LỊCH SỬ TƯ TƯỞNG VIỆT NAM
Câu 1: Quan điểm nhân sinh, bản thể thời kỳ Bắc thuộc?
Từ thế kỉ I đến thế kỉ X là thời kỳ hinh thành và phát triển quan hệ sản xuất phong kiến.
Nền kinh tế, cơ bản vẫn là nền kinh tế tự nhiên, tự cung tự cấp. Công cụ sắt được sử dụng
khá phổ biến trong nông nghiệp năng suất không ngừng nâng cao.
Chế độ lien minh bộ lạc bị phá vỡ, chế độ lạc hầu lạc tướng bị suy sụp, chế độ châu,
huyện, lệ thuộc được hình thành. Trong xã hội có sự phân chia giai cấp: sĩ nông công
thương.
Trong suốt thời kỳ bắc thuộc các tập đoàn phong kiến trung quốc kế tiếp nhau thực hiện
chính sách đồng hóa dân tộc việt. Thời kỳ này cũng là thời kỳ truyền bá các học thuyết nho,
đạo và phật giáo vào Việt nam.
Người Việt tiếp thu tam giáo có chọn lọc, kết hợp với tín ngưỡng dân gian bản địa từ đó
hình thành quan niệm mới về vũ trụ, nhân sinh.
Về vũ trụ, họ thường thần thánh hóa các hiện tượng tự nhiên. Tư tưởng thờ trời còn khá
phổ biến. trong tâm thức của người Việt trời là đấng tối cao. Tiếp thu dịch học Trung quốc
người Việt gắn cho trời tính dương, còn đất mang tính âm, âm dương hòa hợp, chuyển hóa
tạo ra vạn vật. Trời tuy cao, xa nhưng vẫn gần gũi với con người, cứu giúp con người lúc
nguy lan. Giữa trời và đất, trời và người có sự giao cảm linh ứng. Do ảnh hưởng của nho
giáo người Việt tin vào mệnh trời. quan niệm về trời tuy mang tính duy tâm, thần bí song
cũng là dễ hiểu bởi nó phản ánh cuộc sống còn phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên của cư dân
nông nghiệp và trình độ nhận thức còn hạn chế của người việt thời kỳ này.
Đất trong tư duy của người Việt bao giờ cũng dày và tối được xem là một thế giới riêng.
Đất còn được xem là người mẹ sinh ra, nuôi lớn con người. khi chết người ta lại trở về với
đất mẹ. Do ảnh hưởng của nho giáo nên người việt tin rằng “tử tất quy tổ”, do đó khi chon
cất thường tìm nơi đắc địa để đặt mồ mả.
Ngoài trời, đất thì nước cũng là một yếu tố quan trọng trong tư duy người Việt. nước
cũng mang tính âm, nước là nguồn gốc của mọi sự sinh sôi, nảy nở của các loại cây trồng.
Tín ngưỡng thờ Tứ pháp nói lên vai trò quan trọng của nước trong sản xuất nông nghiệp. Ở
nhiều làng xã việt nam, do ảnh hưởng của Phật giáo trong các lễ hội dân gian có tục rước
nước tắm tượng.
Theo quan niêm của người Việt không gian có ba vùng chính là Trời, đất và nước. Đó

Lực lượng sản xuất được phát triển, các vùng đất mới được mở mang, các công trình thủy lợi
được tiến hành, cắt cử các quan chức trông coi việc đê điều, lễ cày tịch điển được tiến hành
vào dịp đầu năm nhằm khuyến khích phát triển nông nghiệp. Chính sách ngụ binh ư nông có
tác dụng bảo vệ và phát triển lực lượng sản xuất trong thời bình.
Hình thức sở hữu ruộng đất khá phong phú, trong đó sở hữu nhà nước về ruộng đất chiếm
đa số, đó là công diền, công thổ của làng xã. Các triều đại phong kiến ban hành những chính
sách khác nhau trong việc quản lý đất đai nhằm kích thích sản xuất nông nghiệp phát triển
mạnh mẽ như chính sách quân điền, lộc điền dưới thời Lê sơ.
