ĐỀ BÀI: PHÂN TÍCH BÀI THƠ VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG
ĐÔNG CẢM TÁC

Bằng dòng cảm xúc mãnh liệt, bài thơ Cảm tác vào nhà ngục
Quảng Đông như một khúc tráng ca vĩ đại và hào hùng, thể hiện rõ
phong thái ung dung, đuờng hoàng và khí phách kiên cường, bất khuất
vượt lên cảnh tù ngục khốc liệt của nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu,
trong những ngày bị chính quyền quân phiệt Trung Hoa bắt giam.

Nhà ngục – đó là nơi chôn vùi ý chí chiến đấu của con người, là
bóng đen mờ
mịt với những mưu đồ, cạm bẫy trỗi dậy, rình rập sự sống. Vậy mà đối
với Phan Bội Châu, đó chỉ là nơi thử lửa, là một “nhà trọ” cho những
bước chân bôn tẩu cách mạng tạm dừng.

Không phải ngẫu nhiên mà đầu đề của bài thơ là Cảm tác vào nhà
ngục
Quảng Đông. Ra đời giữa chốn lao tù, nơi hiện hình của những bóng ma
tội ác ghê tởm, con người dễ dàng bị nuốt chửng vào vòng quay của nó
bởi sự bất lực và nỗi sợ hãi tầm thường. Bài thơ bằng chữ Hán vẫn
không hề làm vơi đi tinh thần, khí khái làm người “xoay chuyển càn
khôn”. Những câu thơ tuôn ra từ chính tấm lòng của nhà thơ, là lời
khẳng định chắc nịch cho quan niệm người anh hùng: Vẫn là hào kiệt vẫn phong lưu

Chạy mỏi chân thì hãy ở tù Dẫu rằng là cảnh thân tù, “nhất nhật tại tù thiên thu tại ngoại” (một


Hai câu thực là phút ngoảnh nhìn về những biến cố cuộc đời mà
người cách
mạng đã trải qua:

Đã khách không nhà trong bốn biển

Lại người có tội giữa năm châu Trong cái khoảng trời đất bao la, khôn cùng kia, người anh hùng
chẳng tìm
thấy được một mái ấm, một quê hương. Bởi nhà đã tan, nước đã mất!
Còn nỗi đau nào hơn nỗi đau của một người con yêu nước, một nhà cách
mạng chưa làm được gì cho dân tộc phải tạm dừng chân ở chốn lao tù.
“Chạy mỏi chân thì hãy ở tù”, giờ đây, tạm nghỉ chốn này, tâm hồn của
cụ vẫn đang hướng về mảnh đất tổ tiên đang bị giày xéo bởi kẻ thù thực
dân. Ngẫm mà thấy đau cho một tấm lòng suốt đời vì sự nghiệp cứu
nước lại kết
thúc bước chân kiêu bạc tại chốn lao tù, cô độc, bởi phải mang tiếng là
có “tội giữa năm châu”. Phép đối trong hai câu thực “Đã – Lại” càng
khiến cho những gió cát cuộc đời người anh hùng như dồn dập như khắc
nghiệt hơn. Nhưng nếu như nghĩ rằng câu thơ có một chút hơi hướng
của sự bi lụy thì thật là sai lầm. Đặt nỗi đau khổ của nhà cách mạng vào
không gian rộng lớn của bốn biển, năm châu, ta nhận ra tầm vóc lớn lao
phi thường của người tù yêu nước Phan Bội Châu. Đã dấn thân vào hoạt
động cách mạng, trong hoàn cảnh bị bủa vây truy đuổi bởi kẻ thù, nhưng

lâu đã vượt ra khỏi thứ “công danh” tầm thường bó buộc của người trai
thời phong kiến. Giờ đây, tư thế của người anh hùng đã vĩ đại, lớn lao,
càng trở nên mạnh mẽ, phi thường hơn nữa. Hai câu luận với lối gieo từ
đối nhau, từ những hình ảnh, hành động có tính cụ thể hữu hình “bủa tay
– mở miệng”, cho đến những mĩ từ vô hình vô hạn “bồ kinh tế”, “cuộc
oán thù” đã khái quát phương châm cách mạng hành động dứt khoát của
Phan Bội Châu. Đó là cái tráng chí của con người cách mạng dù rơi vào
hoàn cảnh nguy nan vẫn không quên lý tưởng kinh bang tế thế, vẫn mở
miệng cười trước những ‘cuộc oán thù”, chủ động trước bất kỳ thử thách
nào. Nụ cười ấy chứa đựng niềm tin vào tiền đồ tất thắng của dân tộc, là
sự khinh khi những trò hèn hạ truy bức của kẻ thù.

Thân ấy hãy còn, còn sự nghiệp

Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu Chấn song tù giam được thể xác nhưng không giam nổi tâm hồn cụ
hướng
về đất nước! Bị kìm hãm, bị giam cầm nơi xứ lạ ,tinh thần đấu tranh của
cụ Phan Bội Châu đã truyền đạt đến cho những chí sĩ yêu nước, một
niềm tin tưởng vào sự nghiệp chiến đấu vì chính nghĩa của chính mình.
Dường như ở câu kết, với điệp từ “còn” dõng dạc dứt khoát trên cùng
một câu thơ, người đọc đã thấy trước một tương lai tốt đẹp, một đất nuớc
tự do, một cuộc sống đầy đủ an bình. Tinh thần bất khuất, không lùi
bước của con người là cơ sở của niềm tin, đồng thời bao quát tư tưởng
“anh hùng tạo thời thế” rất quyết liệt, không chờ “thời thế tạo anh hùng”.