-9-2003
vừa qua, mới thu được 104 tỷ đồng nợ gốc và 38 tỷ đồng nợ lãi, bằng 15% số nợ phải thu
hồi. Tổng dư nợ còn tới hơn 1233,5 tỷ đồng, trong đó 385,8 tỷ đồng nợ quá hạn. Theo số
liệu của Quỹ Hỗ trợ phát triển, tổng dư nợ Quỹ này cho chương trình ĐBXB vay là 994 tỉ
đồng, tỉ lệ nợ khó đòi chiếm 87%.
b. Giá dầu tăng cao làm các ngư dân phải chao đão, Chính phủ phải
giúp đỡ vốn:
Khảo sát của Cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản - Cục KT&BVNLTS
(Bộ NNPTNT) trong tháng 2/2008 - thời điểm giá dầu tăng thêm 3.400 đ/l dẫn đến chi
phí cho nhu cầu phục vụ chuyến biển đều tăng mạnh trong khi giá sản phẩm hải sản lại
tăng không đáng kể. Sự chênh lệch này khiến thu nhập của chủ tàu cũng như người lao
động trên tàu giảm rất mạnh dẫn đến thực tế là một loạt các đội tàu lưới kéo tại các tỉnh

duyệt, các chủ dự án bắt đầu thực hiện công đoạn rút tiền từ ngân hàng. Tại Ngân hàng
Đầu tư và phát triển và Quỹ hỗ trợ phát triển Quảng Nam, chứng từ đưa vào thanh toán
không phù hợp với thời gian triển khai thực hiện, các chủ dự án rút lượng tiền mặt lớn, hồ
sơ thiết bị máy móc không đầy đủ, đơn vị ký hợp đồng bán máy không có chức năng kinh
doanh mua bán máy thủy nhưng vẫn được lãnh đạo các ngân hàng này cho chuyển tiền
thanh toán hàng tỷ đồng. Các chủ dự án còn “đi đêm” với các đơn vị cung cấp ngư lưới
cụ, cơ sở đóng tàu , kê khống nâng giá trị hợp đồng lên để rút tiền.
Hiện tổng nợ gốc của các dự án đánh bắt xa bờ ở Quảng Nam hơn 51,9 tỷ đồng,
mới thu hồi 4,8%, tỷ lệ thu lãi đạt 2,96% và tất cả chủ dự án đều nợ quá hạn, không có
khả năng thanh toán.
5. Những nguyên nhân dẫn đến sự thành công cũng như thất bại của
chương trình phát triển đánh bắt xa bờ:
Bộ Thuỷ sản có văn bản tiếp thu kết luận của Thanh tra Chính phủ về dự án đầu tư
đánh bắt hải sản xa bờ. Bộ thừa nhận 5 khuyết điểm khi triển khai như: chọn chủ dự án
đầu tư trong nhiều trường hợp không đúng đối tượng; lập và phê duyệt dự án thiếu căn cứ
thực tế; đăng ký, quản lý tàu nhiều yếu kém và bất cập.
 Bộ Thủy sản thừa nhận đã lựa chọn chủ dự án đầu tư nhiều trường hợp không
đúng đối tượng; lập, thẩm định xem duyệt các dự án đầu tư không chặt chẽ, không đủ các
điều kiện theo quy định.
Khi triển khai dự án, tại nhiều địa phương, chủ đầu tư được tập trung ưu tiên là các
HTX. Hầu hết số này được thành lập sau khi Chính phủ có chủ trương cho vay vốn ưu
đãi, nhằm xin tiếp nhận tiền đầu tư Kiểm tra hơn 280 HTX tại 9 tỉnh, thành phố có gần
Thủy sản Đại Cương

Châu Văn Mạnh – DH09CT - 09117102 Trang - 7 -

265 cơ sở vừa mới thành lập so với thời điểm xét duyệt. Có những HTX đứng tên chủ dự
án nhưng thực tế việc quản lý, sử dụng tàu, tài sản của dự án là do cá nhân thực hiện. Lãi
họ hưởng nhưng lỗ và trách nhiệm trả nợ lại là HTX.
 Một lý do nữa là việc lập, thẩm định và phê duyệt dự án thiếu căn cứ thực tế. Hầu