Bên cạnh đó, thủ công nghiệp cũng có những bước phát triển mới, các ngành nghề thủ
công truyền thống như gốm, đan lát, mộc, … không những có bước phát triển mới về kỹ
thuật mà cong ngày càng phát triển rộng khắp trong các vùng nông thôn. Tại kinh thành
Thăng Long đã hình thành các phường thợ chuyên sản xuất và bán một mặt hàng. Ngoài ra,
thương nghiệp cũng đã có những bước phát triển nhất định. Cảng biển Vân Đồn phát triển
khá sầm uất dưới thời Lý.
Về mặt xã hội, kết cấu giai cấp có sự thay đổi đáng kể. giai cấp địa chủ quý tộc phong
kiến nắm quyền thống trị xã hội. Giai cấp địa chủ quý tộc ngày càng tăng dần qua các triều
đại. Giai cấp bị trị là nông dân, thợ thủ công, nông nô, nô tỳ,… trong xã hội tồn tại 2 mối
mâu thuẫn xã hội giữa địa chử phong kiến với nông dân, và khi đất nước bị xâm lược thì
xuất hiện thêm mâu thuẫn giữa dân tộc với kẻ thù xâm lược. mâu thuẫn này có lúc gay gắt
có lúc bình thường tùy theo sự thịnh suy của cà triều đại phong kiến.
Để xây dựng và phát triển các quốc gia phong kiến độc lập các triều đại tiến hành tổ chức
thi cử chọn người tài bổ sung vào hàng ngũ quan lại giúp việc thong qua việc phát triển giáo
dục,
2. Nội dung tư tưởng:
a. Tư tưởng về xây dựng và phát triển quốc gia phong kiến độc lập:
- Chiếu dời đô của Lý Công Uẩn: Thể hiện sự nhận thức chính trị căn bản và sâu sắc.
Lý Công Uẩn gắn việc dời đô với việc dựng nước nhằm củng cố nền độc lập dân tộc. Dời đô
nhằm đáp ứng nhu cầu của thực tiễn chứ không phải việc làm tùy tiện của cá nhân. Với chiếu
dời đô Lý Công Uẩn đã khẳng định ý thức, tư tưởng về việc xây dựng một quốc gia phong
kiến độc lập. Việc dời đô về Thăng Long phản ánh yêu cầu phát triển mới của đất nước,

- Chiếu dời đô của Lý Công Uẩn: Ông đã rất chú trọng đến ý dân, lòng dân khi tiến
hành các hoạt động chính trị. Để thực hiện việc dời đô ông nói: trên vâng mệnh trời dưới
theo ý dân.
- Trần Quốc Tuấn cho rằng: Việc khoan thư sức dân, tranh thủ sự đồng lòng của nhân
dân là kế sâu rễ bền gốc, phương châm chiến lược lâu dài để xây dựng, phát triển quốc gia
độc lập.
- Các vị vua nhà Trần: tiêu biểu là vua Trần Minh Tông “hết thảy dân sinh đều là đồng
bào của ta, nỡ lòng nào ta để cho bốn bể khốn cùng”. Dưới triều Trần những nông nô, nô tỳ
có công đánh giặc như Yết Kiêu, Dã Tượng, Phạm Ngũ Lão… đều được đánh giá rất cao và
đều trở thành những tướng cầm quân giỏi.
- Nguyễn Trãi: Tư tưởng thân dân phát triển và đạt tới đỉnh cao ở Nguyễn Trãi. Là một
nhà Nho ông hiểu rõ tư tưởng của Mạnh Tử: Dân vi bản, quân vi khinh, xã tắc thứ chi. Khi
đất nước bị quân xâm lược giày xéo ông chỉ đau đáu một điều là làm sao để cứu dân cứu
nước, bình ngô sách của ông cũng được xây dựng trên cơ sở của tư tưởng thân dân, theo ông
cứu nước phải cứu dân, việc nhân nghĩa cốt ở yên dân. Khi đất nước được thái bình thịnh trị
thì mọi việc ông làm đều nhằm mục đích là cho dân giàu, nước mạnh.
