BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HCM
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TP.HCM
BỘ MÔN CÔNG NGHỆ HÓA HỌC
BỘ MÔN CÔNG NGHỆ HÓA HỌC


CHUYÊN ĐỀ HÓA SINH ĐẠI
CHUYÊN ĐỀ HÓA SINH ĐẠI
CƯƠNG
CƯƠNG
CHUYÊN ĐỀ 1:
CHUYÊN ĐỀ 1:
TÌM HIỂU CẤU TRÚC TẾ BÀO VI KHUẨN
TÌM HIỂU CẤU TRÚC TẾ BÀO VI KHUẨN
TP.HỒ CHÍ MINH-Tháng 04/2008
TP.HỒ CHÍ MINH-Tháng 04/2008

CẤU TRÚC TẾ BÀO VI KHUẨN
CẤU TRÚC TẾ BÀO VI KHUẨN

GV HƯỚNG DẪN
GV HƯỚNG DẪN


LỜI NÓI ĐẦU

Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của đa
Tế bào là đơn vị cấu trúc và chức năng của đa
số
số
sinh vật
sinh vật
(trừ những dạng sống tiền tế bào
(trừ những dạng sống tiền tế bào
,
,chẳng hạn như virus). Những sinh vật
chẳng hạn như virus). Những sinh vật
đơn bào
đơn bàonhư vi khuẩn, cơ thể chỉ gồm một tế bào. Các
như vi khuẩn, cơ thể chỉ gồm một tế bào. Các
sinh vật
sinh vật
đa bào
đa bào
cấu tạo từ nhiều tế bào
cấu tạo từ nhiều tế bào
,

2.
2.
Màng sinh
Màng sinh
chất
chất
3.
3.
Tế bào chất
Tế bào chất
4.
4.
Thể nhân
Thể nhân
5.
5.
Bao nhầy
Bao nhầy
6.
6.
Tiên mao và
Tiên mao và
khuẩn mao
khuẩn mao
7.
7.
Khuẩn mao và
Khuẩn mao và
khuẩn mao
khuẩn mao

chất có phân tử lớn, liên quan đến tính kháng nguyên ,
tính gây bệnh, tính mẫn cảm với Thực khuẩn thể
tính gây bệnh, tính mẫn cảm với Thực khuẩn thể
(bacteriophage).
(bacteriophage).

Năm 1884 H.Christian Gram đã nghĩ ra phương pháp
Năm 1884 H.Christian Gram đã nghĩ ra phương pháp
nhuộm phân biệt để phân chia vi khuẩn thành 2 nhóm
nhuộm phân biệt để phân chia vi khuẩn thành 2 nhóm
khác nhau : vi khuẩn
khác nhau : vi khuẩn
Gram dương (G+)
Gram dương (G+)
và vi khuẩn
và vi khuẩn
Gram âm (G-).
Gram âm (G-).
Phương pháp nhuộm Gram về sau
Phương pháp nhuộm Gram về sau
được sử dụng rộng rãi khi định loại vi sinh vật.
được sử dụng rộng rãi khi định loại vi sinh vật.

Thành phần hóa học
Thành phần hóa học
của hai nhóm này
của hai nhóm này

c
c
i
i
d
d
teicoic
teicoic
(Teichoic acid)
(Teichoic acid)
Cao
Cao
0
0
Lipid
Lipid
Hầu như không có
Hầu như không có20
20
Protein
ProteinKhông có hoặc có
Không có hoặc có
ít
ít



Thành tế bào vi
Thành tế bào vi
khuẩn Gram âm
khuẩn Gram âm

Thành tế bào vi
Thành tế bào vi
khuẩn Gram
khuẩn Gram
dương
dương

2.
2.
MÀNG SINH CHẤT
MÀNG SINH CHẤT
Màng sinh chất hay Màng tế bào
Màng sinh chất hay Màng tế bào
chất (Cytoplasmic membrane,
chất (Cytoplasmic membrane,
CM)
CM)ở vi khuẩn cũng tương tự như ở các

phẩm trao đổi chất.
phẩm trao đổi chất.

Duy trì áp suất thẩm thấu bình thường trong tế bào.
Duy trì áp suất thẩm thấu bình thường trong tế bào.

Là nơi sinh tổng hợp các thành phần của thành tế bào
Là nơi sinh tổng hợp các thành phần của thành tế bào
và các polyme của bao nhày (capsule).
và các polyme của bao nhày (capsule).

Là nơi tiến hành quá trình phosphoryl oxy hoá và quá
Là nơi tiến hành quá trình phosphoryl oxy hoá và quá
trình phosphoryl quang hợp (ở vi khuẩn quang tự
trình phosphoryl quang hợp (ở vi khuẩn quang tự
dưỡng).
dưỡng).

Là nơi tổng hợp nhiều enzym, các protein của chuỗi hô
Là nơi tổng hợp nhiều enzym, các protein của chuỗi hô
hấp.
hấp.

Cung cấp năng lượng cho sự hoạt động của tiên mao.
Cung cấp năng lượng cho sự hoạt động của tiên mao.

3.

