Chương 7: kết cấu của hệ thống lái
1. Sơ đồ chung:
Trong trường hợp tổng quát hệ thống lái gồm có: Cơ cấu lái,
truyền động lái và bộ phận trợ lực. Trong một số kiểu ô tô (ô tô tải
có tải trọng bé, ô tô du lịch có công suất lít nhỏ và công suất lít
trung bình) có thể không đặt bộ trợ lực lái.
Hình 13.2: Sơ đồ hệ thống lái ôtô
Trên hình 13.2 trình bày sơ đồ đơn giản nhất của hệ thống lái.
Vành tay lái 1 được gắn trên một đầu trục lái 2. Đầu kia có đặt trục
vít 3. Tr
ục vít 3 ăn khớp với bánh vít 4 ( bánh vít 4 nằm trên trục
14). Bộ trục vít bánh vít 3, 4 và vỏ chứa bộ trục vít, bánh vít là cơ
cấu lái. Truyền động lái gồm đòn quay đứng 13, thanh kéo dọc 12,
đòn quay ngang 7, hình thanh lái gồm ba thanh 6, 10, 11và các
cam quay bên trái và bên ph
ải 5, 9.
Vành tay lái có nhiệm vụ tạo ra mô men quay cần thiết khi
người lái tác dụng vào. Vành tay lái có dạng vành tròn có nan hoa
b
ố trí đều hay không đều quanh vành trong của bánh lái. Mô men
lái là tích số của lực lái trên vành tay lái nhân với bán kính của
vành tay lái.
Tr
ục lái thường là một đòn dài đặc hoặc rỗng. Trục lái có
nhiệm vụ truyền mô men lái xuống cơ cấu lái.
Cơ cấu lái có nhiệm vụ biến chuyển động quay tròn thành
chuy
ển động góc trong mặt phẳng thẳng đứng của đòn quay đứng
và giảm tỷ số truyền theo yêu cầu cần thiết.
+ Hi
ệu suất thuận (theo chiều thuận tức là từ vành tay lái
xu
ống bánh dẫn hướng) sẽ là:
+ Hi
ệu suất nghịch (theo chiều nghịch tức là từ bánh dẫn
hướng lên vành tay lái) sẽ là:
Qua các công th
ức 13.4 và 13.5 ma sát trên trục lái ảnh
hưởng đến hiệu suất chuyển động lớn hơn ma sát trên trục đòn
quay
đứng.
Nếu bỏ qua ma sát trong ổ bi đệm chắn dầu và các vị trí khác
mà chỉ chú ý đến cặp bánh răng ăn khớp thì theo giáo trình nguyên
lý máy hiệu suất của cặp bánh răng trục vít, bánh vít hay vít vô tận
sẽ là: Hình 13.4: S
ơ đồ cơ cấu lái
Và hiệu suất nghịch

ở đó : ? - góc nâng của đường xoắn trục vít hay trục vô tận,
? - góc ma sát
N
ếu thừa nhận = 120, = 80 thì = 0,6; = 0.33 tức hiệu suất
nghịch chỉ bằng khoảng một nửa hiệu suất thuận. Hiệu suất của cơ
cấu lái phụ thuộc ở bản thân kết cấu.
Trong cơ cấu trục vít thông thường hiệu suất khoảng 0,5 đến
0,65.

các tốc độ lớn và đảm bảo lái nhẹ vì không cần quay vành tay lái ra
xa v
ị trí trung gian, giảm được các va đập lên vành tay lái.
V
ượt quá giá trị = ± (900 đến 1200), i sẽ giảm nhanh trong
khoảng =( 500 đến 1000) rồi sẽ giữ giá trị không đổi; i ứng với
giá trị này với một góc quay nhỏ với vành lái bánh xe sẽ quay đi
m
ột góc quay lớn.
+ Khoảng hở giữa các bánh răng trong cơ cấu lái phải có giá
trị tối thiểu khi ô tô chuyển động thẳng. ở các vị trí hai bên rìa,
kho
ảng hở phải tăng lên để cơ cấu không bị kẹt sau khi bị mòn và
sau l
ần điều chỉnh sau vì độ mòn lớn nhất của cơ cấu lái thường ở
giữa (hình 13.6). hình 13.6: S
ự thay đổi khoảng hở ? phụ thuộc theo số góc
quay ?