Chương VI
KỸ THUẬT TRỒNG HOA ĐỒNG TIỀN

Đồng tiền là loài hoa có màu sắc tươi sáng phong phú, đa dạng với đầy đủ các loại
mầu từ đỏ, cam, vàng, trắng, phấn hồng, tím trên bông hoa có thể có một màu đơn
hoặc nhiều màu xen kẽ. Hoa to, cuống cứng là loại hoa lý tưởng để làm hoa bó, hoa
lẵng và cắm hoa nghệ thuật. Ngoài ra, đồng tiền cũng có thể trồng trong chậu để chơi
hoa thờ
i gian dài khi đặt trong phòng làm việc, phòng khách rất phù hợp.
Đồng tiền là một loại hoa có sản lượng và giá trị cao, ở điều kiện thích hợp có thể ra
hoa quanh năm, tỷ lệ cành cắt và tỷ lệ hoa thương phẩm (có chất lượng tốt) cao, hình
dáng hoa cân đối, hài hòa, giá trị thẩm mỹ cao, tươi lâu là một trong 10 loại hoa được
tiêu thụ nhiều nhất trên thế giới. Đồng tiền ra hoa quanh năm thích nghi rộng nên hiện
nay được trồng
ở nhiều nước trên thế giới. Ở Trung Quốc, Hoa đồng tiền còn có tên là
Phu lang và thường được dùng trang trí cho xe hoa và phòng cưới.
6.1. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT HOA ĐỒNG TIỀN TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG
NƯỚC
Cây hoa đồng tiền tên khoa học là Gerbera jamesonic Bolus, là một trong 10 loại
hoa quan trọng nhất trên thế giới (sau hoa hồng, cúc, lan, cẩm chướng, lay ơn). Hoa
đồng tiền có nguồn gốc ở Nam Phi, năm 1697 Relomen phát hiện thấy ở vùng phía
Nam châu Phi (Delansia) và ông đã đưa về vườn th
ực vật nước Anh. Iwin Lych là
người đầu tiên tiến hành lai tạo các giống đồng tiền với nhau. Sau đó người Pháp và
người Hà Lan cũng tiến hành lai tạo và dần dần hai nước này cũng trở thành trung tâm
tạo giống cho đồng tiền thế giới (Đặng Văn Đông và cs, 2003).
Hiện nay công tác nghiên cứu và sản xuất hoa ở nước ngoài rất phát triển. Trình độ
tạo giống sản xuất của các nước Hà Lan, Nhật Bản, M
ỹ, Đức rất cao như công ty
Forist của Hà Lan là công ty dẫn đầu thế giới về tạo giống, nghiên cứu, sản xuất, buôn
bán hoa đồng tiền. Họ có lực lượng rất mạnh về nghiên cứu khoa học về thiết bị sản

trung lại thêm thiết bị sản xuất thấp, chất lượng kém ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu
quả kinh tế. Theo thống kê năm 1996 diện tích trồng hoa của Trung Quốc là 75.000 ha,
giá trị 600 triệu đơm Mỹ. Trong khi đó tại Hà Lan trồng 8017 ha giá trị sản lượng 3 tỷ
590 triệu đôla Mỹ gấp 56 lần Trung Quốc.
- Trang thiết bị trồng trọt lạc hậu, hàm lượng kỹ thu
ật cao ít.
Tỷ lệ thiết bị tiên tiến trong trồng trọt rất nhỏ, cách trồng cổ truyền văn chiếm ưu thế
gây lên sản lượng thấp, chất lượng kém, mùa vụ sản xuất không phù hợp với nhu cầu
lúc cần, khả năng cung ứng hoa quanh năm không mạnh do đó giá cả không ổn định,
hiệu quả kinh tế thấp. Nghề trồng hoa ở Hà Lan đã áp dụng rộng rãi nhu cầ
u công
nghiệp hoá tự động hoá và trên 80% hoa được trồng trong môi trường không cần đất.
- Công tác chọn tạo giống mới chậm so với sản xuất.
Hiện nay giống trong sản xuất rất ít, đa số là giống nhập từ nước ngoài, không tự
sản xuất được, các giống trồng trong sản xuất đã lạc hậu, biểu hiện ở năng suất thấp,
không được tươi lâu cây dễ nhiễ
m sâu bệnh Đầu tư cho cơ quan khoa học về hoa cắt
rất ít nên còn rất nhiều vấn đề về chọn tạo giống, nhân giống ứng dụng công nghệ cao
vào sản xuất bảo quản, xử lý hoa.
- Giá thành bao gói cao.
Thời gian bảo quản hoa đồng tiền có thể dài, nhưng cành giòn, dễ gãy, việc bao gói
hiện nay vấn đơn giản nên tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch tương đối cao.
6.2. ĐẶC ĐIỀ
M THỰC VẬT HỌC
- Thân lá: thân ngầm, không phân cành mà chỉ đẻ nhánh, lá và hoa phát triển từ thân
Lá mọc chếch so với mặt đất một góc 15 - 45
0
. Lá có hình lông chim, xẻ thùy nông hoặc
sâu, mặt lưng lá có lớp lông nhung.
- Rễ: thuộc loại rễ chùm, phát triển khỏe, rễ hình ống ăn ngang và nổi phía trên mặt

