A .Phần mở đầu
I . Lý do chọn đề tài
Do vị thế và hoàn cảnh lịch sử , trong tiếng việt có một lớp từ gốc Hán rất
phong phú về mặt số lợng , có giá trị về nhiều mặt , thờng đợc gọi dới cái tên
chung là từ Hán Việt.
Lớp từ này đã góp phần tích cực vào việc làm cho tiếng việt thêm giàu có,
tinh tế, chính xác , uyển chuyển, đủ khả năng đáp ứng một cách tốt nhất mọi yêu
cầu do cuộc sống văn hoá- xã hội phát triển đề ra. Do có vai trò và vị trí quan
trọng nh vậy nên từ Hán Việt đã thu hút đợc sự quan tâm của giới nghiên cứu ,của
tất cả mọi ngời coi tiếng Việt là bản ngữ đặc biệt là của các giáo viên trờng phổ
thông- những ngời trực tiếp giảng dạy lớp từ này . Chính vì vậy, một yêu cầu đặt
ra trong nhà trờng phổ thông , trong bài dạy của giáo viên dạy văn và tiếng việt :
cần nhận thức nh thế nào và có phơng pháp nh thế nào để đạt kết quả tốt nhất ,
đặc biệt là ở các trờng có chất lợng cha cao.
Thực tế giảng dạy và nhận thức ở các trờng THCS nói riêng và các trờng
trung học nói chung đã có nhiều cốgắng trong phân môn này. Song vẫn còn một
số tồn tại về nhận biết và truyền đạt trong giáo viên và học sinh.
II . Đối t ợng , mục đích của chuyên đề
Trên cơ sở lí luận của việc giảng dạy tiếng việt, qua thực tiễn tiếp cận các
bài thơ đờng ở sách giáo khoa Ngữ văn 7 tập một , qua dự giờ thăm lớp và nghiên
cứu tài liệu. Chúng tôi mạnh dạn trao đổi một số nhận thức và một số vấn đề cần
quan tâm khi giảng dạy các yếu tố Hán Việt qua các ví dụ minh hoạ cụ thể và một
tiết thực nghiệm : Tiết 18 : Từ Hán Việt

B . Phần nội dung
I . Cơ sở khoa học của chuyên đề
1 Cơ sở lý luận
Trong tiếng việt , từ Hán việt chiếm một vị trí quan trọng . Từ Hán Việt là
kết quả của cả một quá trình tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Hán diễn ra hàng ngàn năm
, trong đó tài trí thông minh của biết bao thế hệ tiền nhân đã đợc động viên và
phát huy mạnh mẽ nhằm bảo tồn và phát triển ngôn ngữ dân tộc. Những thành

III. Nội dung
1 . Vài nét khái quát về tiếng việt
2 . Về những yếu tố Hán Việt đang đợc giảng dạy ở
sách Ngữ văn 7- tập 1
3 . Vài nét về giảng dạy
III . Nội dung chuyên đề
1 . Vài nét khái quát về tiếng việt
Tiếng việt phong phú và đa dạng . Tiếng việt phong phú ở chỗ : chúng ta có
hàng vạn từ , từ xa đến nay , trải qua thời gian và thực tiễn cuộc sống , tiếng việt
ngày càng đợc bổ sung , đóng góp vào kho từ của tiếng việt.
Tiếng việt đa dạng ở chỗ ý nghĩa của từ . Một từ đợc cấu trúc bằng con
chữ , bằng âm tiết tạo thành từ ,song nghĩa của nó rất khác nhau , phải tuỳ văn
cảnh mà hiểu nghĩa của nó .
Khi muốn tìm hiểu tiếng việt phải dựa trên ba căn cứ
a . Tiếng việt xét về mặt cấu tạo
Xét về mặt cấu tạo , tiếng việt gồm : Từ đơn và từ phức . Trong từ phức chia
làm hai loại : Từ ghép và từ láy . Từ ghép chia hai loại : Từ ghép đẳng lập và từ
ghép chính phụ . Trong từ láy cũng chia hai loại : Từ láy hoàn toàn và từ láy bộ
phận . Từ láy bộ phận lại chia hai loại : Từ láy âm và từ láy vần.
b . Tiếng việt xét về mặt nguồn gốc
Về mặt nguồn gốc tiếng việt đợc chia làm hai loại : Từ thuần việt và từ mợn
Trứơc hết phải kể đến các từ việt cổ, các từ thuần việt do cha ông ta sáng tạo
nên qua lời ăn tiếng nói hàng ngày . Những ngôn ngữ việt cổ hay nói cách khác là
những từ thuần việt đã đóng góp hết sức lớn lao trong kho từ tiếng việt hiện nay .
Tiếp đến là các từ mợn trong kho từ tiếng việt
Do hoàn cảnh lịch sử : Đất nớc bị xâm chiếm , đô hộ của các thế lực phong
kiến Phong Bắc , của thực dân Phơng Tây . Do sự hoà nhập của đất nớc cùng trào
lu chung của khu vực và thế giới .Tiếng việt còn sử dụng ngôn ngữ : Hán , Anh
,Pháp , Nga Tuy nhiên trong số từ mợn , thì từ Hán Việt , các yếu tố Hán Việt
chiếm số lợng rất lớn . Các yếu tố đó đang dần dần đợc Việt hoá trong quá trình

