Bài giảng Kết cấu thép theo Tiêu chu ẩn 22 TCN 272-05 và AASHTO LRFD
73
y s y
P A F
(4.6)
Đối với cột dài, tải trọng gây oằn tới hạn Euler P
cr
thu được khi nhân công thức 4.3 với
A
s
 
2
2
/
s
cr
EA
P
KL r


(4.7)
Khi chia biểu thức 4.7 cho biểu thức 4.6, ta có công thức xác định đ ường cong cột đàn hồi
Euler chuẩn
2
2
2
1
cr
y y c

Hình 4.7 Đường cong cột chuẩn với các ảnh h ưởng của sự không ho àn hảo
Đường cong cường độ của cột phản ánh sự tổ hợp ứng xử quá đ àn hồi và đàn hồi. Sự
oằn quá đàn hồi xảy ra đối với cột có chiều d ài trung bình từ 
c
= 0 tới 
c
= 
prop
, với

prop
là giới hạn độ mảnh cho một ứng suất tới hạn Euler 
prop
(công thức 4.4). Sự oằn đàn
hồi xảy ra cho cột dài với 
c
lớn hơn so với 
prop
. Khi thay biểu thức 4.4 và các định nghĩa
này vào 4.8, ta thu đư ợc
2
1
y rc
s
y s prop
F
A
F A



2
1
2,23
190
1
345
prop
  

và 
prop
= 1,49. Ứng suất dư càng lớn thì giới hạn độ mảnh mà tại đó xảy ra sự chuyển
sang mất ổn định đàn hồi càng lớn. Gần như tất cả các cột được thiết kế trong thực tế đều
làm việc như cột có chiều dài trung bình quá đàn hồi. Ít khi gặp các cột có độ mảnh đủ để
nó làm việc như các cột dài đàn hồi, bị oằn ở tải trọng tới hạn Euler.
Sức kháng nén danh định
Để tránh căn thức trong công t hức 4.9, giới hạn độ mảnh cột đ ược định nghĩa lại nh ư sau
2
2
y
c
F
KL
r E
 

 
 
 
 

(4.13)
Các đường cong mô tả các công thức 4.12 v à 4.13 được biểu diễn trong h ình 4.8 ứng
với 
c
chứ không phải  để giữa nguyên hình dạng của đường cong như đã được biểu diễn
trước đây trong các h ình 4.6 và 4.7.
Bước cuối cùng để xác định sức kháng nén của cột l à nhân sức kháng danh định P
n
với hệ số sức kháng đối với nén 
c
được lấy từ bảng 1.1, tức l à
r c n
P P
(4.14)

Bài giảng Kết cấu thép theo Tiêu chu ẩn 22 TCN 272-05 và AASHTO LRFD
75
Hình 4.8 Đường cong cột thiết kế
Tỷ số bề rộng/bề dày giới hạn
Cường độ chịu nén của cột d ài trung bình có cơ sở là đường cong mô đun tiếp tuyến thu
được từ thí nghiệm cột công son. Một đ ường cong ứng suất -biến dạng điển hình của cột
công son được cho trên hình 4.5. Vì cột công son là khá ngắn nên nó sẽ không bị mất ổn
định uốn. Tuy nhiên, có thể xảy ra sự mất ổn định cục bộ vớ i hậu quả là sự giảm khả năng
chịu tải nếu tỷ số bề rộng/bề dày của các chi tiết cột quá lớn. Do vậy, độ mảnh của các
tấm phải thoả mãn
y
b E
k
t F


mm, h
c
/t
w
= 25,3, r
x
= 153 mm, r
y
= 62,9 mm.

Bài giảng Kết cấu thép theo Tiêu chu ẩn 22 TCN 272-05 và AASHTO LRFD
76
Bài giải
Tỷ số độ mảnh
1,0(6100)
max 97,0 120, ®¹t
62,9
KL
r
  
bÒ réng 256 200000
: 6,4 0,56 15,8, ®¹t
bÒ dµy 2 2(19,9) 250
200000
25,3 1,49 42,1, ®¹t
250
f
f y
c
w y


  
Cường độ chịu nén thiết kế
6 3
0,90(2,15.10 ) /10 1935 kN
c n
P  
Hình 4.9 Các tỷ số bề rộng/bề dày giới hạn

Bài giảng Kết cấu thép theo Tiêu chu ẩn 22 TCN 272-05 và AASHTO LRFD
77
Bảng 4.1 Các tỷ số bề rộng/bề dày giới hạn
Các tấm được đỡ dọc theo một
cạnh
k
b
Các bản biên và cạnh chìa ra của tấm
0,56
 Bề rộng nửa cánh của mặt cắt I
 Bề rộng toàn bộ cánh của mặt cắt U
 Khoảng cách giữa mép tự do v à đường bu lông hoặc
đường hàn đầu tiên trong tấm
 Chiều rộng toàn bộ của một cánh thép góc ch ìa ra
đối với một cặp thép góc đặt áp sát nhau
Thân của thép cán T
0,75
 Chiều cao toàn bộ của thép T
Các chi tiết chìa ra khác
0,45
 Chiều rộng toàn bộ của một cánh thép góc chìa ra