Giai đoạn 2: Khử trùng nuôi cấy mô
Đỉnh sinh trưởng của đồng tiền ít, khi bóc tách lại dễ bị nhiễm bẩn nên thường dùng
đế hoa làm nguyên liệu nuôi cấy mô. Cắt lấy nụ có đường kính khoảng lem, lấy bông
thấm nước muối rửa sạch, đưa vào tủ nuôi cấy mô.
Ngâm vào cồn 0,1% trong 10 - 15 phút, lấy ra rửa sạch rồi cho vào dùng dịch clorua
thuỷ ngân 0,1% tiêu độc trong 20 phút, lấy ra dùng nước sạ
ch rửa 3-4 lần. Dùng panh
và dao bóc vẩy, cắt bỏ tất cả hoa nhỏ, giữ lấy đế hoa, cắt đế hoa thành từng miếng nhỏ
vuông 2-3mm. Nuôi cấy ở điều kiện nhiệt độ 24
Giai đoạn 3: Tái sinh chồi
Mục đích của giai đoạn này là tái sinh một cách định hướng của mô nuôi cấy. Quá
trình này được điều khiển chủ yếu dựa vào tỷ lệ các hợp chất auxin xytokinin ngoại sinh
được đưa vào môi trường nuôi cấy. Thông thường bổ sung nền MS theo tỷ lệ 1 ppm BA
+ 0,2 ppm KI + 0,2 ppm IAA.
Môi trường nuôi cấy đồng tiền giai đoạn đầu là:
MS + BA 4mg/l + NAA 0,2 màu + IAA 0,2 mg/l
Sau 4 tuầ
n hình thành 1 thân mầm. Sau đó chuyển mầm vào môi trường
MS + KI 5mg/l + IAA 1 mg/l, nuôi cấy tiếp.
Giai đoạn 4: Tạo cây hoàn chỉnh
Để tạo cây hoàn chỉnh cần cấy chuyển các chồi đồng tiền đơn lẻ hoặc các đoạn cắt
vào trong môi trường tạo rễ, đó là than hoạt tính (0,3-0,5g/l) và NAA ở nồng độ thấp
0,1 - 0,5 ppm. Tuy nhiên, cũng có những giống đồng tiền khó hình thành rễ nên cần bổ
sung thêm chất đ
iều tiết sinh trưởng thực vật hay phụ gia như IAA 1ppm. Thường sau 4
tuần nuôi cấy trên môi trường tạo rễ, mỗi chồi đồng tiền sẽ có từ 4-6 rễ và chiều dài
trung bình rễ từ 2-3cm. Lúc này cây đồng tiền đạt tiêu chuẩn đưa ra vườn ươm.
Giai đoạn 5: Đưa cây ra vườn ươm
Đây là giai đoạn đưa cây hoàn chỉnh (có đủ rễ, thân, hoặc lá) từ ống nghiệm ra đất.
Ở giai

6.3.3. Tách cây
Từ 1 cây nuôi cấy mô, sau một năm trồng trở ra có thể
tách ra được từ 3-5 cây khác
để đem trồng Việc tách cây thường thực hiện vào tháng 2-4, lúc này khí hậu phù hợp
cho cây sinh trưởng phát triển. Khi tách cây đào cả bụi, rũ sạch đất, dùng tay và dao sắc
nhẹ nhàng tách từng thân sao cho không bị đứt rễ và môi thân phải mang ít nhất 1-2 rễ
trở lên. Chú ý sau khi dùng dao cắt, có thể nhúng chỗ vết cắt vào dung dịch IBA nồng
độ 1 00ppm để tăng khả năng tái sinh của cây. Sau khi đã xử lý dung dịch ra rễ, trồng
cây như
với cây nuôi cấy mô nhưng phải che bớt nẫng 2 tuần để tăng tỷ lệ sống của cây.
6.4. CÁC GIỐNG HOA TRỒNG PHỔ BIẾN Ở TRONG SẢN XUẤT
Theo Đặng Văn Đông năm 2003 thì hiện nay ở nước ta có khoảng trên 30 giống hoa
đồng tiền, trong đó hiện nay trong sản xuất thường trồng các giống đồng tiền do Hà Lan
lai tạo, nhưng do các cơ sở của Trung Quốc nhân giống bằng nuôi c
ấy mô tế bào.
- Giống Thanh Tú Giai nhân (F123)
Là giống có nguồn gốc từ Hà Lan, hoa kép màu cánh sen, nhị màu xanh, đường kính
12- 15cm. Cánh hoa ngoài hình thìa, có 3 lớp, tiếp đến là một lớp cánh nhỏ hơn, hơi
uốn cong vào phía trong Cuống hoa dài 45-50cm, lá dài màu xanh đậm. Năng suất 50-
60 hoa/khóm/năm
- Giống Thảo nguyên nhiệt đới (F125)
Là giống có nguồn gốc từ Hà Lan, cánh hoa màu đỏ tươi, nhị màu đen, bao quanh
nhị là lớp nhuỵ màu trắng. Cánh hoa gồm 3 lớp, đường kính hoa từ 11-12cm. Lá ngắn,
cây sinh trưởng, phát triển kho
ẻ, năng suất hoa cao (55-60 hoa/khóm/năm)
- Giống Kim hoa sơn
Là giống có nguồn gốc từ Trung Quốc, hoa có 2 màu, lớp cánh ngoài màu vàng đỏ,
nhị màu đen, đường kính hoa 13-14cm. Cuống hoa dài 40-45cm, lá hơi tròn, màu xanh
đậm, cây sinh trưởng phát triển trung bình, năng suất hoa 45-50 hoa/khóm/năm.
- Giống Yên Hưng (F160)

không khí từ 55 - 65
% thuận lợi cho Đồng tiền sinh trưởng. Trồng đồng tiền nhất thiết
phải có mái che trong vụ hè vì mưa to sẽ gây hỏng cây và độ ẩm cao dễ phát sinh các
loại bệnh.
6.5.4. Đất
Đồng tiền không đòi hỏi khắt khe về đất, thích hợp với đất tơi, xốp, nhiều màu, độ
pH từ 6 - 6,5 phù hợp với đất thịt pha cát. Đất trồng đồng tiền cần thoát nước tốt, mự
c
nước ngầm thấp và ổn định.
6.5.5. Chất dinh dưỡng
Các loại phân hữu cơ (phân bắc, phân chuồng, nước giải, phân vi sinh), phân vô cơ
(đạm, lân, kali) và phân vi lượng (Cu, Fe, Zn, B, Co…) có ý nghĩa hết sức quan trọng
đối với sinh trưởng, phát triển, năng suất chất lượng của hoa Đồng tiền.
6.6. KỸ THUẬT TRỒNG VÀ CHĂM SÓC
6.6.1. Mật độ, khoảng cách
Đồng tiền kép phát triển khỏe, lá rộng to nên trồng hàng kép (một luống trồng 2
hàng), khoảng cách 30 x 25cm, với khoảng cách này mật độ sẽ là 60.000 cây/ha. Trồng
đóng tiền phải trồng nổi có, rề cao bằng so với mặt đất, nếu trồng sâu cây phát triển
chậm hay bị thối thân.
6.6.2. Nước tưới
Đối với cây hoa đồng tiền tốt nhấ
t lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt vào giữa 2 hàng
cây mỗi ngày tưới 1 - 2 giờ
6.6.3. Thông gió trong nhà che
Mùa Hè trồng đồng tiền trong nhà che cần thông gió bằng cách hạ lưới xung quanh
để hạ thấp nhiệt độ, để tránh nhiệt độ cao cây sẽ trở về trạng thái ngủ nghỉ. Về mùa
Đông tùy điều kiện thời tiết mà đóng cửa giảm bớt sâu bệnh, nâng cao nhiệt độ, nồng
độ CO
2
không những có lợi cho quang hợp mà làm cho màu sắc hoa tươi hơn.

