ĐẠI CƯƠNG CÁC RỐI LOẠN
TÂM THẦN THỰC TỔN
(Kỳ 4)
5. Chẩn đoán phân biệt:
Việc đánh giá chính xác RLTTTT là một thách thức to lớn không chỉ đối
với các bác sĩ nội khoa nói chung mà còn cả đối với bác sĩ chuyên khoa tâm thần
nói riêng.
Điều quan trọng nhất là phải xác định được đâu là rối loạn tâm thần “thực
tổn” và đâu là rối loạn “chức năng”. Đó là việc làm rất khó khăn. Tuy vậy, ở một
chừng mực nào đó, người ta cũng xác định được một số những điểm chính cần
phân biệt với các rối loạn thần kinh, hysteria, những triệu chứng của tâm thần
phân liệt khởi phát, phản ứng thực tổn cấp tính và mạn tính không có loạn thần,…
5.1. Phân biệt với các trạng thái không thực tổn:
Việc phân biệt với các trạng thái không thực tổn thường xác định nguyên
nhân gây thực tổn là rất dễ dàng khi có rối loạn ý thức, rối loạn nhận thức, khi có
những cơn động kinh hoặc khi có triệu chứng rối loạn tâm thần và các dấu hiệu
khác kèm theo.
Nhưng không phải tất cả là như vậy, một vài trường hợp có biểu hiện ảo
giác, thay đổi cảm xúc hoặc các triệu chứng giống TTPL hoặc là các triệu chứng
thực tổn không rõ nguyên nhân thì rất khó phân biệt như các triệu chứng: rối loạn
cảm xúc, mê sảng, rối loạn giấc ngủ… gặp sau các chấn thương tâm lý. Người ta
cũng có thể sử dụng một số xét nghiệm hỗ trợ cho chẩn đoán quyết định như EEG,
test tâm lý, chụp cắt lớp vi tính sọ não (CT - Scaner), thậm chí có thể chụp cộng
hưởng từ hạt nhân (MRI). Khoảng 10% số bệnh nhân thực tổn không có triệu
chứng loạn thần.
* Rối loạn thần kinh: Là những rối loạn chức năng của não, biểu hiện bằng:
rối loạn lo âu, trầm cảm, dễ bị kích thích, mất ngủ. Các triệu chứng này thường
không đầy đủ, không thể nghĩ đến một loạn thần thực tổn được. Các triệu chứng
ám ảnh, nhất là ám ảnh sợ (phobia) không đặc trưng cho một bệnh thực tổn nào và
có khuynh hướng phát triển tâm căn.
* Dạng hysteria phản ứng: Cũng chỉ là phản ứng tạm thời, thường gặp là

sâu sắc cuối cùng đi đến mất chức năng toàn bộ của não. Trong mất trí, trước tiên
bắt đầu từ những rối loạn lo âu. Trong bệnh Alzheimer bắt đầu bằng rối loạn trí
nhớ và cuối cùng là mất trí nhớ toàn bộ. Trong bệnh Pick có hội chứng rối loạn
thuỳ trán là chủ yếu.
- Các dấu hiệu thần kinh quan trọng bậc nhất là như rối loạn sự liên tưởng,
rối loạn cảm giác và rối loạn lo âu thường gặp trong mất trí tuổi già và trước tuổi
già. Rối loạn vận động, rối loạn cảm giác và rối loạn lo âu thường gặp trong bệnh
u não, các bệnh mạch máu não và bệnh giang mai não. Mất khứu giác cục bộ hoặc
teo thị giác là dấu hiệu quan trọng trong u thuỳ trán. Kiểm tra các dấu hiệu thần
kinh sẽ luôn luôn bổ sung cho việc theo dõi các cơn động kinh cục bộ.
- Các triệu chứng RLTT biểu hiện bằng mất trí nhớ phụ thuộc vào các triệu
chứng khác như những thiếu sót trong nhận thức, rối loạn ngôn ngữ, trạng thái
buồn ngủ và các tình trạng nói chung khác.
Theo J.Bachal (1966) thì tỷ lệ chẩn đoán sai bệnh loạn thần thực tổn rất
khác nhau. Đáng chú ý là: TTPL 25%, rối loạn trầm cảm 20%, bệnh thực tổn
không có loạn thần 10%, bệnh tâm căn và hysteria 14%. Như vậy, chẩn đoán
quyết định được một trường hợp RLTTTT không phải là dễ dàng.
6. Một số rối loạn tâm thần thực tổn thường gặp:
+ Rối loạn tâm thần do u não.
+ Rối loạn tâm thần do chấn thương sọ não.
+ Rối loạn tâm thần do nhiễm khuẩn.
+ Rối loạn tâm thần do giang mai:
- Rối loạn tâm thần do giang mai não.
- Rối loạn tâm thần do liệt tuần tiến.
+ Rối loạn tâm thần do nhiễm độc:
- Nghiên rượu mạn tính.
- Rối loạn tâm thần do rượu.
- Nghiện thuốc phiện và các dẫn xuất có thuốc phiện.
- Nghiên các thuốc hướng tâm thần.
- Rối loạn tâm thần do nhiễm hoá chất dùng trong công nghiệp, nông