Sau khi thân nhân mất,
gia đình cần làm những gì?
Chúng tôi chỉ nêu lên những việc làm đối những trường
hợp người già yếu, mất tại nhà, theo phong tục cổ truyền.
Trường hợp mất tại bệnh viện hoặc mất dọc đường, quán
trọ, chết vì tai nạn, gươm súng, xe cộ, rắn độc, thuỷ hoả tai,
chưa đúng kỳ đáng chết không đủ điều kiện để thực hiện
toàn bộ thao tác và nghi lễ, vậy nên châm chước, tuỳ nghi
vận dụng:
1. Lễ mộc dục : (tắm gội)
Lúc tắm gội cho người vừa chết thường vừa để sẵn một con
dao nhỏ, một vuông vải (khăn), một cái lược, một cái thìa,
một ít đất ở ông đồ rau, một nối nước ngũ vị hương và một
nồi nước nóng khác. lúc tắm, vây màn cho kiến, tang chủ
quỳ xuống khóc, người hộ việc cũng quỳ rồi cáo từ rằng;
"nay xin tắm gội để sạch bụi trần", xong phục xuống, đứng
dậy. Cha thì con trai vào tắm, mẹ thì con gái vào tắm. Lấy
vuông vải dấp vào ngũ vị, lau mặt, lau mình cho sạch rồi
lấy lược chải tóc lấy sợi vải buộc tóc, lấy khăn khác lau hai
tay hai chân, lại lấy dao cắt móng tay móng chân,mặc quần
áo cho chỉnh. Móng tay móng chân gói lại trên để trên,
dưới để dưới, để vào trong quan tài; dao, lược thìa và nước
đem đi chôn; rước thi thể đặt lên giường.
2. Sau lễ mộc dục thời gian chưa nhập quan:
Đắp chăn hoặc chiếu, buông màn, đặt một chiêc ghế con
phía trên đầu, trên đó đặt một bát cơm úp, một quả trứng,
dựng một đôi đũa trên bát cơm và thắp hương. Có địa
phương còn có tục để thêm một con dao trên bụng, (có lẽ
để trừ tà ma hay quỷ nhập tràng).
3. Lễ phạn hàm:
Lễ này theo tục xưa, bỏ gạo và tiền vào miệng tránh tà ma

Ngày trước, quy định đại liệm hay tiểu liệm vì khổ vải nhỏ.
Ngày nay, dùng vải khổ rộng, miễn kín chân, tay, đầu, gót
là được.
"Tục ta nhiều người tin theo thầy phù thuỷ, trong quan tài
thường có mảnh ván đục sao Bắc Đẩu thất tinh. Trước khi
nhập quan thường chọn giờ, tránh tuổi rồi dùng bùa nọ bùa
kia dán ở trong, ngoài quan tài. Có người cho là chết phải
giờ sấu thì bỏ cỗ bài tổ tôm hoặc quyển lịch hoặc tàu lá gồi
để trấn át ma quỷ" (Trích "Việt Nam phong tục"- Phan Kế
Bính - tr.31)
Mọi việc xong thì sơn gắn quan tài cho kỹ càng, đặt chính
giữa gian giữa, hoặc nhà còn người tôn hơn thì đặt sang
gian cạnh.
5. Lễ thiết linh: (Sau khi nhập quan)
Là lễ thiết lập linh vị, đặt bàn thờ tang.
Khi chưa chôn cất thì lấy lễ thờ người sống mà lễ, nên mỗi
lần lạy chỉ lạy hai lạy, trong linh vị và khăn vấn dùng chữ
"Cố phụ", "Cố mẫu" thay cho "Hiền thảo", "Hiền tỷ".
6. Lễ thành phục:
Tức là con cháu mặc đồ tang để cúng tế và đáp lễ khi khách
đến viếng. Trước khi thành phục, nếu có khách đến thì
người chủ tang chưa ra tiếp mà người hộ tang thay mặt tiếp
khách và thông cảm với khách.
Sau lễ thành phục mới chính thức phát tang. Sau đó thân
bằng cố hữu, làng xã mới đến phúng viếng.