ÔNG “ĐẠI QUAN” VỀ LẠI NGÔI NHÀ CŨ
Tôi ghé thăm Nguyễn Khoa Điềm khi ông đã về lại ngôi nhà
cũ ở Huế. Nhắc đến thơ, tôi thấy ánh mắt ông bỗng tươi
sáng, linh hoạt hẳn lên, và như chứa đựng một điều gì thăm
thẳm. Tôi nghĩ, không có gì bộc lộ đáy thẳm của nhà thơ hơn
chính thơ của họ. Điều đó hiện lên trong những bài thơ mới
nhất của ông sau khi trở lại ngôi nhà tuổi thơ bên dòng
Hương thơ mộng.
Ngôi nhà khuất sau một rừng chuối xanh um cách đây hai mươi năm
tôi đã từng ngồi uống với ông chén rượu làng Chuồn mà sau này nó
còn phảng phất trong thơ tôi:
chua và cay và thơm như rượu gạo
.
Ông đã xa ngôi nhà ấy suốt một thời tuổi trẻ rồi trở về với người mẹ
vò võ ngóng con mấy chục năm đất nước cắt chia. Cho đến khi làm
đến chức Phó bí thư Tỉnh ủy, ông vẫn ở trong ngôi nhà của mẹ và
viết nên tập thơ “Ngôi nhà có ngọn lửa ấm”. Nhưng con đường
hoạn lộ đã lại mang ông đi xa ngôi nhà thân yêu ấy. Ông ra Hà Nội
làm Thứ trưởng, Bộ trưởng, rồi Ủy viên Bộ Chính Trị. Mười hai năm
sau, ông từ giã mọi thứ để trở về ngôi nhà cũ lúc tuổi sáu tư, và như
ông nói, là để “làm mới cuộc đời mình”. Ông chính là nhà thơ Nguyễn
Khoa Điềm, tác giả của những câu thơ nhiều thế hệ thuộc nằm lòng:
Khi ta sinh ra Đất Nước đã có rồi…
Vâng, gửi lại vợ con ở Hà Nội, ông đã về lại Huế. Người ta thường
thấy ông trên chiếc xe đạp cũ ghé thăm nhà này nhà nọ. Người ta
thấy ông đặt cơm hàng ngày ở quán cơm bình dân gần chợ Vỹ Dạ
suốt cả tháng trời khi chưa tìm được người chợ búa bếp núc. Bà mẹ
vợ ở tuổi “cổ lai hi” về ở với ông, nói rằng, ông ăn rất ít, và chẳng
yêu cầu, đòi hỏi gì. Có lúc thấy thương quá, bà hỏi ông “Ba con bé
thích ăn trứng lộn không, tui ra đầu ngõ mua cho?”. Ông lễ phép
thưa: “Mệ mua cho con một trái”. Bà mẹ vợ vẫn thường gọi ông là

nhiều nhà sách lớn. Người Huế hình như đọc sách nhiều hơn, đặc
biệt là giới trẻ. Mỗi lần tới hiệu sách, ông thấy phấn chấn hẳn lên.
Hầu như tới hiệu sách là thói quen của ông. Hồi còn đương chức ở
Hà Nội, ông cũng thường ghé vào hiệu sách, dù các nhà xuất bản
vẫn thường gửi sách tặng ông. Có khi người ta gửi tặng cả thùng
sách rất nặng. Hồi đó tôi hỏi ông làm sao đọc hết sách tặng của các
nhà xuất bản? Ông cười: Về hưu đọc cũng chưa muộn, nhưng cũng
phải chọn lọc lại mới đọc được. Quả đúng như vậy, sau khi bàn giao
chức tước, công việc, ông chỉ xin cơ quan một chuyến xe chở sách về
Huế. Vậy mà ông vẫn cứ ghé hiệu sách. Ông khoe, hôm kia đến hiệu
sách, thấy có cuốn
Mẫu thượng ngàn
của Nguyễn Xuân Khánh, mua
về đọc một lèo. Và ông bảo, cuốn sách rất thú vị.
- Đọc ba bài thơ mới của anh trên báo Văn Nghệ, Nguyễn Thụy Kha
bảo ông Điềm đã khởi động lại cỗ máy thơ – Tôi nói.
- Nguyễn Quang Thiều điện vào bảo mình gửi thơ ra – ông cười vui –
Mình gửi mấy bài. Về Huế, không khí rất dễ chịu, rất quen với mình.
Cái lạ nhất là sau khi đã rời cái micro trên các bàn họp, trở lại với đời
sống thực lam lũ và bụi bặm của Huế, mình lại làm thơ được ông ạ.
- Anh đến thăm anh Tường chưa?
- Anh Tường đang điều trị bệnh bằng rễ cây mai trăm tuổi. Nghe Mỹ
Dạ nói, có người Huế đã đào cả cây mai trăm tuổi lấy rễ cho anh
Tường làm thuốc chữa bệnh, chân và tay bại liệt đã cử động được tốt
hơn rồi.
- Anh vẫn thường xuyên gặp gỡ anh em văn nghệ Huế chứ?
- Thỉnh thoảng có gặp người này người nọ. Hôm trước mình rủ anh
Hồng Nhu, anh Nguyễn Khắc Phê và Ngô Minh lên núi Thiên Thái ghé
Chín Hầm thắp hương và thăm khu tưởng niệm những người đã hy
sinh. Xúc động lắm.

Vào cái chết
Hãy lộn ngược da anh
Và ghi lên đó mật khẩu:-
Không lùi bước!

Vâng, ông vẫn đi theo con đường thơ đã chọn của mình từ ngày hai
mươi tuổi mang ba-lô vào chiến trường máu lửa. Bây giờ đầu đã bạc,
chức tước đã gửi lại chốn quan trường. Nếu có ai hỏi tôi:
Bây giờ ông
ở đâu?
Tôi có thể trả lời giùm ông rằng: Ông đang ở trong Thơ của
ông!…
Huế, 8.8/2006