Đây là tư tưởng tiến bộ mang tính nhân văn sâu sắc. Nó phản ánh sự phát triển của chế độ
phong kiến Việt Nam khi lợi ích giai cấp thống trị còn gắn với lợi ích quốc gia dân tộc và
không đối kháng gay gắt với lợi ích của dân chúng. Tuy nhiên, tư tưởng này vẫn còn bị hạn
chế bởi thế giới quan của giai cấp địa chủ phong kiến, người dân lao động chưa được nhìn
nhận và đánh giá đầy đủ, họ chỉ được coi là thứ dân, là dân đen, là bậc tiểu nhân mà thôi.
d. Tư tưởng đạo đức:
Cũng là một trong những nội dung quan trọng trong đời sống tư tưởng VN thế kỷ X –
XV. Việc xây dựng và phát triển nhà nước phong kiến đòi hỏi phải có ý thức hệ phong kiến
trong đó có ý thức đạo đức. Lấy Nho giáo làm hệ tư tưởng, giai cấp phong kiến đặc biệt đề
cao tư tưởng về trung, nghĩa, hiếu, nhân xem đó là những đức tính cơ bản của con người.
Đối với người quân tử thì trung – nghĩa là quan hệ vua tôi, là rường cột của xã tắc, vì lợi
ích của vua và triều đình phong kiến. Ta có thể thấy được rất nhiều tấm gương tiêu biểu và
lòng trung nghĩa vì quốc gia dân tộc, vì dân vì nước giai đoạn này như Tô Hiến Thành dưới
triều Lý (khi vâng di chiếu phò ấu chúa, Tô Hiến Thành nói: Bất nghĩa mà được giàu sang đó

được danh vọng thì đạo giáo đề cao cá nhân, góp phần giải tỏa những bức xúc tâm lý trong
con người. Thường lúc trẻ người ta tìm đến NG mong đường công danh, lúc về già hoặc lúc
không gặp thời, thất thế người ta tìm đến với ĐG sống cảnh an nhàn. ĐG ảnh hưởng khá sâu
sắc tới nhiều tầng lớp trong xã hội kể cả những người đã theo PG, NG.
Tư tưởng tôn giáo là một yếu tố tạo nên kiến trúc thượng tầng xã hội phong kiến, là một
thành tố của văn hóa, tư tưởng tông giáo còn góp phần tạo nên bản sắc văn hóa Đai Việt. Nó
phản ánh một giai đoạn lịch sử đầy hào hùng và oanh liệt trong sự nghiệp xây dựng quốc gia
độc lập tự chủ.
Câu 3: Tư tưởng về quốc gia và quốc gia độc lập thời kỳ từ TK X - XV?
1. Chiếu dời đô của Lý Công Uẩn:
2. Bài thơ thần của Lý Thường Kiệt:
3. Nguyễn Trãi với bài Cáo Bình Ngô:
4. Lê Thánh Tông với việc ý thức về quốc gia dân tộc là việc cho vẽ bản đồ đất
nước Việt Nam:
Câu 4: Tư tưởng của Nguyễn Trãi?
1. Tiểu sử:
Nguyễn Trãi (1380 – 1442) hiệu là Ức Trai, cha là Nguyễn Ứng Long (Nguyễn Phi
Khanh), mẹ là Trần Thị Thái con gái qua Tư đồ Trần Nguyên Đán. Quê gốc vốn ở làng Chi
Ngại huyện Phương Nhỡn (nay là Chí Linh, Hải Dương) nhưng đã di cư sang làng Ngọc Ổi
(sau đổi là làng Nhị Khê) Thường Tín, Hà Tây.
Năm 20 tuổi ông thi đậu Thái học sinh (Tiến sĩ) triều Hồ, được sung chức Ngự sử đài
chánh chưởng. Khi quân Minh xâm lược nước ta, ông đã tham gia phong trào Lam Sơn, phò
giúp Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh, giành lại độc lập cho đất nước. Trong thời gian kháng
Minh, ông là quân sư của Lê Lợi. Trong thời kỳ đầu của triều Lê, ông giữ chức Nhập nội
hành khiển, kiêm Thượng thư bộ Lại và chức Giám nghị Đại phu, kiêm Tri tam quán sự,
chức Hàn lâm viện thừa chỉ kiêm Quốc tử giám. Chính hoàn cảnh lịch sử, hoạt động thực
tiễn, thiên tài trí tuệ và nhân cách vĩ đại của ông đã làm cho tư tưởng của ông có nhiều giá trị
không chỉ đối với đương thời mà còn có ý nghĩa mãi về sau. Sách lịch sử tư tưởng Việt Nam
viết: "Tên tuổi của ông sáng chói trên cuốn sử vàng của dân tộc. Có được vị trí đó, không
những do cuộc đời, đức độ và ý thức vì dân, vì nước của ông, mà quan trọng hơn là do tư

Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau
Song hào kiệt đời nào cũng có.
