Bác Hồ - một tấm
gương tự học
Tự học là hoạt động có mục đích của con người, là điều cần thiết trong quá trình tiếp nhận tri thức.
Với Chủ tịch Hồ Chí Minh, tự học có vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong những yếu tố quyết
định tạo nên trí tuệ của Người
Trong lý lịch tự khai tại Đảng Cộng sản Pháp cũng như tại một số đại hội, hội nghị của Quốc tế Cộng
sản, Bác thường khiêm tốn ghi ở phần trình độ học vấn là: Tự học. Hay trong bài nói chuyện tại hội
nghị chuyên đề sinh viên quốc tế họp tại Việt Nam ngày 1 tháng 9 năm 1961, Hồ Chủ tịch đã tâm
sự : “Về văn hoá tôi chỉ học hết tiểu học. Về hiểu biết phổ thông : 17 tuổi tôi mới nhìn thấy ngọn đèn
điện lần đầu tiên, 20 tuổi mới nghe rađio lần đầu”. Nhưng chúng ta ai cũng biết, Người có một trình
độ học vấn rộng lớn, uyên bác mà cả thế giới phải khâm phục và thừa nhận. Nhà nghiên cứu Vasiliep
đã viết trong tác phẩm “Về cách mạng Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh” (Uỷ ban KHXH, 1990):
“Hiếm có chính khách nào của thế kỷ XX có thể sánh được với Hồ Chí Minh về trình độ học vấn,
tầm hiểu biết rộng lớn và sự thông minh trong cuộc đời”…Đây hoàn toàn không phải là sự suy tôn
thái quá mà qua các tài liệu lịch sử cho thấy, Người đã miệt mài học tập cả cuộc đời, nói đúng hơn là
không ngừng tự học. Khi nói chuyện với các đảng viên hoạt động lâu năm (ngày 9 tháng 12 năm
1961), Hồ Chủ tịch đã tâm sự : “Tôi năm nay 71 tuổi, ngày nào cũng phải học Khôn g học thì
không theo kịp, công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau”. Và với Bác, nguyên lý và phương thức học
được tóm gọn trong mấy câu sau : “ Học ở trường, học trong sách vở, học lẫn nhau và học dân”.
Hồ Chủ tịch rất coi trọng việc đọc sách báo. Nhưng với Người, đọc sách không chỉ đơn thuần là để
giải trí hay để giải quyết các công việc sự vụ, nâng cao các hiểu biết thông thường. Người đọc chủ
yêú là để phục vụ cách mạng với niềm khao khát tột bậc là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc
lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ta ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành.
Niềm ham muốn khao khát ấy đã đi theo Bác suốt cuộc đời, chi phối mọi hoạt động của Người.
Cuộc đời hoạt động cách mạng của Bác cũng chính là cuộc đời tự học bền bỉ. Làm cách mạng bằng
tự học và tự học để làm cách mạng, hai việc này luôn tương hỗ cho nhau. Với những tác phẩm đồ sộ
và phong phú mà Người để lại cho chúng ta, ngoài giá trị lớn lao nhiều mặt của nó, còn là một bằng
chứng sống về tấm gương tự học suốt đời của một nhà yêu nước vĩ đại, nhà văn hoá tài ba. Chúng ta
ngạc nhiên và khâm phục trước khối lượng và kiến thức vừa phong phú vừa uyên thâm của Bác,
không chỉ trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế… Nếu không có vốn kiến thức phong phú và
sâu sắc tích luỹ bằng con đường tự học thì làm sao Người để lại cho dân tộc và nhân loại những tác

vững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi
của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng
nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ”.
Muốn cho dân giàu nước mạnh thì dân trí phải cao, phải đa dạng hoá các loại hình đào tạo, mở
trường vừa học vừa làm để tạo điều kiện cho người lao động, cán bộ chiến sỹ được đi học. Bác đã chỉ
cho chúng ta con đường đưa đất nước thoát khỏi cảnh yếu hèn, đó là con đường phát triển giáo dục.
Bác nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”. Bác kêu gọi mọi người thi đua học tập để đưa dân tộc
ta thành một dân tộc “thông thái”.
Ngày nay, khoa học công nghệ đang phát triển như vũ bão, do đó xã hội cũng liên tục biến đổi. Cách
đây không lâu nhiều người vẫn nói: cứ khoảng 7 năm, vốn kiến thức của nhân loại lại tăng gấp đôi,
nhưng bây giờ, “7 năm” đã trở nên lạc hậu và phải thay bằng “18 tháng”. Trong khi đó thì thời gian
học không tăng, điều đó đòi hỏi mọi người cần phải liên tục bồi dưỡng kiến thức, nâng cao năng lực
để thích ứng với những biến đổi của xã hội, nếu không sẽ bị tụt hậu. Mặt khác, con người luôn ý thức
về tương lai, chú trọng năng lực suy nghĩ, năng lực lý giải cho tương lai mình. Để có được những
năng lực ấy, con người phải học tập không ngừng, học tập liên tục, học tập suốt đời thông qua nhiều
hình thức, nhưng tự học là điều rất quan trọng.
Những năm gầy đây, giáo dục nước ta đang trở thành đề tài nóng bỏng của báo chí và dư luận về
những tồn tại và yếu kém. Năm học 2008-2009 là năm thứ 3 ngành giáo dục đào tạo thực hiện cuộc
vấn động “nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục”. Cuộc vận động
này được xem là một bước đổi mới quan trọng của ngành giáo dục. Phụ huynh học sinh và xã hội rất
kỳ vọng vào thành công của việc đổi mới trong giáo dục, trong đó có việc đổi mới chương trình học
và phương pháp dạy học để mang lại chất lượng dạy và học ngày càng tốt hơn. Đặc biệt là coi trọng
đến giảm tải chương trình, tránh tình trạng học thêm để học sinh có nhiều thời gian tự học, vui chơi
và tham gia sinh hoạt tập thể….
Lại một năm học mới bắt đầu. Một thế hệ măng non đang được gieo trồng và còn biết bao thế hệ trẻ
nối tiếp. Chúng ta nhớ về Bác, về tấm gương tự học của Bác để cầu chúc cho những thành công của
giáo dục nước nhà, để những thế hệ học sinh sau này thật sự được hưởng thụ một nền giáo dục tiên
tiến, để đất nước có thể tin tưởng, hi vọng vào những công dân tương lai và cũng là thực hiện ý
nguyện của Bác lúc sinh thời ./.