hiệu quả kinh tế của các dự án đầu tư là rất thấp. Tính đến tháng 6/2004, tổng vốn vay nợ
đã giải ngân hơn 1.340 tỷ đồng, song nợ thu hồi và xử lý chỉ đạt 1/10. Đặc biệt, tổng số
tiền sai phạm tại cá địa phương là 110 tỷ đồng. Trong đó, về tham ô, cố ý làm trái, chiếm
dụng vốn 12 tỷ đồng.
6. Hiện trạng đoàn tàu đánh bắt xa bờ
Hiện nay cả nước có 95.609 tàu hoạt động nghề cá ở biển Đông và biển Tây Nam
với từ 1 đến 2 triệu lao động tham gia. Trong đó tàu đánh bắt xa bờ có trên 14.000 chiếc,
có công suất từ 90 CV đến 360 CV và thường xuyên có khoảng 300 đến 500 nghìn ngư
phủ bám tàu, bám biển khai thác hải sản. Tập trung nhất là ngư trường vùng biển Hoàng
Sa, Trường Sa và biển Tây Nam. Các tỉnh ven biển từ Ninh Thuận, Bình Thuận đến Cà
Mau, Hà Tiên (Kiên Giang) tàu đánh bắt xa bờ, có khả năng đi biển dài ngày chiếm hơn
2/3 số lượng tàu đánh bắt xa bờ của cả nước. tàu đánh bắt xa bờ của các tỉnh ven biển
Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long với quy mô tương đối khá như Kiên Giang
gần 3.000 chiếc, Cà Mau 2.400 chiếc. Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu có đoàn tàu đánh bắt xa
bờ 1.808 chiếc, có công suất 26.000CV. Tỉnh Bạc Liêu có đoàn tàu đánh bắt xa bờ 806
chiếc. Trong những tháng đầu năm 2009 đoàn tàu Bạc Liêu đã đánh bắt có hiệu quả bình
quân mỗi chuyến tàu lãi hàng chục triệu đồng, nhất là đoàn tàu Thị trấn Gành Hàu, Nhà
Mát…
Tàu đánh bắt xa bờ với các nghề như: đánh bắt cá ngừ đại dương tập trung ngư
dân Bình Thuận, Ninh Thuận, Khánh Hòa, nghề lưới bao, cào, te, câu mực hầu hết tập
rung ở các ngư trường biển Đông và Tây Nam… Năm 2008 đã khai thác được gần 2,1
triệu tấn hải sản xuất khẩu. Riêng tàu đánh bắt xa bờ đã đánh bắt trên 600.000 tấn hải sản
các loại, chiếm 33% sản lượng khai thác biển cả nước.
Theo nhận định của các nhà chuyên môn với chủ quyền lãnh hải trên 3 triệu km
vuông, tàu đánh bắt xa bờ của Việt Nam đã khai thác được khoảng 60-70% trữ lượng
khai thác cho phép, ước tính sản lượng cho phép khoảng 3 triệu tấn hải sản các loại mỗi
năm. Tàu đánh bắt xa bờ của Việt Nam đóng theo nguyên liệu truyền thống bằng gỗ.
Nghề khai thác biển cũng theo truyền thống “cha truyền con nối”. Theo kinh nghiệm đi
biển bằng truyền khẩu, chưa thông qua các lớp đào tạo chuyên môn kỹ thuật tiên tiến. Do
đó, phương tiện đánh bắt xa bờ còn đơn điệu, ngư lưới cụ chưa tiên tiến, các công cụ phụ

đồng nếu công suất, tải trọng tương tự bằng vật liệu composite chỉ có 3,525 tỷ đồng. Đặc
biệt là tàu không những bền hơn gỗ mà còn nhẹ hơn, tốc độ nhanh hơn và khai thác có
hiệu quả hơn và nâng năng suất đánh bắt xa bờ, giảm chi phi cho chuyến đi biển của ngư
dân, ông Đức nhận định sẽ nâng sản lượng khai thác biển Việt Nam lên từ 2,5 đến 3 triệu
tấn/năm, giai đoạn 2010 – 2020.
c. Đánh bắt xa bờ - giải pháp hiệu quả
của nghề đánh bắt hải sản
HTX dịch vụ - khai thác thủy sản Quyết Thắng
hết sức phấn khởi với thắng lợi thu được trong năm
2009. Tổng sản lượng thủy sản khai thác đạt trên 4 ngàn
tấn. Tổng doanh thu đạt trên 51 tỷ đồng. Bình quân mỗi
xã viên thu lợi nhuận đạt trên 200 triệu đồng/năm. Thành
công này nhờ cách định hướng làm ăn hợp lý của Ban
chủ nhiệm HTX, trong đó quan trọng nhất là sự mạnh
Hiệu quả của đánh bắt xa bờ
đúng cách

Thủy sản Đại Cương

Châu Văn Mạnh – DH09CT - 09117102 Trang - 10 -

dạn đầu tư 28 tỷ đồng mua sắm trang thiết bị hiện đại cho 18 chiếc tàu công suất lớn, để
giảm tiêu hao nhiên liệu, tăng hiệu quả đánh bắt xa bờ. Nhờ vậy, mà đội tàu của HTX
chưa bỏ biển chuyến nào.
8. Những kế hoạch mới cho chương trình:
Chiến lược mới - có gì mới?
Phải tổ chức lại sản xuất cho các tàu ĐBTSXB hiện có và xây dựng lại dự án ĐBTSXB
mới có những căn cứ khoa học, yêu cầu cụ thể…là yêu cầu mà ngành thủy sản phải thực
hiện trong năm 2006. Việc xây dựng lại chiến lược dự án đang gặp rất nhiều cản trở, dù
chủ trương thực hiện là đúng. Ông Vũ Văn Đài Phó Cục trưởng Cục Khai thác và Bảo vệ