không nên hiểu từ Hán Việt là toàn bộ các từ Việt gốc Hán. Không phải
mọi từ mợn từ tiếng Hán đều là từ Hán Việt . Từ Hán Việt nói ở đây là từ mợn gốc
Hán và đợc đọc theo âm Hán Việt .
Và hiện nay chúng ta vẫn hiểu :Từ Hán Việt là những từ mợn gốc Hán đọc
theo âm Hán Việt .
b . Số l ợng
Theo tài liệu của nhà xuất bản giáo dục năm 1996 , thì trong kho từ , khu vực
từ mợn gốc Hán ,chúng ta có khoảng 3000 yếu tố . Trong phạm vi chong trình
giảng dạy các yếu tố Hán Việt ở trờng THCS hiện nay có khoảng 200 yếu tố đợc
giảng dạy và trong sách giáo khoa Ngữ văn 7 là 50 yếu tố ,bao gồm :
- Các yếu tố chỉ số
- Các yếu tố chỉ màu sắc
- Các yếu tố chỉ cây cối và bộ phận cây côi
- Các yếu tố chỉ cảnh vật tự nhiên
- Các yếu tố chỉ tổ chức xã hội , quan hệ thân thuộc , quan hệ xã hội ,
chỉ thời gian
- Các yếu tố chỉ không gian ,vật dụng
- Các yếu tố chỉ trạng thái , hoạt động
- Các yếu tố chỉ tính chất
Các yếu tố này đều đợc thực hiện ở lớp 7
c . Nhận xét
Số lợng và nội dung ý nghĩa các yếu tố Hán Việt trên đợc áp dụng và giảng dạy
trong sách giáo khoa nh vậy là khá đầy đủ và phong phú . Tuy nhiên , hiện tợng
hiểu sai từ Hán Việt vẫn còn khá phổ biến .
Ví dụ : có ngời cha phân biệt đợc thế nào là tham quan với thăm quan ;
cứu cánh với cứu giúp. Do vậy cần có nội dung và phơng pháp cải tiến nh thế
nào để dạy tốt hơn.
3 . Một vài ý kiến đề xuất về ph ơng pháp giảng dạy
a . Về ph ơng pháp giảng dạy
Nh trên đã nói từ thuần việt và từ Hán Việt có nhiều yếu tố đồng âm . Vì vậy

thái khác nhau , Nh từ mã ,còn có tới 30 từ khác nữa để chỉ các loại ngựa khác
nhau . Chẳng hạn :
Câu : Ngựa còn non tuổi ,khoẻ mạnh , sung sức , đẹp mã :
Tuyêt in sắc ngựa câu giòn ,
Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời .
( Truyện Kiều )
( Có thể nói chỉ có dáng ngựa câu thì mới có thể ăn nhập khung cảnh nơi
đây )
Nhng trongcâu thơ của Nguyễn Đình Chiểu thì không thể dùng từ câu mà
phải dùng từ khác thì mới hợp văn cảnh .
Vân Tiên đầu đội kim khôi
Tay cầm siêu bạc mình ngồi ngựa ô .
(Lục Vân Tiên )
( Ngựa ô cao khoẻ ,sắc lông đen nhánh , quả là cân xứng với siêu bạc , kim
khôi , làm tăng thêm vẻ hùng dũng của Vân Tiên . )
Ngoài ra còn một số từ khác nói về ngựa nh :
Chuy : Ngựa lông đen pha ánh xanh
Đích : Ngựa có mảng lông trắng ở trán
Từ những ví dụ trên ,theo ý kiến chúng tôi chúng ta cần truyền đạt đến học sinh
những kiến thức cơ bản về các yếu tố Hán Việt , trong đó phải xác định yếu tố
nào của Hán Việt , yếu tố nào của thuần Việt nhng mang tính đồng âm để giúp
dạy chu đáo trên một tiết học .
b . Về việc ứng dụng trong quá trình giảng dạy phân môn tiếng việt
Tiếng Việt là toán của văn. Trong quá trình giảng dạy văn chúng ta không thể
bỏ qua môn tiếng việt . Song không thể tách rời giữa tiếng việt và văn mà phải xác
định cần có tiếng việt ,tiếng việt phục vụ cho văn .
Theo chúng tôi , bất kỳ một giờ lên lớp ở lớp nào về môn tiếng việt . Ngời
giáo viên cần truyền đạt cho học sinh những kiến thức cơ bản về tiếng việt trong
phân phối chơng trình cho học sinh , Song sau đó cần đem kiến thức đó áp dụng
vào chơng trình , vào văn , vào thơ để học sinh ứng dụng , thực hành và hiểu giá