Ribosom ở vi
Ribosom ở vi
khuẩn
khuẩn

4.
4.
THỂ NHÂN
THỂ NHÂN
Thể nhân ( Nuclear body)
Thể nhân ( Nuclear body)
ở vi khuẩn là dạng
ở vi khuẩn là dạng
nhân nguyên thuỷ, chưa có màng nhân nên không
nhân nguyên thuỷ, chưa có màng nhân nên không
có hình dạng cố định, và vì vậy còn được gọi là
có hình dạng cố định, và vì vậy còn được gọi là
vùng nhân. Khi nhuộm màu tế bào bằng thuốc
vùng nhân. Khi nhuộm màu tế bào bằng thuốc
nhuộm Feulgen có thể thấy thể nhân hiện màu tím.
nhuộm Feulgen có thể thấy thể nhân hiện màu tím.
Đó là 1 nhiễm sắc thể (NST, chromosome) duy nhất
Đó là 1 nhiễm sắc thể (NST, chromosome) duy nhất
dạng vòng chứa 1 sợi ADN xoắn kép (ở Xạ khuẩn

Thể nhân trong tế bào vi
Thể nhân trong tế bào vi
khuẩn
khuẩn
Escherichia coli
Escherichia coli
.
.

5.
5.
BAO NHẦY
BAO NHẦY
Bao nhầy hay giáp mạc(capsule) gặp ở một số loài vi
khuẩn với mức độ khác nhau:

Bao nhầy mỏng ( Vi giáp mạc,
Microcapssule)

Bao nhầy (Giáp mạc, Capsule)

Khối nhầy ( Zooglea)
Muốn quan sát bao nhầy thường lên tiêu bản với
mực tàu, bao nhầy có màu trắng hiện lên trên
nền tối.
(trường hợp Phế cầu khuẩn-Diplococcus
pneumoniae)
pneumoniae)

Ý nghĩa sinh học của bao
Ý nghĩa sinh học của bao
nhầy là:
nhầy là:

Cung cấp chất dinh dưỡng cho vi
Cung cấp chất dinh dưỡng cho vi
khuẩn khi thiếu thức ăn.
khuẩn khi thiếu thức ăn.

Là nơi tích luỹ một số sản phẩm trao
Là nơi tích luỹ một số sản phẩm trao
đổi chất (dextran, xantan ).
đổi chất (dextran, xantan ).

Giúp vi khuẩn bám vào giá thể
Giúp vi khuẩn bám vào giá thể
( trường hợp các vi khuẩn gây sâu
( trường hợp các vi khuẩn gây sâu
răng như
răng như
Streptococcus salivarrius,
Streptococcus salivarrius,
Vi khuẩn Leuconostoc mesenteroides
Vi khuẩn Leuconostoc mesenteroidescó
cóbao nhầy dày chứa hợp chất polymer là
bao nhầy dày chứa hợp chất polymer là
Dextran
Dextran
có tác dụng thay huyết tương khi
có tác dụng thay huyết tương khi
cấp cứu mà thiếu huyết tương. Sản
cấp cứu mà thiếu huyết tương. Sản
phẩm này rất quan trọng khi có chiến
phẩm này rất quan trọng khi có chiến
tranh. Vi khuẩn này thường gặp ở các
tranh. Vi khuẩn này thường gặp ở các
nhà máy đường và gây tổn thất đường
nhà máy đường và gây tổn thất đường
trong các bể chứa ép nước mía. Nhờ
trong các bể chứa ép nước mía. Nhờ
enzyme
enzyme
dextransuccrase
dextransuccrase

quyết định khả năng và
phương thức di động của vi khuẩn. Nó là những sợi
phương thức di động của vi khuẩn. Nó là những sợi
lông dài. Để xác định xem vi khuẩn có tiên mao hay
lông dài. Để xác định xem vi khuẩn có tiên mao hay
không còn có cách thử gián tiếp nhằm biết khả năng
không còn có cách thử gián tiếp nhằm biết khả năng
di động của chúng. Cấy bằng que cấy nhọn đầu vào
di động của chúng. Cấy bằng que cấy nhọn đầu vào
môi trường thạch đứng chứa 0,4% thạch (agar-
môi trường thạch đứng chứa 0,4% thạch (agar-
agar), còn gọi là môi trường thạch mềm. Nếu thấy
agar), còn gọi là môi trường thạch mềm. Nếu thấy
vết cấy lan nhanh ra xung quanh thì chứng tỏ là vi
vết cấy lan nhanh ra xung quanh thì chứng tỏ là vi
khuẩn có tiên mao, có khả năng di động.
khuẩn có tiên mao, có khả năng di động.Tiên mao và khuẩn mao ở vi khuẩn
Tiên mao và khuẩn mao ở vi khuẩn

Tiên mao ở VK Gram
Tiên mao ở VK Gram


Tiên mao của vi khuẩn có các loại khác
Tiên mao của vi khuẩn có các loại khác
nhau tuỳ từng loài :
nhau tuỳ từng loài :
•
Không có tiên mao (vô mao, atrichia).
Không có tiên mao (vô mao, atrichia).
•
Có 1 tiên mao mọc ở cực ( đơn mao, monotricha).
Có 1 tiên mao mọc ở cực ( đơn mao, monotricha).
•
Có 1 chùm tiên mao mọc ở cực ( chùm mao, lophotricha).
Có 1 chùm tiên mao mọc ở cực ( chùm mao, lophotricha).
•
Có 2 chùm tiên mao mọc ở 2 cực ( song chùm mao,
Có 2 chùm tiên mao mọc ở 2 cực ( song chùm mao,
amphitricha).
amphitricha).
•
Có nhiều tiên mao mọc khắp quanh tế bào (chu mao,
Có nhiều tiên mao mọc khắp quanh tế bào (chu mao,
peritricha).
peritricha).

7. KHUẨN MAO VÀ KHUẨN MAO
GIỚI
Khuẩn mao (hay Tiêm mao,
Nhung mao, Fimbriae) là
những sợi lông rất