chúng chủ yếu trong tổ hợp uốn v à cắt. Trong hầu hết các dầm cầu đ ược sử dụng, lực dọc
trục thường nhỏ và không được xét đến. Nếu lực dọc trục lớn đáng kể th ì mặt cắt ngang
phải được xem là một dầm cột. Nếu tải trọng ngang l à lệch tâm so với trọng tâm cắt của
mặt cắt ngang thì phải xét đến uốn và xoắn kết hợp. Nội dung ch ương này được giới hạn
cho ứng xử cơ bản và thiết kế các mặt cắt dầm I thẳng tuyệt đối bằng thép cán hoặc thép
tổ hợp trong nhà máy, đối xứng qua trục thẳng đứng trong mặt phẳng vách và chủ yếu
chịu uốn.
5.1 Tổng quan
Sức kháng uốn của mặt cắt chữ I phụ thuộc lớn v ào độ ổn định cục bộ cũng nh ư tổng thể.
Nếu mặt cắt rất ổn định ở tải trọng lớn th ì mặt cắt I có thể pháp triển sức kháng uốn từ mô
men kháng chảy đầu tiên M
y
tới mô men kháng dẻo toàn phần M
p
. Nếu ổn định bị hạn chế
bởi mất ổn định cục bộ hay mất ổn định tổng thể th ì sức kháng uốn sẽ nhỏ h ơn M
p
và, nếu
mất ổn định nghiêm trọng, sẽ nhỏ hơn M
y
.
5.1.1 Phân tích ứng suất trên mặt cắt thẳng góc dầm chịu uốn
thuần tuý
Xét mặt cắt I đối xứng hai trục trong h ình 5.1, chịu uốn thuần tuý ở v ùng giữa nhịp bởi
hai lực tập trung bằng nhau. Giả thiết ổn định đ ược đảm bảo và đường cong ứng suất -biến
dạng của thép là đàn hồi-dẻo lý tưởng. Khi tải trọng tăng l ên, mặt cắt ngang phẳng tr ước
biến dạng thì vẫn phẳng sau biến dạng (giả thuyết Béc nu li) và biến dạng tăng cho tới khi
các thớ ngoài cùng của mặt cắt đạt
/
y y

c
là ứng biến ở khoảng cách c so với trục trung hoà.
Quan hệ mô men-độ cong trong hình 5.2 có ba đoạn: đàn hồi, quá đàn hồi và dẻo.
Đoạn quá đàn hồi thể hiện sự chuyển tiếp êm thuận giữa ứng xử đàn hồi và ứng xử dẻo

Bài giảng Kết cấu thép theo Tiêu chu ẩn 22 TCN 272-05 và AASHTO LRFD
80
khi ngày càng có nhi ều thớ trên mặt cắt ngang bị chảy. Chiều d ài của đoạn đáp ứng dẻo

p
so với đoạn đáp ứng đàn hồi 
y
là thước đo tính dẻo của mặt cắt.
5.1.2 Sự phân phối lại mô men
Khi mô men dẻo M
p
đạt tới ở một mặt cắt, góc quay phụ sẽ xuất hiện tại đó v à một khớp
dẻo có mô men không đổi M
p
sẽ hình thành. Khi khớp dẻo này hình thành trong m ột kết
cấu tĩnh định, như trong dầm giản đơn của hình 5.1, cơ cấu phá huỷ xuất hiện và sự phá
hoại sẽ xảy ra.
Tuy nhiên, nếu một khớp dẻo hình thành trong một kết cấu siêu tĩnh, sự phá hoại
không xảy ra và dầm còn tiếp tục chịu được một phần tải trọng bổ sung. Sự tăng th êm tải
trọng này có thể được minh hoạ bằng một dầm công son có gối đỡ trong h ình 5.3a, dầm
này chịu tải trọng tập trung tăng theo bậc tại giữa nhịp. Giới hạn của ứng xử đ àn hồi là khi
tải trọng gây ra mô men ở đầu ng àm của dầm đạt tới M
y
. Tải trọng giới hạn P
y

y
p
P M L
P
M L
 
Cho ví dụ này, sức kháng tăng khoảng 25% so với tải trọng đ ược tính theo phân tích đ àn
hồi. Tuy nhiên, để đạt được điều này, khả năng quay phải xảy ra tại khớp dẻo ở ng àm để
có thể có sự phân phối lại mô men.
Một cách thức khác để thấy sự phân phối lại mô men khi hình thành kh ớp dẻo là so
sánh mô men dương v ới mô men ân. Đối với biểu đồ mô men đ àn hồi trên hình 5.3b, tỷ số
này là
5
32
0,833
3
M
16
pos
neg
e
PL
M
PL
 
 
 
 
 
,

0,05
5 3
0,05 0,156 0, 009 0,165
32 16
pos p neg
M M M
PL PL PL PL PL
 
 
    
 
 
Nếu cả hai đầu dầm là liên tục thì sự tăng mô men dương có thể là gấp đôi.
Sự phân phối lại mô men có thể xảy ra trong một kết cấu si êu tĩnh được đảm bảo ổn
định nếu khả năng quay có thể xảy ra ở khớp dẻo đ ược hình thành sớm hơn. Điều này tạo
ra một sự truyền mô m en từ vị trí chịu ứng suất lớn tới vị trí có dự trữ về c ường độ. Kết