Ví dụ 3
áp dụng các yếu tố Hán Việt trong khi dạy bài Cảm nghĩ trong đêm thanh
tĩnh
Nguyên âm Hán
Tĩnh dạ tứ
Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi thị địa thợng sơn
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu t cố hơng.
( SGK Ngữ văn 7 -tập 1 )
Với bài thơ chữ Hán nh trên , chúng ta có các yếu tố :
- Chữ tĩnh (im lặng , yên tĩnh ) : yếu tố chỉ trạng thái
- Dạ ( đêm ) : yếu tố chỉ cảnh vật
- Tứ ( ý tứ ,cảm nghĩ ) : yếu tố chỉ hoạt động
- Sàng ( giờng ) : yếu tố chỉ vật dụng
- Tiền ( trớc ) : yếu tố chỉ không gian
- Minh ( sáng) : yếu tố chỉ cảnh vật
- Nguyệt ( trăng ) : yếu tố chỉ cảnh vật
- Quang ( ánh sáng ) : yếu tố chỉ cảnh vật
- Nghi thị ( ngờ là ) : yếu tố chỉ hoạt động
- Địa ( đất ) : yếu tố chỉ sự vật
- Thợng ( trên ) : yếu tố chỉ không gian
- Sơng ( sơng ) : yếu tố chỉ cảnh vật
- Cử đầu ( ngẩng đầu ) : yếu tố chỉ hoạt động
- Vọng ( nhìn ,ngắm ) : yếu tố chỉ hoạt động
- Minh nguyệt ( trăng sáng ) : yếu tố chỉ tính chất
- Đê đầu ( cúi đầu ) : yếu tố chỉ hoạt động
- T ( lo nghĩ ) : yếu tố chỉ hoạt động
- Cố hơng ( quê cũ ) : yếu tố chỉ cảnh vật


- Đàm ( bàn bạc ) Yếu tố chỉ hoạt động
- Nguyệt ( trăng ) : yếu tố chỉ cảnh vật
- Kim ( nay ) : yếu tố chỉ thời gian
- Dạ ( đêm ) : yếu tố chỉ thời gian
- Xuân thuỷ ( nớc mùa xuân ) : yếu tố chỉ cảnh cvật
- Tiếp (liền với ) : yếu tố chỉ tính chất
- Xuân thiên ( bầu trời mùa xuân ) ; yếu tố chỉ cảnh vật
Dịch thơ
Rằm xuân lồng lộng trăng soi
sông xuân nớc lẫn màu trời thêm xuân
Giữa dòng bàn bạc việc quân
Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền
( Bản dịch của Xuân Thuỷ )
Bài thơ vẽ ra một không gian rộng lớn , bát ngát với con sông ,mặt nớc ,
bầu trời . Nớc trong xanh , trời trong xanh , màu trời sắc nớc hoà lẫn với nhau tạo
thành một cảnh đẹp bát ngát . Trong câu thơ thứ hai có liên tiếp ba từ xuân , nhấn
mạnh vẻ đẹp và sức xuân đang tràn ngập cả không gian . Tiếc rằng bản dịch đã
làm mất đi một từ xuân nên không toát lên đợc hết vẻ đẹp đó . Bài thơ còn thể
hiên phong thái ung dung , tự tại ,lạc quan của Bác .
C . Kết luận
Từ Hán Việt là sản phẩm của quá trình tiếp xúc ngôn ngữ Việt - Hán diễn ra
hàng ngàn năm . Những thành quả to lớn của quá trình này đã để lại cho chúng ta
một kho tàng từ ngữ phong phú , đa dạng , góp phần tích cực vào việc bảo tồn và
phát triển tiếng Việt . Khi giảng dạy các yếu tố Hán Việt lại càng phải hết sức tỉ
mỉ nghiền ngẫm để dạy đủ , dạy chính xác . Đồng thời , trên cơ sở đó , trong quá
trình chuyển tải kiến thứ cho học sinhchúng ta cần có nội dung phù hợp ,phơng
pháp phù hợp để cung cấp cho đối tợng của mình tuỳ theo từng vùng , từng trờng
để đạt kết quả cao trong quá trình giảng dạy .
D . Tài liệu tham khảo
1 . Sách giáo khoa , sách giáo viên Ngữ văn 7 tập 1