Những yếu tố về lãnh thổ, về văn hóa, lịch sử được Nguyễn Trãi đưa ra là căn cứ đầy sức
thuyết phục để chứng minh quyền độc lập tự chủ của Đại Việt. Một lần nữa khẳng định tư
tưởng về quốc gia và chủ quyền quococs gia của ông.
c. Tư tưởng đạo đức:
Của Nguyễn Trãi được xây dựng và phát triển trên cơ sở tư tưởng của Nho giáo nhưng có
những giá trị tích cực, nó bao chứa tư tưởng nhân văn sâu sắc – tư tưởng vì người lao động.
Trong ngũ luân,Nguyễn Trãi đặc biệt chú ý đến quan hệ vua tôi, bạn bè.
Về chữ Trung: Ông không quan niệm trung quân một cách máy móc giáo điều khô cứng
như quan niệm của Tống Nho là: Quân xử thần tử thần bất tử bất trung. Mà ông biết đặt lợi
ích quốc gia dân tộc lên trên hết. Khi nhà Hồ không còn đại diện cho quyền lợi của quốc gia
dân tộc thì ông đã phò Lê Lợi cứu nước. Trung không còn là Trung với một triều đại mà còn
là Trung với nước, biết chọn vua sáng để thờ, biết làm cho vua có tài đức, biết giúp vua đưa
đất nước đến thái bình thịnh trị. Điều này không phải nhà Nho nào thời bấy giờ cũng có lập
trường, quan điểm tiến bộ và làm được như ông.
Về chữ Nhân: Ông trong quan niệm của ông không phải là lòng thương người chung
chung mà là lòng thương đối với người nghèo khổ.
Về chữ Trí: Trí không phải là hiểu biết sách hiền mà còn là những kiến thức cuộc sống,
sự vận dụng dụng kiến thức đó vào cứu nước cứu dân.
d. Tư tưởng thân dân:
Là một nhà Nho ông hiểu sâu sắc tư tưởng của Mạnh Tử: Dân vi bản, quân vi khinh, xã
tắc thứ chi. Suốt 10 năm bị giam ở thành Đông Quan, ông nghĩ cách cứu dân cứu nước.
“Bình Ngô sách” của ông được xây dựng trên cơ sở tư tưởng thân dân. Theo ông, “cứu nước
phải cứu dân”, “việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”. Ông chỉ ra nguyên nhân thắng lợi của cuộc
kháng chiến chống quân Minh do Lê Lợi lãnh đạo: “Quân không quá mươi vạn nhưng ai
cũng một lòng” và ông chỉ rõ nguyên nhân thất bại của nhà Hồ là: “Quân của họ Hồ trăm
vạn người trăm vạn lòng”. Trong chiến tranh cũng như trong thời bình ông biết tôn trọng
cộng đồng và bồi dưỡng cộng đồng. Ông chú ý trăm lo quyền lợi và nghĩa vụ của mọi người.
Chăm lo sức dân vì thấy sức mạnh to lớn của nhân dân:

động, tính quyết đoán, tính mục đích là yếu tố chủ quan đóng vai trò quan trọng. Trong bài
phú núi Chí Linh ông viết: ‘Biết người, biết mình hay yếu hay mạnh”.
Chính vì phân tích mối quan hệ chủ quan và khách quan đúng đắn mà ông tìm ra, phát
hiện ra “thời cơ” là lúc hoàn cảnh khách quan thuận lợi để hoạt động chủ quan của con người
đạt được kết quả không ngờ. Ông kêu gọi: “Thời sao, thời sao! Thực không nên lỡ”. Từ hiểu
thời, thời mới thông biến. Đó là điều đáng quý ở người quân tử. Mặt khác, ông không những
sâu sắc về lý luận mà còn giỏi về thực tiễn, không thụ động chờ thời mà chủ động tạo thời,
phải tạo dựng lực lượng chủ quan để đón thời, tức là tạo “thế”, vì có thời mà không có thế thì
thời cơ bị bỏ lỡ mất. “Được thời có thế thì mất biến thành còn, nhỏ hóa ra lớn; mất thời
không thế thì mạnh hóa ra yếu, yếu lại thành nguy. Sự thay đổi đó chỉ trong khoảng bàn tay”.
