VẤN ĐỀ LUYỆN THI ĐH THỨ 15: VĂN BẢN “ NGUYỄN
ĐÌNH CHIỂU NGÔI SAO SÁNG TRONG BẦU TRỜI VĂN
NGHỆ DÂN TỘC” ( PHẠM VĂN ĐỒNG)
KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Khái quát về tác giả và văn bản
a. Tác giả
+ Phạm Văn Đồng không chuyên về lí luận phê bình mà suốt đời theo đuổi sự nghiệp
cách mạng, lĩnh vực chính trị, ngoại giao.
+ Tuy nhiên, vẫn có những tác phẩm đáng chú ý về văn học và nghệ thuật bởi:
- Quan niệm viết cũng là một cách phục vụ cách mạng.
- Quan tâm, am hiểu và yêu thích văn học nghệ thuật.
- Vốn sống lịch lãm, tầm nhìn sâu sắc, nhân cách lớn > đủ để đưa ra những nhận đinh
đúng đắn, mới mẻ, sắc sảo về những vấn đề văn nghệ.
Điều kiện để có một bài văn nghị luận văn học tốt: có¬ hiểu biết sâu rộng về văn học và
các lĩnh vực khác; có quan niệm đúng đắn về thế giới cũng như đời sống con người.
b. Văn bản
Viết nhân kỉ niệm 75 năm ngày mất của Nguyễn Đình Chiểu (1953)
2. Phân tích
a. Cách tổ chức luận điểm
+ Hệ thống luận điểm:
3 luận điểm tương ứng với 3 câu chủ đề.
- Ý 1 (từ đầu – Vóc dê da cọp khôn lường thực hư): Con người và quan niệm văn
chương của Nguyễn Đình Chiểu.
“ Cuộc đời và thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu là của một chiến sĩ hi sinh phấn đấu vì
một nghĩa lớn”
- Ý 2 (tiếp – Núi sông còn gánh hai vai nặng nề): Thơ văn yêu nước Nguyễn Đình Chiểu.
“ Thơ văn yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu làm sống lại trong tâm trí của chúng ta
phong trào kháng Pháp oanh liệt và bền bỉ của nhân dân Nam Bộ từ 1860 về sau, suốt
haui mươi năm trời.”
- Ý 3 (còn lại): Truyện thơ Lục Vân Tiên.
“ (…) Lục Vân Tiên, một tác phẩm lớn nhất của Nguyễn Đình Chiểu, rất phổ biến trong

- Nhấn mạnh vào yếu tố chi phối toàn bộ thơ văn Nguyễn Đình Chiểu: tâm hồn lớn -
“Ngòi bút, nghĩa là tâm hồn trung nghĩa của Nguyễn Đình Chiểu”
>Nhận xét:
+ Phạm Văn Đồng nhìn nhận Nguyễn Đình Chiểu không phải với con mắt hoài cổ, tiếc
thương những giá trị cũ mà luôn nhìn từ trung tâm của cuộc sống hôm nay- cuộc chiến
đấu hào hùng của dân tộc để thấu hiểu những giá trị của thơ văn ông.
+ Viết về Nguyễn Đình Chiểu với sự sắc sảo của hiểu biết, lí lẽ, dẫn chứng và cả tình cảm
xúc động mạnh mẽ > giọng văn nghị luận không khô khan mà thấm được cảm xúc.
Một trong những yếu tố làm nên thành công của văn bản¬ nghị luận văn học: sự am hiểu
và sự xúc động mãnh liệt chân thực về đối tượng.
+ Lục Vân Tiên:
- Nêu nguyên nhân tác phẩm được xem là “tác phẩm lớn nhất” của Nguyễn Đình Chiểu
và được phổ biến rộng rãi trong dân gian: “trường ca ca ngợi chính nghĩa, những đạo đức
đáng quí trọng ở đời, ca ngợi những người trung nghĩa”.
- Bàn luận về những điều mà nhiều người cho là hạn chế trong tác phẩm:
• Thừa nhận sự thật: “Những giá trị luân lí mà Nguyễn Đình Chiểu ca ngợi, ở thời đại của
chúng ta, theo quan điểm của chúng ta thì có phần đã lỗi thời”, “văn chương của Lục Vân
Tiên” có những chỗ “lời văn không hay lắm” > trung thực, công tâm khi phân tích.
