- 10 -
Chương II
NGUYÊN VẬT LIỆU DÙNG ĐỂ LUYỆN THÉP
2.1. Nguyên vật liệu
2.1.1. Nguyên vật liệu kim loại
Nguyên vật liệu kim loại dùng trong sản xuất thép gồm các loại: gang thỏi
(hoặc gang lỏng) luyện thép; thép vụn, hồi liệu và các hợp kim ferô.
a) Gang thỏi luyện thép: gang thỏi luyện thép được sản xuất từ lò cao, thành
phần phụ thuộc vào loại lò sử dụng. Bảng 2.1 và 2.2 cho thành phần của một số loại
gang thỏi luyện thép của Nga (Liên Xô cũ
) và Việt Nam. Gang thỏi M1, M2 (hoặc
GM1, GM2) dùng cho lò mactanh, gang thỏi 1, 2 dùng cho lò Betsme, gang thỏi T
dùng cho lò Tômat
Bảng 2.1 Thành phần gang thỏi luyện thép (Liên Xô cũ)
Thành phần hóa học (%)
Mn P S

Mác
gang

Si
Nhóm
I
Nhóm
II
Loại
A
Loại Loại
B
Loại
I

I II III I II III I II III
GM1
GM2
≤ 0,75
0,76÷1,25
1,0
1,01
đến
1,75
1,76
đến
2,50
0,03 0,05 0,07 0,15 0,20 0,30
- 11 -
b) Thép vụn: thép vụn (hay còn gọi là thép phế) là các chi tiết máy bằng thép
hỏng, các rẻo vụn, đầu thừa trong quá trình gia công cơ khí, rèn dập được thu mua
từ ngoài về. Thép phế thường được chia thành hai loại là thép vụn cacbon và thép vụn
hợp kim.
Thép vụn cacbon (các rẻo vụn từ thép cacbon) được dùng để nấu thép cacbon
và thép hợp kim. Thép vụn nên chọn dạng cục, dạng tấm kích thước nhỏ hơn kích
thước lò (chiều dày nên ≥ 10 mm), không nên chọn dạng
ống bịt kín, thép vụn rét rỉ
nhiều, dính dầu mỡ, axit, kiềm
Thép vụn hợp kim (các rẻo vụn từ thép hợp kim) được tận dụng để nấu các mác
thép hợp kim. Thép vun hợp kim được phân loại theo nhóm nguyên tố hợp kim phù
hợp với thành phần thép cần nấu, với các rẻo vụn thép hợp kim chứa nguyên tố dễ bị
oxy hóa chỉ nên dùng khi nấu không có giai đoạn oxy hóa.
c) Hồi liệu: là thép hệ thống rót, ngót, thép r
ơi vãi trong quá trình đúc được thu
hồi để nấu lại. Hồi liệu yêu cầu phải sạch, ít dính đất cát.

Ferôsilic 45 Si 45
40 ÷47
0,80 0,50 0,05 0,04
Ferôsilic 75 Si 75
70÷80
0,70 0,50 0,05 0,04
Ferôsilic 90 Si 90
87÷95
0,50 0,20 0,04 0,03

Bảng 2.5 Thành phần hợp kim silicômangan (Thái Nguyên)
Thành phần hóa học (%)
Loại ferô Ký hiệu
Si ≤ Mn ≥ C ≤ P ≤
Silicômangan 20 SiMn20 20 65 1,0 0,1
Silicômangan 17 SiMn17 17 65 1,7 0,1
Silicômangan 14 SiMn14 14 60 2,5 0,2

Bảng 2.6 Thành phần silicôcan xi (Liên Xô cũ)
Thành phần hóa học (%)
Loại ferô Ký hiệu
Ca ≥ CaSi ≥ Al ≤ P ≤ S ≤
KaCu0 31 90 1,5 0,05 0,04
KaCu1 28 90 2,0 0,05 0,04

Silicôcanxi
KaCu2 23 85 3,0 0,05 0,07

Bảng 2.7 Thành phần ferôcrôm (Liên Xô cũ)
Thành phần hóa học (%)