Cho nên, điều đáng quý ở người tuấn kiệt là biết thời thế hiểu sự biến mà thôi”.
Từ sự phân tích thời thế, chủ quan và khách quan ông đưa ra phương pháp lấy ít địch
nhiều, lấy yếu chống mạnh và đã thành công. Điều này chứng tỏ tư duy luận của ông ở thời
đó là hoàn toàn đúng đắn và nó vẫn còn có ý nghĩa lý luận về sau.
 Có thể nói Nguyễn Trãi là một đại biểu tư tưởng lớn của thế kỷ 15, là ngôi sao
khuê trên nền văn hóa Đại Việt. Ông là nhà Nho yêu nước, là đại diện cho tần lớp quý
tộc mới có lợi ích gắn liền với lợi ích dân tộc. Tư tưởng yêu nước vì dân của ông là
động lực cho mọi hoạt động chính trị, kinh tế, quân sự, ngoại giao, khoa học văn hóa.
Tư duy của Nguyễn Trãi đã đạt đến trình độ biện chúng. Ông nhìn nhận sự vật trong
mối liên hệ, trong sự chuyển hóa, sự phát triển. Tư duy vừa có chiều sâu, vừa có sức
khái quát không những phản ánh hiện thực cuộc sống đầy biến động mà còn góp phần
hướng dẫn cải tạo xã hội.
Câu 5: Tư tưởng của Lê Thánh Tông?
1. Cuộc đời và sự nghiệp:
Ông còn có tên là Hạo, hiệu Thiên Nam Động chủ, sinh ngày 27 tháng Bảy năm
Nhâm Tuất 1442 tại nhà ông ngoại ở mạn tây nam Quốc Tử Giám, nay là khu đất chùa
Huy Văn, Hà Nội. Lê Thánh Tông (25/7/1442-3/3/1497). Tên thật của ông là Lê Tư
Thành. Ông là vị vua thứ năm của triều Lê, là con thứ 4 của vua Lê Thái Tông và bà
Tiệp dư Ngô Thị Ngọc Dao. Vốn bà Tiệp Dư có mang Tư Thành bị bà phi Nguyễn Thị
Anh mưu hại. Nguyễn Trãi và vợ là Nguyễn Thị Lộ đã cứu giúp và đưa đi lánh nạn,

người nhằm xây dựng các mối quan hệ xã hội, trật tự xã hội tốt đẹp hơn.
- Quan điểm đạo đức:
Trong rất nhiều quan điểm đạo đức vượt lên trên và bao trùm tất cả là đức Nhân. Theo
nghĩa hẹp, “Nhân” là yêu người (ái nhân); theo nghĩa rộng, “Nhân” là đạo sống của con
người phải hợp với trời đất, với “thiên lý”. “Nhân” là đức lớn của người quân tử. Muốn
làm được điều nhân cần phải có một tấm lòng trong sáng không gợn chút dục vọng, phải
thành thật, hết lòng hết dạ. Nhân là đức cơ bản làm nền tảng cho đạo đức Nho giáo nhưng
quan niệm “Nhân” của Lê Thánh Tông hướng tới sự thực dụng, chứ không dừng lại ở
những suy lý đơn thuần. Vượt lên “sự tâng bốc” Tống Nho đương thời, Lê Thánh Tông
quan niệm “Nhân” gần gũi với đời sống xã hội, với tâm hồn, tình cảm của người dân Đại
Việt. Không những thế, ông còn gắn lý luận với thực tiễn, chủ trương xây dựng hệ thống
pháp luật nhằm điều chỉnh hành vi của các cá nhân và xã hội trong vòng trật tự, mà ở đó
nguyên tắc nhân đạo cũng được tính đến như một nguyên tắc quan trọng
Đối với “lễ”, “nhân” là chất, là nội dung được biểu hiện ra hình thức là lễ nghĩa, lễ
nghi trong sinh hoạt vật chất và tinh thần của xã hội. Cũng như những người theo đuổi
mục tiêu “đức trị”, Lê Thánh Tông rất coi trọng lễ nghĩa. Nhiều khi chỉ xét đến lễ nghĩa
cũng đủ để kết luận phẩm chất, đức hạnh của một người là tốt hay xấu. Thậm chí, ông
còn coi “lễ” là tiêu chí cao nhất để phân biệt giữa con người có tính người với loài cầm
