Dinh dưỡng trong một số
bệnh mạn tính
(Kỳ 1) Các bệnh mạn tính không lây là mô hình bệnh tật chính ở các nước có
nền kinh tế phát triển. Trong mấy thập kỷ gần đây mối quan hệ giữa dinh
dưỡng, chế độ ăn và các bệnh mạn tính đã được quan tâm nhiều. Tuy nhiều
điều còn chưa sáng tỏ nhưng các tác giả nghiên cứu hầu như đều cho rằng
dinh dưỡng là một trong những nhân tố quan trọng.
Béo phì
Béo phì là tình trạng sức khỏe có nguyên nhân dinh dưỡng. Thông thường ở
người trưởng thành khỏe mạnh, dinh dưỡng hợp lý, cân nặng của họ đứng yên
hoặc dao động trong giới hạn nhất định. “Cân nặng nên có” của mỗi người thường
ở vào độ tuổi 25 - 30. Hiện nay, Tổ chức y tế thế giới thường dùng chỉ số khối cơ
thể (body mass index - BMI) để nhận định tình trạng gầy, béo.
Chỉ số khối cơ thể là một chỉ tiêu được Tổ chức y tế thế giới khuyến nghị
để đánh giá tình trạng dinh dưỡng của người trưởng thành. Đó là tỷ số của cân
nặng trên bình phương chiều cao.
Các ngưỡng để đánh giá tình trạng dinh dưỡng dựa vào chỉ số khối cơ thể
(BMI) là:
- Dưới 16: thiếu năng lượng trường diễn độ III.
- 16 - 16,9: thiếu năng lượng trường diễn độ II.
- 17 - 18,4: thiếu năng lượng trường diễn độ I.
- 18,5 - 24,9: bình thường.
- 25 - 29,9: béo phì độ I.
- Trên 30: béo phì độ II.
Cơ thể giữ được cân nặng ổn định là nhờ trạng thái cân bằng giữa năng
lượng do thức ăn cung cấp và năng lượng tiêu hao cho lao động và các hoạt động
khác của cơ thể. Cân nặng tăng lên có thể do chế độ ăn dư thừa vượt quá nhu cầu
hoặc do nếp sống làm việc tĩnh tại ít tiêu hao năng lượng. Khoảng 60 - 80%

không thấy có tăng huyết áp theo tuổi. Tuy nhiên, phản ứng của từng cá thể đối
với muối ăn cũng không giống nhau. Hiện nay Tổ chức y tế thế giới khuyến cáo
chế độ ăn muối 6 g/ngày là giới hạn hợp lý để đề phòng tăng huyết áp. Bên cạnh
muối ăn còn có một số muối khác cũng có vai trò đối với tăng huyết áp. Theo một
số tác giả, tăng lượng calci trong khẩu phần có ảnh hưởng làm giảm huyết áp. Một
số công trình khác cho rằng chế độ ăn giàu kali có lợi cho người tăng huyết áp.
Sữa và các chế phẩm từ sữa là nguồn calci tốt, các thức ăn nguồn gốc thực vật như
khoai củ, đậu đỗ và các loại rau quả có nhiều kali. Thêm vào đó một lượng cao các
acid béo bão hòa trong khẩu phần cũng dẫn đến tăng huyết áp. Như vậy bên cạnh
muối natri, nhiều thành phần khác trong chế độ ăn cũng có ảnh hưởng đến tăng
huyết áp, đó là chưa kể đến một số yếu tố khác đã được đề cập tới là béo phì và
rượu.
Một chế độ ăn hạn chế muối, giảm năng lượng và rượu có thể đủ để làm
giảm huyết áp ở phần lớn đối tượng có tăng huyết áp nhẹ. Ở những người tăng
huyết áp nặng chế độ ăn uống nói trên giúp giảm bớt sử dụng các thuốc hạ áp. Bên
cạnh đó chế độ ăn nên giàu calci, kali, vitamin C, thay thế các chất béo của thịt
bằng cá.
Ở Việt Nam, vào những năm 1960, tỷ lệ tăng huyết áp chỉ vào khoảng 1%
dân số, nhưng hiện nay theo số liệu của Viện tim mạch tỷ lệ này cao hơn 10%, như
vậy tăng huyết áp đã trở thành một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng. Các
cuộc điều tra do Viện dinh dưỡng tiến hành cho thấy ở các vùng có nhiều người
tăng huyết áp, mức tiêu thụ muối ăn thường cao hơn các nơi khác, do đó tránh thói
quen ăn mặn là một nội dung giáo dục dinh dưỡng quan trọng để đề phòng tăng
huyết áp ở nước ta.