0,07 65 0,04
Ferôcrôm
Xp 5
6,6÷8,0 2,0÷5,0
0,07 65 0,04

Ngoài các nguyên liệu trên, hiện nay người ta còn dùng sắt xốp làn nguyên liệu
luyện thép, đó là sản phẩm của quá trình hoàn nguyên trực tiếp quặng sắt bằng khí
thiên nhiên hoặc bằng than gầy, hàm lượng sắt trên 90%.
2.1.2. Chất oxy hóa
Thường dùng là quặng sắt và oxy.
Quặng sắt: thường dùng loại có hàm lượng oxyt sắt cao và các oxyt khác thấp.
Yêu cầu kỹ thuật đối với quặng sắt dùng làm chất oxy hóa khi luyện thép nêu ở bảng
2.8.
Bảng 2.8 Yêu cầ
u kỹ thuật đối với quặng sắt dùng làm chất oxy hóa
Thành phần hóa học (%)
Loại lò
Fe ≥ SiO
2
≤ S ≤ P
Độ ẩm
(%)
Cỡ cục
(mm)
Lò Mactanh 50 10 0,2 - -
30÷250

dụng (kG/cm
2
)
Lò điện > 98 <3
5 ÷ 10
Lò thổi đỉnh ≥ 99,5 Khử hết ẩm
6 ÷ 12
Lò thổi sườn
95 ÷96
- 3

2.1.3. Chất tạo xỉ
Được sử dụng nhiều là vôi, cát thạch anh, vụn samôt, ngoài ra còn dùng huỳnh
thạch, bôcxit …
Vôi: thành phần chính là CaO, lượng dùng càng lớn thì độ bazơ của xỉ càng
cao. Yêu cầu đối với vôi dùng làm chất tạo xỉ khi luyện thép nêu ở bảng 2.11.
Bảng 2.11 Yêu cầu đối với vôi dùng làm chất tạo xỉ khi luyện thép
Thành phần hóa học (%)

Loại lò
CaO
≥
SiO
2
≤
MgO
≤
Fe
2
O

1100 ÷1300
o
C).

- 15 -
Bảng 2.12 Yêu cầu đối với huỳnh thạc dùng làm chất tạo xỉ khi luyện thép
Thành phần hóa học (%)
Loại lò
CaF
2
≥ SiO
2
≤ CaO < S <
Độ ẩm
(%)
Cỡ cục
(mm)
Lò mactanh 85 5 - 0,2 -
20÷50
Lò thổi 85 5 - 0,2 -
5÷50
Lò điện 85 4 5 0,2 0,5
5÷50

Sa thạch: thành phần chính là SiO
2
, bảng 2.13 nêu thành phần một số loại sa
thạch hay dùng tạo xỉ trong luyện thép ở nước ta.
Bảng 2.13 Thành phần một số loại sa thạch dùng tạo xỉ khi luyện thép
Thành phần hóa học (%)

- 16 -
2.1.5. Vật liệu chịu lửa
Trong luyện thép, để xây lò và các thiết bị làm việc ở nhiệt độ cao, ngoài các
vật liệu thông dụng như sắt thép, bêtông người ta thường sử dụng một lượng lớn
gạch chịu lửa, gạch cách nhiệt và các vật liệu chịu lửa ở dạng bột. Dưới đây giới thiệu
một số loại vật phẩm chịu lử
a thông dụng dùng trong xây dựng thiết bị luyện thép.
a) Vật phẩm đinat: là vật phẩm chịu lửa chứa khoáng chất thạch anh SiO
2
>93%.
+ Độ chịu nóng từ 1690 ÷ 1710
o
C;
+ Nhiệt độ biến mềm dưới tải trọng 2 kG/cm
2
là 1650
o
C;
+ Bền với môi trường axit;
+ Giản nở nhiệt lớn;
+ Độ bền nhiệt thấp.
b) Vật phẩm samôt: là vật phẩm chịu lửa chứa từ 30 ÷ 45 % Al
2
O
3
.
+ Độ chịu nóng 1610 ÷ 1730

+ Bền nhiệt thấp.
e) Vật phẩm manhêdit: là vật phẩm chịu lửa chứa 90 ÷ 96 % MgO.
+ Độ chịu nóng cao, trên 2000
o
C;