thú. “Lễ” ở đây là những quy phạm, những chuẩn mực đạo đức nhằm điều chỉnh hành vi
của con người trong xã hội. Song nếu đề cao một cách cực đoan “lễ” thì chỉ là hình thức
sáo rỗng mà thôi, biểu hiện ra ngoài là sự rườm rà lễ nghi, nghi thức gây nên nhiều phiền
toái, tiêu cực trong xã hội. “Lễ nghĩa để sửa tốt lòng dân, nông tang để có đủ cơm áo. Hai
điều đó là việc cần kíp của chính sự, là chức trách của các quan nuôi giữ dân”
Tiếp thu tư tưởng Nguyễn Trãi về “Nhân - Trí - Dũng”, Lê Thánh Tông với cương vị
một bậc quân vương, rất nhấn mạnh trí và dũng, coi đó là một cặp song hành không thể
thiếu trong một con người biết hành đạo. Muốn đạt được đức Nhân, con người cần phải
có trí dũng. Bởi vì chỉ có như thế, con người mới có khả năng và bản lĩnh xét đoán sự
việc, phân biệt phải trái, hiểu thấu đạo lý; từ đó mà hành động hợp với “thiên lý”. Nếu
“nhân” là cây tùng, cây bách thì “trí” và “dũng” là huyết mạch, cành lá của cây, giúp cây
hút dưỡng chất, thở khí trời mà sum suê, xanh tốt. “Trí” bao hàm “tri”, song “trí” không

Thánh Tông để lại dấu ấn của một cá tính mạnh. Ông đóng vai trò quan trọng đưa đất
nước đi vào ổn định, kỷ cương bằng việc kết hợp hài hoà lễ trị và pháp trị, Lê Thánh
Tông canh tân mọi mặt một cách căn bản và đặt trên nền tảng cai trị bằng luật pháp. Một
đỉnh cao tiêu biểu của pháp trị thời Lê Thánh Tông là cho ban hành bộ Luật Hồng Đức;
đồng thời đưa khoa cử thành nền nếp, đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước. Trong đường
lối đối ngoại, ông tỏ ra là người có tầm nhìn chiến lược khi một mặt giữ vững cương thổ
phía Bắc, mặt khác mở mang lãnh thổ xuống phía Nam, nâng cao vị thế Đại Việt.
Các chính sách mang tính khai phóng đã được tiến hành, như mở mang đồn điền, khai
khẩn đất đai, khuyến nông, nuôi dưỡng sức nước bằng việc làm tăng trưởng sức dân
nhưng quan trọng nhất là chính sách ruộng đất với chế độ lộc điền và quân điền. Chính
sách này cho phép giải quyết khá ổn thoả mối quan hệ sở hữu ruộng đất giữa nhà nước
với quý tộc quan lại và giữa nhà nước với nhân dân Chính sách này cho phép giải quyết
khá ổn thoả mối quan hệ sở hữu ruộng đất giữa nhà nước với quý tộc quan lại và giữa nhà
nước với nhân dân.
Ý thức về quốc gia và quốc gia độc lập chính là sự quản lý lãnh thổ chặt chẽ, biên
cương được bảo vệ vững chắc.
Tư tưởng về xây dựng một Nhà nước độc lập, thống nhất trên cơ sở bảo toàn và mở
rộng lãnh thổ của Lê Thánh Tông là một quan niệm nhất quán, được biểu hiện rất rõ nét
qua các chính sách và hành vi chính trị cụ thể của ông. Hành chính nước Đại Việt ta với 5
đạo từ Lê Thái Tổ, Lê Thánh Tông chia thành 15 đạo, rồi dổi gọi là thừa tuyên. Dười
thừa tuyên là phủ, huyện, châu, tổng, xã. Hệ thống quan lại cũng được đặt lại từ trung
ương xuống địa phương, nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước. Nhờ vậy, sự
quản lý lãnh thổ chặt chẽ, biên cương được bảo vệ vững chắc.Trình độ quản lý đạt đến
đỉnh cao, thể hiện rõ trong việc biên vẽ bản đồ quy mô toàn quốc.
Các sử gia phong kiến cũng như các nhà chính trị, các nhà nghiên cứu đương đại đã
nhắc và sẽ còn nhắc nhiều nữa về câu nói của Lê Thánh Tông trong lời Dụ quan Thái bảo
Lê Cảnh Huy vào năm 1471: “Một thước núi , một tấc sông của ta có lẽ nào tự nhiên vứt
bỏ đi được. Phải kiên quyết tranh luận, không để họ lấn dần. Nếu họ không theo, còn có
thể sai sứ sang tận triều đình của họ, biện bạch rõ lẽ phải trái. Nếu người nào dám đem
một thước núi, một tấc đất đai của Thái Tổ để lại để làm mồi cho giặc, kẻ ấy sẽ bị trừng

Ông được sinh ra và lớn lên trong dân gian sau đó được các trung thần đưa lên ngôi
sau khi dẹp xong loạn Nghi Dân chính vì vậy mà mọi tư tưởng và hành động của ông khi
trị vì đất nước luôn giữ được sự gần gũi với dân chúng.
Tư tưởng thân dân của nhà vua khá rõ trong câu thơ “Nuôi dân là phải lấy ăn làm
đầu”, không để cho dân đói rét, lấy niềm vui được mùa của dân làm niềm vui của mình.
Chính vì ý thức như thế nên, nhà vua lập ra nhà Tế sinh nuôi những người nghèo đơn
độc, đau yếu không ai chăm sóc và nơi nào dân bị dịch bệnh thì phải cứu chữa ngay.
c. Những hạn chế của LTT:
Chủ nghĩa chủ quan trong tư tưởng Lê Thánh Tông biểu hiện ở ý thức bản ngã quân
chủ nơi ông. Luôn đánh giá cao bản thân và triều đại mình trị vì, ông viết: "Ba chén rượu
tự xem mình ngang bậc thánh" và "Đừng nói sinh ra không gặp thời Nghiêu Thuấn". Tự
coi mình là trung tâm trong mối quan hệ với mọi người, ông ví mình với mặt trời còn
người khác là "trăm loài hoa cỏ hướng về mặt trời tranh nhau phô vẻ tươi tốt". Tư tưởng
chủ quan trên có căn cứ ở sự ổn định tạm thời của chế độ xã hội phong kiến hoàn bị.
Mầm mống bất ổn định của nó vẫn tồn tại trong bản thân nền kinh tế tự nhiên dựa trên
chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất của một bộ phận người là vua và tầng lớp quý tộc, quan
lại
Mặc dù vẫn lưu ý quan điểm “lấy dân làm gốc”, nhưng nhiều khi ông không thể nhìn
thấy vai trò của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và cải tạo đất nước; dẫn
đến những lý lẽ "Nước vô công chừ nước vô tư/ Nước là dân chừ thuyền là vua/ Nước
dìm đò chừ nước chở đò" (Lam Sơn Lương Thủy phú) dường chỉ là mớ lý thuyết suông
với tính chất kinh viện cố hữu của nó. Điều đó thể hiện ở những hạn chế của ông trong
công việc lãnh đạo đất nước: ông có ý thức xây dựng một bộ máy nhà nước siêu mạnh
song lại trở thành một bộ máy quan liêu cồng kềnh và can thiệp quá sâu vào đời sống
nhân dân - triệt tiêu vai trò chủ thể năng động sáng tạo của quần chúng. Xét cho cùng,
đây cũng chỉ là một kiểu củng cố quyền lực tối cao vào tay cá nhân đại diện cho giai cấp
thống trị phong kiến là nhà vua khiến cho quan hệ “phục tùng mệnh lệnh” vẫn là rường
cột trong nhà nước Đại Việt thế kỷ XV. Khi đó tự hào biến thành tự mãn, đánh dấu sự
thoái hoá về tư tưởng và chùn bước về hành động.
Bên cạnh đó, sự tuyệt đối hoá đạo đức Nho giáo quyết định sự hình thành “Đạo