Ảnh hưởng của kế toán giao dịch bán
và thuê lại tài sản hoạt động đến báo
cáo kết quả hoạt động kinh doanh.
Cùng v
ớ
i s
ự

phát tri
ể
n
c
ủ
a n
ề
n kinh t
ế
, DN có nhi
ề
u l
ự
a ch
ọ
n khác
nhau trong việc huy động (tạo) các nguồn vốn tài trợ cho hoạt động
sản xuất kinh doanh (SXKD), trong đó có phương pháp huy động
(tạo) nguồn vốn thông qua việc bán và thuê lại chính tài sản củ
a mình
để phục vụ cho hoạt động SXKD. Cách huy động này có ưu điểm là
vẫn đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DN vẫn diễn ra
bình thường như trường hợp chưa bán tài sản và DN có thêm vốn để

còn chưa thật phù hợp với nhau, dẫn đến ảnh hưởng đến độ hợp lý
thông tin trình bày trên báo c
áo k
ế
t qu
ả

ho
ạ
t đ
ộ
ng kinh doanh. Trong
phạm vi bài viết này, người viết chỉ đề cập đến kế toán của giao dịch
bán TSCĐ sau đó thuê lại theo phương thức thuê hoạt độ
ng mà không
đề cập đến giao dịch thuê lại.
Khi đề cập đến hạch toán giao dịch bán và thuê lại theo phương thức
thuê hoạt động cần phải hiểu được các khái niệm: “giá trị còn lại”,
“giá trị hợp lí”, “giá bán” của TSCĐ. Theo chuẩn mực 03, 04, 06 các
khái niệm đó được hiểu như sau:
- Giá trị còn lại của TSCĐ là chênh lệch giữa nguyên giá và số khấu
hao (hao mòn) lũy kế của TSCĐ đó.
- Giá trị hợp lý: là giá trị tài sản có thể được trao đổi hoặc giá trị một
khỏan nợ được thanh toán một cách tự nguyện giữa các bên có đầy đủ

hi
ể
u bi
ế
t trong s


đ
ượ
c h
ạ
ch toán ngay trong k
ỳ phát
sinh.
- Nếu giá bán thấp hơn giá trị hợp lý thì các khỏan lãi hoặc lỗ cũng
phải được ghi nhận ngay trong kỳ phát sinh, trừ trường hợp khỏan lỗ
được bù đắp bằng khỏan thuê trong tương lai ở một mức giá thuê
thấp hơn giá thuê thị trường. Trường hợp này khoản lỗ không được
ghi nhận ngay mà phải phân bổ dần vào chi phí phù hợp với khỏan
thoanh toán tiền thuê trong suốt thời gian mà tìa sản đó được dự kiến
sử dụng. Đồng thời đoạn 36 của chuẩn mực 06 lại quy định: Đối với
thuê hoạt động, nếu giá trị hợp lý tại thời điểm bán và thuê lại tài sản
thấp hơn giá trị còn lại của tài sản, khoản lỗ bằng số tiền chênh lệch
giữa giá trị còn lại và giá trị hợp lí phải được ghi nhận ngay trong kỳ
phát sinh.

Sở dĩ chuẩn mực quy định hạch toán như vậy bởi xuất phát từ
nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Trong trường hợp bán với giá
bán thấp hơn giá trị hợp lí mà giá trị hợp lý lại thấp hơn giá trị còn lạ
i
và sau đó lại được thuê với giá thuê thấp hơn giá trị thị trường thì
khỏan chênh lệch lỗ giữa giá trị hợp lý và giá trị còn lại thì sẽ đựơc
ghi nhận ngay trong kỳ, khỏan chênh lệch giữa giá hợp lý với giá bán
tài sản không được ghi nhận ngay trong kỳ mà phải được hạch toán
vào khoản “chi phí trả trước” để phân bổ dần vào chi phí của đối
tượng sử dụng tài sản thuê phù hợp với khỏan thanh toán tiền thuê