cuống ngắn, số hoa dị dạng nhiều, tỷ lệ hoa thương phẩm ít. Nếu khi cây ra nụ cây vẫn
gày yếu hoặc nụ quá nhiều thì có thể ngắt bớt nụ Ng
ắt nụ xấu, giữ nụ tốt, những nụ để
lại cũng cần có mức độ phát triển khác nhau làm cho ra hoa theo thứ tự, đảm bảo cung
ứng đều dặn cho thị trường.
Mùa hè nhiệt độ cao ảnh hướng đến ra hoa, chất lượng tương đối thấp, giá cả thấp, ít
người mua nên phải khống chế sự ra hoa để tích luỹ dinh dưỡng cho cây đến mùa Đông
có hoa đẹp.
6.6.6. Trồng l
ại
Hoa đồng tiền cho hoa rộ vào năm thứ hai, thứ ba, lúc này chất lượng hoa đẹp. Tuỳ
theo giống khác nhau môi cây mỗi năm có thể cho 40-80 hoa, sau đó giảm dần. Nói
chung trồng trong nhà ngon có thể được 4 năm thì phải trồng lại, chăm sóc tốt có thể
kéo dài hơn.
6.7. SÂU BỆNH HẠI VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ
- Sâu hại:
Đồng tiền thường có các loại sâu hại như: Bọ phấn trắng, rệp nhảy, nhện chân tơ,
nhện đỏ, bọ trĩ… Biện pháp phòng trừ chung nhất là: Vặt bỏ lá già, lá bị bệnh, nụ, hoa
bị hại để tiêu hủy, làm cỏ vườn sạch sẽ, sử dụng thuốc hóa học để diệt trừ sâu bệnh.
- Bệnh hạ
i:
Nguồn nấm là mối nguy hiểm nhất với hoa Đồng tiền, có một số bệnh như: bệnh
đốm lá, phấn trắng, nấm hạch, mốc tro, thối gốc.
Biện pháp phòng trừ: Tiêu độc đất trước khi trồng, thường xuyên kiểm tra đồng
ruộng, vặt bỏ lá già, nhờ bỏ cây bị bệnh, tiêu độc đất nơi cây bị bệnh hoặc thay bằng đất
khác. Sử dụng thuốc hóa h
ọc để trừ nấm bệnh (Đặng Văn Đông và cs, 2003)
6.8.THU HOẠCH BẢO QUẢN VÀ VẬN CHUYỂN HOA
6.8.1. Thời gian thu hái
Thời gian thu hái đối với hoa Đồng tiền có ảnh hưởng rất lớn tới độ bền của hoa khi

thành 5 hàng, đường kính lỗ khoảng 2cm. Sau khi xử lý, bảo quản, đóng thùng để vận
chuyển thông thường mỗi thùng 50 bó chia làm 5 lớp.

6.8.4. Bảo quản
Trong trường hợp không tiêu thụ ngay thì đặt trong kho lạnh 1-2
0
C có thể giữ được
hoa tươi khoảng 2 tuần, để giữ được hoa tươi cần phải dùng dung dịch bảo quản
Phương pháp bảo quản như sau: Ngâm cuống hoa cắt vào dung dịch Nitrat bạc nồng
độ 120mg/lít trong 20 phút, dùng dung dịch axit citric (nồng độ 150mg/1ít) để điều
chỉnh pH của dung dịch trong phạm vi từ 3,5 - 3,7.
Pha chế dung dịch bảo quản:
Muối 8 - Hyđroxyl Furin sunfat: 300mg/lít
- Muối Natri benzen methylic 300mg/lít.
- AminHyđroxyl Acetic: 1x10
-4

- 3,4,5 Trichlorua phenoxyl aciticacid 1x10
-4
. Ngoài ra mỗi lít dung dịch thêm 20g
đường saccaroza