BỆNH TÊ PHÙ DO THIẾU VITAMIN B
1
Ở TRẺ EM
(BỆNH BERI-BERI)
(Kỳ 1)
1. Vai trò của vitamin B
1
:
- Vitamin B1 (Thiamin) là loại vitamin tan trong nước, kém tan ở trong cồn
và không tan trong ête. Thiamin được dùng như một co-enzym trong việc chuyển
hóa carbohydrate ở tổ chức thành năng lượng và mỡ. Chuyển hoá acid pyruvic
thành acid oxaloacetic để đi vào chu trình Krebs và cung cấp năng lượng.
- Thiếu vitamin B
1
gây ra giảm khả năng chuyển hóa glucose và hậu quả là
giảm năng lượng. Thiamin rất cần cho sự tổng hợp acetylcholine. Sự thiếu hụt
thiamin sẽ gây nên rối loạn trong việc dẫn truyền thần kinh; gây ứ đọng các chất
acid pyruvic, acid lactic, acid adenylic và CO
2
, gây phù nề tổ chức và giảm khả
năng sử dụng O
2
của tế bào. Một số tổ chức có nhu cầu cao về thiamin theo thứ tự
như sau: cơ tim, thần kinh, gan, thận, cơ bắp, Do vậy khi thiếu hụt vitamin B
1

cấp thì triệu chứng suy cơ tim cấp xuất hiện đầu tiên và diễn biến nặng rất nhanh,
còn các triệu chứng khác xuất hiện từ từ hoặc chỉ thấy trong thể mạn.
2. Dịch tễ học:
- Thiếu vitamin B
1

1
trong
máu và trong sữa gây bệnh tê phù cho con của mình.
3.2. Nguồn nội sinh: những vi khuẩn thường trú tại đại tràng cũng sản xuất
ra vitamin B
1
cùng với các vitamin khác của nhóm B. Nguồn nội sinh này có thể
bị giảm nếu pH của đại tràng thay đổi (do thức ăn không tiêu hoặc do bị ứ đọng và
lên men), hoặc rối loạn vi khuẩn chí đường ruột (do nhiễm khuẩn hay do dùng
kháng sinh), hoặc chế độ ăn nhiều bột cản trở các vi khuẩn sản xuất vitamin B
1

cũng như làm tăng nhu cầu vitamin B
1
.
4. Chuyển hoá vitamin B
1
:
- Từ ruột vitamin B
1
được hấp thu vào máu, sự hấp thu sẽ bị giảm nếu có
các nguyên nhân sau: giảm acid chlohydric ở dạ dày, quá nhiều mật ở ruột, tăng
nhu động ruột, tiêu chảy, làm mất nhiều vitamin B
1
theo phân.
- Vào máu, vitamin B
1
được phosphore hoá nhờ ATP và được tích luỹ ở
gan, để sử dụng dần theo nhu cầu của các tổ chức. Vitamin B
1

(mg/ngày)
< 1 0,4
1 - 3 0,6
4 - 6 0,8
7 - 9 1,0
10 - 12 1,2
13 - 15 1,4
5.2. Nhu cầu tăng theo mức độ chuyển hoá cơ thể: khi sốt cao, vã nhiều mồ
hôi, tình trạng vật vã, kích thích, co giật, cảm lạnh. Các yếu tố này có thể thúc đẩy
thể tiềm ẩn của bệnh có biểu hiện lâm sàng và giúp chẩn đoán.
Đối với phụ nữ, trong thời gian mang thai và cho con bú, nhu cầu vitamin
B
1
tăng gấp 2-3 lần bình thường.
6. Nguyên nhân thiếu vitamin B
1
:
6.1. Nguyên nhân:
- Thiếu cung cấp.
- Kém hấp thu.
- Kém tích lũy ở gan.
- Mất mát qua đường tiểu do dùng thuốc lợi tiểu.
- Thức ăn có chứa nhiều men thiaminase (cá sống, tôm, ốc, sò, hoặc ăn gạo
bị mốc) do vừa ngăn cản sự hoạt động của vi khuẩn đường ruột sản xuất vitamin
B
1
vừa ức chế sự hoạt động của thiamin.
6.2. Các yếu tố thuận lợi gây thiếu vitamin B
1
: