ÐÁP ỨNG MIỄN DỊCH QUA
TRUNG GIAN TẾ BÀO
(Kỳ 5)
Các chất chứa bên trong các hạt là các protein có tác dụng tạo ra các lỗ trên
màng tế bào đích gọi là các perforin, một họ gồm 6 esterase được gọi là các
granzyme có ký hiệu tử A đến F, một số proteoglycan trọng lượng phân tử cao, và
một số cytokine gây độc khác nhau như TNF-(. Các tiền lympho T gây độc thiếu
cả các hạt trong bào tương lẫn perforin. Sự hoạt hoá của lympho T gây độc sẽ dẫn
đến cả sự xuất hiện của các hạt trong bào tương lẫn sự bộc lộ của perforin bên
trong các hạt này.
Sau khi liên hợp tế bào được hình hành thì các hạt này được xuất ra ngoài
tế bào, các perforin đơn phân tử có trọng lượng phân tử 70 kD được giải phóng từ
các hạt này vào vị trí diễn ra liên hợp tế bào, tại đây chúng kết hợp với màng tế
bào đích.
Khi các phân tử perforin tiếp xúc với màng chúng sẽ trải qua quá trình biến
đổi về hình thái, bộc lộ ra một lĩnh vực lưỡng cực và lĩnh vực này cài vào màng tế
bào đích; sau đó thì các đơn phân tử này polymer hoá với sự có mặt của ion Ca2+
tạo thành một lỗ hình trụ có đường kính trung bình từ 5 đến 20 nm (hình 13-8a).
Có thể nhìn thấy rất nhiều lỗ do perforin tạo ra trên màng tế bào đích tại vị trí liên
hợp tế bào (hình 13-8b).
Người ta cho rằng các lỗ này có tác dụng thúc đẩy sự thâm nhập vào của
các chất có tác dụng thuỷ phân khác cũng được giải phóng ra từ các hạt có tác
dụng phá huỷ tế bào đích. Thật thú vị là perforin có một số đoạn giống với thành
phần C9 của hệ thống bổ thể (xem chương bổ thể) và các lỗ trên màng tế bào được
tạo ra bởi perforin cũng giống như các lỗ được tạo ra bởi phức hợp tấn công màng.
Một câu hỏi còn chưa được trả lời đó là tại sao tế bào lympho T gây độc lại
không bị giết chết bởi các phân tử perforin do bản thân chúng tiết ra. Một tế bào
lympho T gây độc đơn độc có thể giết được nhiều tế bào đích và nó lại chẳng bị
tổn thương gì trong các quá trình này.
Một số giả thuyết đã được đưa ra để biện minh cho sự phòng vệ của
lympho T gây độc. Một giả thuyết của Young .J .D .E và Cohn .Z .A cho rằng các

chưa được giải thích và đang gây tranh luận.
Ví dụ như người ta đã phân lập được một số dòng tế bào lympho T gây độc
có tiềm năng giết các tế bào đích nhưng lại không thể xác định được là có perforin.
Hơn thế nữa hiện tượng giết tế bào đích vẫn được thực hiện bởi một số dòng tế
bào lympho T gây độc khi mà hoàn toàn không có ion Ca2+; vì ion Ca2+ cần thiết
để polymer hoá perforin như vậy nhất định phải có một số cơ chế giết tế bào khác
diễn ra ở các dòng tế bào này.
Một biểu hiện khác không giải thích được đó là quá trình tương tác của
một số tế bào lympho T gây độc với các tế bào đích lại dẫn đến một quá trình giết
tế bào diễn ra chậm hơn mức bình thường, trong quá trình này các tế bào đích bị
tổn thương màng nhân và bị phân cắt ADN được gọi là chết tế bào theo chương
trình (appotosis).
Người ta vẫn chưa biết quá trình này diễn ra như thế nào nhưng có một suy
đoán rằng các tế bào lympho T gây độc này có thể tạo ta một quá trình tự tan rã
bên trong các tế bào đích bị phân cắt ADN. Một số dòng tế bào lympho T gây độc
chế tiết các phân tử có độc tính ví dụ như TNF-( có tác dụng hoạt hoá các enzym
gây phân cắt ADN trong nhân các tế bào đích.