• Khẳng đinh: đó là những hạn chế không thể tránh khỏi và không phải là chính yếu bằng
các lí lẽ và dẫn chứng cụ thể, xác thực: hình tượng con người gần gũi với con người mọi
thời, vấn đề xã hội phổ quát xưa nay > “gần gũi với chúng ta”, làm cho chúng ta “cảm
xúc và thích thú”; lối kể chuyện “nôm na”, dễ nhớ, dễ truyền bá trong dân gian > người
miền Nam “say sưa” nghe kể Truyện Lục Vân Tiên.
> Thủ pháp đòn bẩy: nêu hạn chế khẳng đinh giá trị trường tồn của Truyện Lục Văn Tiên.
Đánh giá Truyện Lục Vân Tiên trong mối quan hệ với¬ nhân dân> cách tiếp cận tối ưu
với tác phẩm này.
Muốn viết một bài văn nghị luận văn học sắc sảo cần¬ có cách tiếp cận đối tượng đúng
đắn.
CỦNG CỐ KIẾN THỨC
Đề 1: Phân tích cách tổ chức luận điểm của văn bản “Nguyễn Đình Chiểu, ngôi sao sáng

+ Phân tích đề:
- Nội dung: các ý chính của bài văn nghị luận: Chứng minh một nhận định về thơ văn
Nguyễn Đình Chiểu.
- Hình thức: nêu và làm rõ.
+ Hướng dẫn:
Cần nêu và làm rõ 2 ý chính
- Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu là một ngôi sao “có ánh sáng khác thường”, phải chăm
chú nhìn mới thấy”
• Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu có đôi chỗ thô mộc, “sơ sót về văn chương”.
• Về nội dung tư tưởng cũng như về hình thức nghệ thuật còn nhiều điểm xa lạ, khó hiểu
với bạn đọc ngày nay “Tất nhiên những giá trị luân lí mà Nguyễn Đình Chiểu ca ngợi, ở
thời đại chúng ta, theo quan điểm của chúng ta thì có phần đã lỗi thời”.
Những lí do khiến “ngôi sao” thơ văn Nguyễn Đình¬ Chiểu trên bầu trời văn nghệ dân
tộc không phải ai cũng thấy, cũng cảm được “ánh sáng” của nó. Tuy nhiên thơ văn
Nguyễn Đình Chiểu không hoàn toàn xa lạ với giới trẻ.
- Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu là vì sao “càng nhìn càng thấy sáng”
• Tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu đã phản ánh chân xác diện mạo cuộc sống và con
người trong một giai đoạn lịch sử đau thương của dân tộc: “ Thơ văn yêu nước của
Nguyễn Đình Chiểu làm sống lại trong tâm trí của chúng ta phong trào kháng Pháp oanh
liệt và bền bỉ của nhân dân Nam Bộ từ 1860 về sau, suốt haui mươi năm trời.”, “những
tác phẩm đó ( …) quí giá ở chỗ nó(…) ghi lại lịch sử của một thời khổ nhục nhưng vĩ
đại!”
• Giúp bạn đọc nhận ra những chân lí của đời sống, yêu mến lễ phải và đấu tranh vì một lí
tưởng cao quí cho con người và cho đất nước: “Không phải ngẫu nhiên mà thơ văn yêu
nước của Nguyễn Dình Chiểu, một phần lớn là các bài văn tế, ca ngợi những người anh
hùng suốt đời tận trung với nước, và than khóc những người nghĩa sĩ đã trọn nghĩa với
dân”; “Nguyễn Đinh Chiểu cũng như nhiều bậc hiền triết ngày xưa ở Phương Đông hoặc
phương Tây, vẫn để lại cho đời sau những điều giáo huấn đáng trọng”; “các nhân vật của
Lục Vân Tiên(…) là những người đáng kính, đáng yêu, trọng nghĩa, khinh tài, trước sau
một lòng mặc dầu khổ cac, gian nguy, quyết phấn đấu vì nghĩa lớn.