một là tôn trọng nguyên tắc thận trọng của kế toán không ghi nhận
cao hơn các khỏan thu nhập và lí do thức hai là khi đã bán vớ
i giá cao
h
ơ
n giá tr
ị

h
ợ
p lý thì DN l
ạ
i ph
ả
i thuê l
ạ
i v
ớ
i giá cao h
ơ
n giá tr
ị

h
ợ
p
lý nên phải hạch toán như vậy để đảm bảo chi phí thuê phù hợp với
giá thuê trên thị trường và phù hợp với lợi ích của tài sản thuê mang
lại.
Tuy nhiên Thông tư 105 hướng dẫn kế toán trong trường hợp giá bán

an l
ỗ

đ
ượ
c bù
đ
ắ
p b
ằ
ng
khỏan thuê trong tương lai ở một mức giá thuê thấp hơn giá thuê thị
trường thì toàn bộ chênh lệch giữa giá bán và giá trị còn lại được treo
trên TK 242 mà không phản ánh phần chênh lệch giữa giá trị hợp lí
và giá trị còn lại vào báo cáo kết quả kinh doanh trong kỳ là không
phù hợp với đoạn 36 của Chuẩn mực 06. Vì vậy trong trường hợp này
chỉ để treo lại trên TK 242 phần chênh lệch giữa giá trị hợp lí và giá
bán, còn phải phản ánh vào TK 811 là phần giá trị còn lại trừ phần
chênh lệch giữa giá trị hợp lý và giá bán để phản ánh phần chênh
lệch giữa giá trị hợp lý và giá trị còn lại vào báo cáo kết quả kinh
doanh trong kỳ theo đúng hướng dẫn của Chuẩn mực 06 đoạn 34 và
đoạn 36.
V
ớ
i ki
ế
n ngh
ị

nh

ườ
ng h
ợ
p giá bán nh
ư

v
ậ
y, s
ố

li
ệ
u lãi l
ỗ

đ
ượ
c đ
ư
a vào báo
cáo kết quả kinh doanh thể hiện như bảng dưới.
Với ví dụ này ta thấy rõ hơn việc quy định hạch toán giao dị
ch bán và
thuê lại TSCĐ theo phương thức thuê hoạt động có ảnh hưởng đến
lợi nhuận trước thuế trên Báo cáo kết quả kinh doanh tại kỳ bán tài
sản.
Các tình hu
ố
ng giá

đ

TH!: Giá h
ợ
p lý là
900trđ

Phản ánh lãi vào bckqkd là 50trđ
TH2: Giá hợp lý là 750trđ
Phản ánh lỗ vào BCKQKD là 50trđ
Và hoãn lại trên TK 3387: 100trđ
3. Giá bán là 950tr
đ

TH1: Giá h
ợ
p lý là 900tr
đ

Phản ánh lãi vào BCKQKD là 100trđ
Và hoãn lại trên TK 3387: 50trđ
TH2: Giá hợp lý là 750trđ
Phản ánh lỗ vào BCKQKD là 50trđ
Và hoãn lại trên TK 3387: 200trđ
4. Giá bán là 700tr
đ

-

N

vào BCKQKD và treo l
ạ
i
trên TK 242 là 100trđ
TH2: Giá hợp lý là 750trđ
Không phản ánh lỗ vào BCKQKD và treo lại
trên TK 242 là 100trđ.
+ Theo kiến nghị của tác giả sẽ phản ánh:
TH1: Giá hợp lý là 900trđ
Không phản ánh lỗ vào BCKQKD và treo lại
trên TK 242 là 100trđ
TH2: Giá hợp lý là 750trđ
Phản ánh lỗ vào BCKQKD là 50trđ (=800trđ -
50trđ -700trđ = 800trđ -750trđ) và treo lạ
i trên
TK 242 là 50tr
đ (= 750trđ
–

700trđ)